Haririus latinus (Latin) Hariri 391 downloads.pdf

The Project Gutenberg eBook of Haririus latinus

This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at
www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you
will have to check the laws of the country where you are located
before using this eBook.

Title: Haririus latinus

Author: Hariri

Translator: C. R. S. Peiper

Release date: October 31, 2022 [eBook #69275]
Most recently updated: October 19, 2024

Language: Latin

Original publication: Poland: Carl Wilhelm Immanuel Krahn, 1832

Other information and formats: www.gutenberg.org/ebooks/69275

Credits: Aurēliānus Agricola

*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK HARIRIUS
LATINUS ***

Nota: sī scīre vīs quōmodo factus sit hic liber ēlectronicus, accēde hūc,
nam fortasse sunt rēs magnī momentī quās intellegere dēbeās (linguā
anglicā modo)

HARIRIUS LATINUS

SIVE

ABU MOHAMMEDIS ALCASEMI, FIL. ALII,
FIL. MOHAMMEDIS, FIL. OTMANI, HARIRII
BAZRENSIS, HARAMENSIS,
NARRATIONES CONSESSUUM NOMINE
CELEBRATAE,
OMNES ET INTEGRAE,

EX ARABUM SERMONE IN LATINUM TRANSLATAE, DIFFICILLIMIS LOCIS

ILLUSTRATAE, ET EDITAE

STUDIO

Caroli Rudolphi Samuelis Peiperi
ÆDIS GRATIOSÆ AD SANCTAM CRUCEM ANTE CERVIMONTIUM DIACONI

De Haririo et opere ejus Prodromus.

M os erat Arabibus, qui hodiedum inter eos obtinet, ut,
temporis jucundo modo fallendi causa, publica quadam
domo convenirent, commodeque considerent, dum multorum illorum, qui
apud eos narratorum artem exercebant, aliquis, historiolam, fabulamve, ad
eorum gustum compositam, exsequeretur. Ejusmodi narrationes, persimiles
iis, quae ab Italis dicuntur Novelle, arabice appellantur Hicajat, vel
Makamat, i. e. consessus, per eundem tropum, quo Romanorum
disertissimus, concionem habere, vel concionem legere, dicebat, pro habere,
legere, orationem, nomine loci ad rem, quae ibi esset, fieretve, tralato, uti
Arabes adeo coelum dicunt pro pluvia. Quorum quidem consessuum cum
Abu’lfadhl Achmed, fil. Hoseini, Hamedanensis, genus invenisset
egregium, ita comparatum, ut singulae enunciationes rhythmis finalibus sibi
responderent[1]; versus secundum prosodiae et metrices regulas compositi
orationem distinguerent; e grammatica, poesi, religione, traditione, historia,
antiquitate, flores insererentur selectissimi; difficillima ostenderentur
orationis artificia, maximaque linguae in aprico poneretur volubilitas et
copia; hunc Haririus imitatus est. Unde, ut tota operis natura, ita hoc patet,
auctorem nostrum non enarrare voluisse, quae re vera evenerint, quamquam
multa vera intexuerit, aedificiumque facto historico superstruxerit, et
personas quoque ab eo esse excogitatas, suffragante huic sententiae
significatu; Haret enim, proprie Harits, N. T. Aretas, notat quaestui
studentem, Hammam curantem, Abu Seid, vel Said, patrem

, quod Arabes nomen Seid ad quemlibet virum
designandum saepius usurpant[2]. Bin Hammam vertimus Hammamita, quod
omnes homines filii sunt Hammami. De vita Haririi et cur hunc laborem
inceperit, haec sunt satis certa. Tantum non omnes nomen ejus scribunt:
Abu Mohammed Alkasem, fil. Alii, fil. Mohammedis, fil. Otmani,
Haririus, Bazrensis, Haramensis. Iakutus Hamataeus eum nominat
Ibno’lhariri[3]. Natus fertur a Heg. 446, Christi 1054, nemine contradicente.
Ipso auctore descendit a gente Rabiato’lfars. Ingenium et doctrinam ejus
monstrant, praeter hoc opus, ejusdem Grammatica versibus scripta, Mulhat
alirab, liber Alrhowaz, tractatusque et versus quamplurimi in consessibus
non obvii. Ad Schafaitas eum pertinuisse quoad religionis ritus, concluditur
e Cons. XXXII; in poesi paronomasias vehementer amasse, docent, praeter
ipsius effatum Cons. XXIII, quamplurima in consessibus exempla. Quod
narrant de facie ejus tetrica, nihil continet incredibile; semper animam
pulchram in corpore pulchro vivere, experientia refutatur quotidiana. De
primo ad has narrationes pangendas impulsu ipse memorat, uti, cum
aliquando contradixisset viris, quibuscum conversaretur, doctis, interitum
eruditionis lugentibus, nec simile Hamedanensis consessibus qui pangeret
restare contendentibus, a viro quodam potentissimo excitatus fuerit ad
laborem hunc aggrediendum. Alia de eo narrata contrariis relationibus in
dubium vocantur. Annus ejus fatalis nunc perhibetur a. Heg. 515, Christi
1121, nunc Heg. 516. Itidem sunt, qui dicant, mortuus est Bazrae in vico
Haramitarum; dum non desunt, qui contendant, decessit Meschani, oppidulo
prope Bazram. Alii tribuunt ei duos filios, Nagmo’ddin Abdo’llah et
Dhiao’ddin Obeido’llah; alii filium ei dant Abu’lkasem Abdo’llah dictum.
Ne hoc quidem certum, quis ille fuerit, cujus nutu hoc opus aggressus sit.

Secundum relationem, quae ipsius filii Abu’lkasemi Abdo’llae auctoritate
niti dicitur, suasor ei fuit Scharfo’ddin Abu Nazr Anuschirvan, Vesiri
munere fungens apud Imamum Mustarschid billah, vir potentissimus et
doctissimus, mort. Heg. 532; sed adjicit Ibn Chilcan: sic inveni quidem
multis in chronicis; cum vero a. 686 Kahirae essem, exemplar Haririi
consessuum ab ipso scriptum repperi, cujus tergo propria manu inscripserat,
se pepigisse hoc opus Gelalo’ddino Amido’ddaulae, qui itidem apud
Mustarschidum Vesiri munere functus est, mort. a. 552. Alia tandem, quae
de eo narrantur, non absimilia sunt fictis. Vix dives haberi potest ille, qui
dicit: mala fortuna coactus haec mercimonia, quibus publicae reprehensioni
me expono, venum dedi; octodecim palmarum millia Meschani genti potius,
quam ipsi Haririo fuisse existimes. Nec potuit illi, quem in consessibus
pingit eloquentissimum et vaferrimum, nomen Abu Seidi indere a
Mothahharo, filio Selari, discipulo suo; huic potius Abu Seidi nomen datum
fuerit, ut eloquentiam ejus laudarent, Quod Haririus, absolutis quadraginta
narrationibus Barhdadum (Bagdadum) profectus, ibidemque a doctis plagii
accusatus, in Divano nequiverit versus quosdam componere, quos Vesirus
ei, ut artem demonstraret, pangere praecepisset, refutatur tum iisdem
traditionibus, quae eum celebrem Grammaticum fuisse, discipulosque
instituisse docent, tum conspicuo in Haririi consessibus acumine. Quod
Abu Seidus quidam Sarugensis, qui, modo Cons. XLVIII narrato, mala sibi
a Graecis illata in templo circi Haramitarum questus fuerit, deinde vero aliis
locis aliter homines ad misericordiam commoverit, ansam dederit
consessibus Haririi pangendis, non convenit cum illis, quae Haririus ipse
narrat de conventu eruditorum, in quo tales narrationes scribere jussus
fuerit. Etsi non negari potest, ejusmodi historiam temporis rationibus
convenire; Sarugum, Mesopotamiae oppidum invasionibus Graecorum
fuisse expositum; mentionem infortunii repente illati filum esse, quod per
omnes fere consessus pertingat; nec absurdum est credere, Haririum, ad
pangendos consessus excitatum, cum materiam quaereret, e vere auditis

hausisse argumentum, quo, bellorum cruciatorum tempore, vix ullum esset
aptius ad commovendos Muslemorum animos.

Gloriam, quam Haririus laboribus suis nactus est, testatur, praeter Ibn
Chilcani et Haggi Chaltfae[4] scripta bibliographica magnus virorum
doctorum numerus, qui consessus ejus scholiis explicaverunt. Silvestrius
de Sacyo usus est commentariis Almotharresii Chowaresmii, Alocbarii
Barhadensis, Alkasii Scharischiensis, qui est copiosissimus, Abu Becri
Rasensis, in quibus allegantur scholia Abdo’llae Azzakalii et Tago’ddini
Fangadhii. Insuper sex codices Mss. habuit, quorum in marginibus
quamplurimae adspersae erant notae. In ebraicam linguam versi sunt a
Judaeo Hispano, Jehuda, filio Salomonis, filio Alcharisii; cujus ex
versione, tam bene excepta, ut mox imitatores[5] sequerentur haud
spernendi, Silvestrius communicavit consessum quintum. Syris, quorum
poetae, Eichhornii[6] judicio, nihil habent, quo alliciant, oblectent, hilarent,
invidia excitata erat ab Arabibus, Syriacam linguam, quasi minus copiosam,
incultam et rudem, vituperantibus, suae vero linguae copiam et venustatem
vindicare nitentibus, perpetuoque ad fidem faciendam producentibus
librum, quem Makamat, rhythmos appellarent, ut Ebed Jeschu Sobensis, a.
1291 p. Chr., Patri archae monitu, Syriacae elegantiae specimen ad fastum
Arabum comprimendum edere constitueret. Golius dicit: Haririus eo vixit
aevo, quod politioribus inter Arabas litteris plurimum floreret. Eamque in
hisce ipse promeruit laudem, ut earundem in Asia et Africa studiosis in
praesentem exinde diem commodior vix alius habeatur author, a quo
proprietatem linguae, simulque copiam ac elegantiam addiscant.
Pocockius[7], qui commentatores nominat Schirazensem et Moshaffarium,
itidem profitetur, Haririi Makamat librum esse elegantiarum arabicarum
penu locupletissimum. A. Schultensius, qui scholiaste Teblebio multum
usus est, Haririum eloquentiae Arabicae principem appellat, opus ejus, ut
Minervam Phidiae, consecrari et in arce apud Arabes collocari meruisse

judicat, seque in eo invenisse ait: eminentem et expressam imaginem
priscae illius grandiloquentiae Orientalis, qua liber Jobi exaratus est,
quaeque in Psalmis, in Proverbiis, in reliquo corpore Bibliorum, poetico
praesertim, ac prophetico, tam magnifice, tamque insignite se exerit.
Silvestrius de Sacyo quamquam Haririi minime captus est difficilibus
nugis, tamen non ultimam hanc laudem ei tribuit: au milieu des difficultés,
qu’offre son style, il attache le lecteur capable de l’entendre d’un charme
irresistible. E Germanis vero, ut alios taceam, Theologum pari profundioris
doctrinae ac concionandi facultatis gloria florentem, clarissimum de
Ammon[8], in libro institutionum ad orationes sacras, et Haririi nostri
narrationes eis, qui hac in arte ad celsiorem eniti gradum velint, legendas
esse praecipere meminimus. Nostra, si quid valet, sententia haec est. Multi
libri arabici a pluribus, quam solent, legi merentur; Arabsiades e. g. ob
ornatum; Behao’ddini Vita Saladini ob venustam simplicitatem; Abu’lfedae
Annales ob rerum fide narratarum copiam; Mille noctes et una ob varios
phantasiae ludos; Kasvini, Damir, Ibn Batuta, ob miracula, quae produnt;
Hamasa et Moallakat ob sententias et libros ebraicos illustrantia verba;
Haririi autem lectione nemo carere poterit, qui de linguae arabicae copia,
volubilitate, elegantia, genio, omninoque de dialectis Semiticis rectum
judicium facere voluerit. Quamobrem satis meriti hac versione nobis
comparasse videremur, si nullam aliam haberet utilitatem, quam ut Haririi
opus, et Schultensii, Silvestrii de Sacyo, Rueckerti, aliorumque[9] in eo
edendo, explicando, vertendo, imitando, labores unius aut alterius
revocarent in memoriam.

1. ↑ Hamedanensis, cujus consessus breviores esse solent, specimen affiximus calci sex
consessuum priorum. [Nota: hāc in ēditiōne, is cōnsessus relātus est fīnem librī.]
2. ↑ Vide Giggejum et Castellum. Freytagius in Lexico Arabico-Latino hoc indicare omisit.
3. ↑ Vide Golium ad Erpenii Gramm. Arabicam, ed. MDCLVI.
4. ↑ Male hoc nomen a Sil. d. Sac. scribitur Khalfa, omissa f. Saepius et alibi invenimus hunc
doctum regulas orthographicas neglexisse, quamquam ab ipso in Grammatica latas. E. g.

scribit Hamadani pro Hamedani, Molhat pro Mulhat, Salar pro Selar, Hammam pro
Hemmam. Credimus tamen ipsi, regulas illas non omnes satis constare.
5. ↑ Immanuel fil. R. Schelomoh. Cfr. J. Bustorfli Bibliotheca Rabbinica. P. 88.
6. ↑ Cfr. Praef. ad Jonesii Comment. Poes. Asiaticae.
7. ↑ In Specimine Historiae Arabicae, ed. Joseph. White Oxonii MDCCCVI, p. 878.
8. ↑ Handbuch der Anleitung zur Kanzelberedsamkeit, Nürnberg 1826, p. 314.
9. ↑ Consessus XXVI, a Joh. Jac. Reiskio ed. Lips. MDCCXLVII, exemplaria rarissima esse
videntur; cfr. A. Th. Hartmann: Über die Ideale weiblicher Schönheit bei den
Morgenländern, Düsseldorf 1798, p. 175. Praeter illum vero vires suas in singulis Haririi
partibus tentarunt: Theod. Rinkius, J. Uri, Grangeretus de la Grange, Frid. Pisanius, Comes
G. de Rzewuskio, quorum labores partim in majoribus collectionibus, ut in Fodinis
Orientis, quaerendi sunt.

Index
Prima occurrit Praefatio, nullo, nec in textu arabico, nec hac in versione, numero notata.
Enarrandis operis occasione, difficultatibus, fine, benevolentiam captat, postquam summi
numinis auxilium imploravit, more in omnibus, etiam ultimae notae, Arabum scriptis
observato.
Sequitur Consessus Zananensis, sive Sananensis, I, quo Haret Hammamides, vel Hammamita,
narrat, quemadmodum in illa Arabiae Felicis urbe Abu Seidum, oratorem ad pietatem
compellentem, sed non satis abstemium, cognoverit.
Holvaniensi, II, Haret narrat, se cum eodem Abu Seido, Holvani versante, intimam amicitiam
coluisse, postea vero, cum fata separassent, eum improviso in urbe patria reperiisse, in concilio
doctorum pulchritudinis humanae comparationes proponentem, venustiores a laudatissimo
Bochtario propinatis.
Kailano, arabice etiam Dinarija dicto, III, mendicus claudus, a gente Kaila se oriundum
dicendo, Hareto cum dilectissimis viris conversanti supervenit, jussusque aureum laudare, tum
vituperare, utroque optime fungitur. Quo facto Haret agnoscit Abu Seidum et simulatam
clauditatem excusare compellit.
Dimjatensi, IV, Haret, proficiscens Damiatam, in statione aliqua nocturno tempore audit duos
viros disputantes de recta erga inimicos se gerendi ratione. Hoc sermone allectus dum
nocturnos confabulatores quaerit, videt Abu Seidum et filium ejus, qui maximis exinde ab ipso
et sociis ejus beneficiis cumulati, corporis in pago vicino lavandi praetextu aufugiunt.
Cufico, V, Abu Seidus Haretum, Cufae, nocte quadam cum amicis confabulantem, in
admirationem rapit et expilat historiolâ, de inopinato cum filio suo Seido concursu, quem, se
inscio, Barra, mulier Mavâni ducta, sed a se relicta, pepererit. Quamvis deinde, cum Hareto
solus, se filium habere negare vult. Sed in multis consessibus filius ei tribuitur, etiam in
antecedente. Unde Cuficum, in quo nondum satis certe apparet, utrum Abu Seido filius sit, nec
ne, ante Dimjatensem ponendum esse injicitur cogitatio, quippe quo id supra omnem
dubitationis aleam elatum est.
Mararhiensis, sive Maragiensis, VI, arabice etiam Cheifa dictus, quod nomen, tales indicans,
quorum oculus alter caesius, alter niger est, ob argumentum indiderunt, monstrat Abu Seidum,
uti in scribarum Mararhiensium concilio difficile solvit problema; orationem nempe scribit,
qua primi cujuscunque verbi litterae omnes sunt punctatae, alterius cujuscunque omnes hoc
ornatu carent. Oblatum ei, cognita arte, munus non accipit, quod pauper esse malit et liber,
quam munere occupari non semper grato, nec satis perspecto.
Barcaïdensis, VII, narrat, quomodo Abu Seidus, coecitatem simulans et vetulâ ductus,
schedulis inscripta petitione in sacrario mendicatus sit et, ab Hareto detectus, evaserit.
Maärrensis, VIII, monstrat Abu Seidum et filium ejus coram judice disceptantes de serva et
servo, quorum personis allegorice designantur acus et specillum oculare.
Alexandrinus, IX, sistit Abu Seidum, a conjuge accusatum, quod falso praetendens, se
margaritas nectendi artem exercere, supellectilem illius dilapidaverit, eoque se excusantem,
quod margaritis intenderit elegantia verba.

Rachbensis, X, ostendit, quomodo Abu Seidus judicem quendam deceperit filii, quem,
tanquam peregrinum, nati sui interfectorem detulisset, forma captum.
Savensi, XI, Abu Seidus orationem habet funebrem; tum, modo Muhammedanis illicito, genio
litat.
Damasceno, XII, idem ille, proficiscentium catervam amuleto, cujus verba per somnum menti
ejus inspirata essent, tuitus, bachantium tabernis vitae lautae laudes canit.
Bagdadensi, Tel Barhdadensi, XIII, ille sub persona vetulae, pueris peregrinis, quasi suis,
circumdatus, orationem habet, qua omnium corporis partium nomina metaphorico adbibentur
sensu.
Mekkensi, XIV, ipse pulchris versibus a peregrinatoribus petit jumentum, filius cibum.
Haereditario, arabice Fardhija, XV, respondet Abu Seidus ad quaestionem, ad jus haeriditarium
pertinentem, et in choleram fere ruit deglutiendis, quae allegorice descripserat, cibis.
Mauro, XVI, dicta idem ille prosaica et versa pronunciat, quae non sunt absurda, si
invertuntur.
Cancrinus, scilicet consessus, in libris arabicis XVII, ita dictus est, quod ducentis verbis
seriem proverbiorum continet ordine recto itidemque verso legendam.
Singarensis, XVIII, comparationem vasis vitrei et delatoris nectit cum narratione de vicino
malo.
Nisibens, XIX, conspicimus Abu Seidum reconvalescentem, visitantes amicos hospitaliter
excipientem, metonymiisque ludentem Tofeiliticis, i. e comessatoribus usitatis.
Miafarekiensi, arabico Farikija, XX, saepe dictus mendicatur involucrum sepulcrale mortuo,
qui olim dives et luxuriosus fuerit.
Rajensi, XXI, gravi primo oratione populum monet; altera deinde principem excitat, qui
injuriis praefecti indulsisset.
Euphratico, XXII, Abu Seidus exponit discrimen calculatoris et scribae, reprehenditque
praepropere et e vestitu de hominibus judicium ferentes.
Pomoerio, arabice Harimija, XXIII, filium accusat, quod tertiam singulorum carminis
cujusdam versuum sit furatus partem; tum cum illo certat, socio assumto in pangendis
versibus, paronomasiis distinctis.
Feudali, arabice Kathii’ja, XXIV, etiam Grammatico dicto, quaestiones ab illo proponuntur
grammaticae.
Caragensis, XXV, monstrat Abu Seidum nudum, vestes mendicantem, enumerantemque
septem necessitates hiemis.
Ahvasensi, arabice etiam Racta, XXVI, praefectus Tusensis epistola laudatur pantherina.
Nomadicus, arabice Batavija, XXVII, describit vitam moresque Beduinorum, sive Nomadum,
dum narratur, uti Hareto, quaerenti amissam camelam, Abu Seidus furatus sit equum.
Samarcandensi, XXVIII, Abu Seidus habet orationem sacram, sponsam, sic dictam, sine
macula.
Vasithensi, XXIX, ille, oratione habita nuptiali, auditores narcotico sopitos exspoliat.
Tyrio, XXX, Abu Seidus oratione nuptiali in xenodochio pauperum habita jungit mendicum et
mendicam.
Ramlensi, quem I nota insignivi, in libris arabicis XXXI, Abu Seidus loquitur de recto
peregrinationes sacras instituendi modo.
Harbensi, XXXII, Abu Seidus, jurisconsulti vicem sustinens, centum quaaestiones e jure
Mohammedanorum canonico, verborum amphiboliis intricatas, solvit.
Teflisensis, XXXIII, pingit Abu Seidum distortum ore, mutataeque in deterius fortunae
adversitates.
Sebidensis, XXXIV, exponens, ut Abu Seidus Hareto ingenuum pro servo vendiderit,
alludensque ad Josephi Jacobitae historiam, commentatur sententias, omne nimis vile esse
carum, frustraque moneri cupiditate coecos.

Schirasensis, XXXV, est allegorica. Abu Seidus loquitur de occisis, intendens vini utres et de
filia virgine elocanda, intendens vinum.
Malatiensis, XXXVI. specimina logogriphorum, sive aenigmatum verbalium, exhibet, quibus
proponuntur dua verba permutanda cum aliis duobus respondentibus, quae conjuncta unum
efficiunt vocabulum significans.
Zaädensis, XXXVII, Abu Seidum ostendit accusantem filium suum inobedientiae, sive
quomodo concilianda sint praecepta honoris cum paupertatis protervia.
Marvensi, XXXVIII, prosa et versibus commendat liberalitatem.
Omanensi, XXXIX, Omanum ille profectus, scribit amuletum, quo allevatur et ad exoptatum
finem perducitur mulieris parturientis labor.
Taurisensi, XXXX, Abu Seidus et conjux ejus, coram tribunali disceptantes, convitiis se
invicem adspergunt, facundiam et eruditionem redolentibus, judicemque emungunt.
Taniticus, XLI, tradit orationem de emendanda vita, nec non invitationem ad bibendum vinum,
ab Abu Seido profectas, qui concionatoris partes sustinuerit, misericordiamque inculcaverit
dum ipsius filius ageret mendicum.
Nagradensi, XXXXII, aenigmata ille nectit significantia varias res, plerasque Arabibus aliisque
Orientalibus peculiares.
Virgo et mulier, XXXXIII, arabice etiam Baduija, complectitur allegoricam calcei
descriptionem; virginum et mulierum jam subactarum, tum laudem, tum vituperium; nec non
contemtus, quo eruditio jacere soleat, ambiguis quaestionibus institutam expositionem.
Hiemali, XXXXIV, Abu Seidus carmen dicit refertum logogriphis, itidem e vocum ambiguitate
explicandis.
Ramlensi, quem dixi II, libr. arab. XXXXV, versutus ille, a conjuge accusatus ob neglecta
amoris conjugalis officia, se defendit judicemque circumvenit.
Halebensi, XXXXVI, facundus mendicus sub persona ludimagistri, decem pueros
examinantis, postulat multifaria proferri linguae arabicae artificia et praecepta.
Hagrensi, XXXXVII, agens ille chirurgum, et cum filio altercans, tanquam peregrino, larga
lucratur dona.
Haramitico, XXXXVIII, narrat, se vidisse virum quaerentem, quo modo Deus sibi reconciliari
possit, ideoque cum consilium ei dedisset, filiam suam e captivitate Graecorum redimendi, non
sine munere abiisse.
Sasanico, IXL, ultima, quae morti propinquus Abu Seidus filio dederit, continet praecepta,
Sasanidarum quasi testamentum.
Bazrensi, L, Haretus Hammamita, postquam laudes urbis Bazrae celebravit, refert, quomodo
Abu Seidus, miraculo convertus, vitam Suphicam complexus, factusque Sarugi antistes,
pictatis fama inclaruerit, ac decantato, quo ad poenitentiam hortaretur, carmine, ipsi
valedixerit.

NOMINE DEI SUMME
MISERICORDIS!

Dixit Doctor gloriosissimus, singularis, Abu
Mohammed Alkasem, fil. Alii, filii Otmani, Harirîus
Bazrensis, cujus Deus refrigeret sepulcrum[1]!

O Deus! celebramus te ob eloquentiam, quam nos docuisti, et
disserendi facultatem, quam nobis indidisti, perinde ac
laudamus propter dona, quae in nos effudisti, et operimentum, quod super
nos expandisti; vocamus te averruncum a nimia linguae alacritate,
modumque excedente garrulitate, pariter ac oramus, defensor sis a barbariae
noxa et haesitationis ignominia; rogamus, ut a nobis arceas tentationem
immerita laude ornantis et indulgentia condonantis, sicuti prohibeas
flagitamus, ne scopus fiamus contemtui vituperantis et opprobrio
diffamantis; supplicamur, condones, quod cupiditates nos pepulerunt in fora
dubiorum, uti condones precamur, quod gradus tulimus in vicos
peccatorum; atque petimus a te concurrentem gratiam, dirigentem in rectam
viam, cor conversans cum veritate, linguam ornatam veracitate, sermonem
fultum demonstratione, assecutionem recti avertentem a declinatione,
vincentia animae cupiditatem proposita, intellectum perspicientem rerum
pretia, et ut directione tua nos ducas ad cognitionem, ope tua adjuves ad

dilucidationem; ab errore nos arceas narrantes, a stultitia avertas jocantes, ut
securi simus peccatorum linguae demetentis instar falcium[2], et
infortuniorum mendaciis[3] nascentium, nec accedamus adaqua tioni
illicitae, aut loco stemus poenitentiae, aut experiamur[4] nocivas sequelas
increpationemque acerbam, aut cogamur ad excusandam imprudentiam. O
Deus, imple nostrum votum, largire petitum, nec ab umbra tua profusa nos
secludas, aut manducaturo proponas nos epulas! Nam ad te tendimus
precum palmam, tibi confitemur devotionem nostram et miseriam;
deprecantes, ut coelitus manifestes nobis largam tuam liberalitatem, omnes
complectentem benignitatem, devota prece, spei merce, tum aditum ad
gratiam tuam patefaciente Mohammede, mortalium principe, intercessore
exaudito die resurrectionis, quem posuisti sigillum prophetis, constituisti in
supremis coelis loco excelso, et descripsisti in libro tuo claro, dicens, et
dicentium quidem es veracissimus: non ego te mitto, nisi creatorum
misertus[5]. O Deus, propitius sis ei et genti ejus recta via praeeunti,
sociisque confirmatoribus religionis aedificii, faciasque nos horum et illius
rectum cursum imitari, nec non horum omnium et illius amore adjuvari;
nam tu es omnipotens, tibique precibus annuere est conveniens[6]!

Posthaec scias! In conventu aliquo amicorum eruditionis, cujus hoc
tempore quiescit aura et exstinctae sunt lampades, mentio injecta est
consessuum, quos protulit temporis miraculum, doctissimus Hamedanensis,
quorumque ad Abu’lfatchum Alexandrinum retulit compositionem, ad Isam,
filium Hischami, narrationem, viros ignoratos, nemini cognitos[7]. Ibi
quidam, cujus nutus est imperium, et cui obedire praeda, innuit, ut
pangerem consessus, sequens vestigia mirandi inventoris, etiamsi non
attingeret claudicans robusti praevertentem cursum. Objeci quidem, quod
dicitur de eo, qui duo componit verba, aut conserit unum duosve versus[8], et
subducere me tentavi stationi, qua stupet intellectus, deficit cogitatio,
examinatur ingenii profunditas, cognoscitur viri pretium, et qua qui versatur

coactus est, lignum quasi caedere noctu, trahere pedites et equites[9], et raro
salvus evadit multiloquus obtinetque caespitationis remissionem. Cum
autem nollet mercatum rescindere, nec a postulato absistere, acceptam
habui vocationem ejus, ut obsequens, operam navavi imperio ejus
exsequendo, ut perficiendo par, et composui, quamvis multas molestias
perpetiens a vena congelata, intellectu exstincto, doctrina subsidente, curis
affligentibus, quinquaginta consessus, complectentes sermonem serium et
festivum, phrases lenes et solidas[10], eloquentiae candores et margaritas,
eruditionis pulchra et rara, praeter, quibus eos ceu baltheis cinxi, versus et
venustas allegorias[11], quibusque eos ceu gemmis distinxi, proverbia
arabica, subtilitates doctas, aenigmata grammatica, judicia dialectorum
varietate ambigua, epistolas virgines[12], orationes comtas, admonitiones
flebiles, ridicula exhilarantia; quae quidem omnia eloquenda commisi
linguae Abu Seidi Sarugensis, narrationem fulciens auctoritate Hareti, filii
Hammami, Bazrensis. Immiscendis vero ludicris[13] non aliud intendi, quam
ut excitarem legentes, quam plurimosque facerem petentes[14]. Alienorum
versuum duos tantum eis intexui singulos[15], quibus superstruxi consessum
Holvaniensem, et duos alios geminos[16], quibus obsignavi consessum
Caragensem; reliquorum omnium ingenium meum est pater virginitatis[17],
protulitque dulce ac amarum. Haec (de me dicere habeo), agnoscens,
inventorem egressum esse extremas metas, dominum esse miraculorum, et
quemcunque post eum ad pangendos consessus se convertentem, etiamsi
Kodamae[18] eloquentia praeditus fuerit, ex illius tantum hausturum esse
redundantia, illiusque ductu profecturum hac viâ; divinum sane est
dictum[19]:

Si praevertissem illius gemitum, plorans amore Sudae, satisfecissem
animo, nec poeniterem;

Sed illa me praevertit gemendo, illius meas excitavit gemitus
lacrimas; praestantia ergo est praevenienti[20].

Spero autem, me, dum ad hanc garrulitatem (quasi ad adaquationis
fontem) adducam, huncque rivum intrem, non similem futurum illi, qui
ungulis sibi suis effodit mortem, aut manu sibi sua abscidit nasi, mucronem,
nec relatum iri in operatorum frustratorum numerum, quorum erroneum erat
per vitam mundanam studium, quamquam optime se agere existimarent.
Verum quidem est, etiamsi indulserit prudens, errata se non advertere
simulans, et defenderit amicus connivens, vix potero effugere, ne rudis
ignorans, aut inimicus ignorantis speciem assumens, me deprimat ob hunc
librum, et dicat, eum pertinere ad prohibita. At qui res spectare oculo
intellectus solitus fuerit, cujusque in fundamentorum structuras alte
penetraverit visus, ille hos consessus filo inseret institutionum, ordineque
constituet tractatuum, ἀλόγων et ἀφωνήτων continentium sermones[21],
cujusmodi historiarum, non reperitur, qui aurem neget sonis, aut unquam
criminatus fuerit relatores. Tum, si opera aestimari debent ex intentionibus,
quibus vincula quoque nectuntur religiosa, quid criminis erit illi, qui fabulas
composuerit ad commonefaciendum, non ad seducendum, proposuerit sibi
eis corrigere, non spargere mendacia? Nonne is ejus loco habendus est, qui
obedit petenti doctrinam, aut dirigit in viam rectam?

Praeterquam quod contentus ero, animo serviisse[22], et liberum ab
eo evasisse[23], neque vituperatum, neque laudatum.

Deum imploro adjutorem eo, quo intendo, defensorem ab eo, quod de
honestet, directorem ad id, quod recta via ducat. Non enim est refugium,
nisi ad eum, nullum auxilium, nisi ab eo, nulla fortuna, nisi per eum, nullum
fulcrum, nisi ipse; ei me committo, ad eum resipiscens me converto!

1. ↑ Proprie: cubitum.
2. ↑ Proprie: messium, vel demessorum, linguarum, i. e. eorum, quae demetunt, caedunt,
linguae.
3. ↑ Vel: verborum fuco, deauratione.
4. ↑ Vel: urgeamur, laedamur.
5. ↑ In edit. Sil. d. Sac. legitur: verbum est apostoli nobilis, firmam habentis potestatem apud
throni dominum, auditi, fidelis. Sic Haririus primo scripserat, teste Ibn Gahuro, a quo
Haririi consessus accepit Abu’labbas Scharischiensis. Quoniam vero phrasis illa Korani ad
angelum Gabrielem plurimorum sententia pertinet, postmodum Haririus usitatiorem ei
substituit.
6. ↑ Quamquam Romani clausulas consonantes fugiunt, in his tamen precibus vertendis
rhythmos finales adhibuimus, ut pro specimine sint styli, quo totum opus est compositum.
7. ↑ Personae sunt fictitiae, ut Haretus et Abu Seidus.
8. ↑ Alluditur ad proverbium: qui librum aut versus componit, intellectum suum prostituit
hominibus; si rectum viderit, in sublimi collocatur, si erraverit, lapidibus petitur. Aliud
proverbium dicit: vir gaudet vita jucunda, quamdiu non dicit carmen, aut componit librum.
9. ↑ I. e. converrere promiscua.
10. ↑ Vel: subtiles et graves.
11. ↑ Proprie: venustates metonymiarum.
12. ↑ I. e. primum excogitatas.
13. ↑ Proprie: plantas salsas acidasve praebendo.
14. ↑ A. v. multam facerem nigredinem (populum) petentium.
15. ↑ Scilicet diversorum auctorum.
16. ↑ Scil. ejusdem auctoris.
17. ↑ I. e. qui defloravit virginitatem.
18. ↑ Scriba Barhdadensis, multorum librorum auctor; primus, qui de arte rationaria scripsisse
fertur, aevo Moktaderi Billah.
19. ↑ Versus sunt Adii, fil. Rahkâi.
20. ↑ Ferunt virum, cum audivisset columbam gementem, dixisse apud se, „haec certe columba
gemit ob discessum conjugis“, ejusque exemplo motum itidem suam flevisse amatam; tum
vero semetipsum ita esse allocutum: „quid juvat fletus, quem didici a columba? Columbae
erit palma, etiamsi plorando attigerim extremum!“
21. ↑ I. e. fabularum.
22. ↑ Proprie: desiderium tulisse.
23. ↑ I. e. ab opere, ad quod ille adigebat.

I

Zananensis.

N arravit Haret Hammamita. Cum conscendissem
peregrinationis gibbum[1], egestate removente a sociis,
fortunae casus me propulerunt Zanâam in Arabia Felice; eamque intravi
vacuis loculis, conspicua inopia, ne vitae quidem sustentandae necessarium
possidens, nec in pera buccellam inveniens. Atque incepi vias ejus secare
instar errabundi, vagari in circis ejus instar sitibundi, quaerens per pascua
meorum prospectuum, et spatia matutinorum excursuum, vespertinorum
recursuum, liberalem, cui tererem meum sericum[2], et exponerem
necessitatem, aut eruditum, cujus adspectus mihi fugaret tristitiam, relatio
expleret sitim; donec obeundi finis perduxit, bonae fortunae initium[3]
direxit, ad consessum amplum, complectentem compressionem et
lamentationem. Penetravi autem coetus silvam, ut explorarem lacrimarum
causam; et conspexi in circuli medio hominem, tenui corpore, apparatu
itineris religiosi, voce flebili, rhythmos componentem[4] gemmis phrasium,
aures pulsantem minis admonitionum, circumdatum miscellis catervis, ut
luna halone dactylive involucris. Hunc, cum lente accessissem[5], ut e
praeceptis ejus ignem peterem, et unionum ejus aliquos colligerem, dum
tolutim procedebat hippodromo suo[6], rudebantque extemporaneae
facundiae gurguliones[7], audivi dicere: O errans, ut attonitus, in juvenili
alacritate, laxans superbae imaginationis vestem, praeceps ruens in
ignorantia, propensus ad ineptias[8]! quousque perseverabis in errore, gratum
habens iniquitatis pastum; quem ad finem perges in animi levitate, deditus
ludo? Repugnantia tua provocas tenentem antias tuas[9]; turpitudine incessus

audax es contra scientem arcana tua. Abscondis te quidem proximo, sed
coram oculo es observatori tuo; latere studes servum tuum, sed nihil abditi
latet dominum tuum. An cogitas, statum tibi tuum auxilio futurum esse,
instante discessu; aut opes te tuas servaturas, trudentibus in exitium
operibus; aut poenitentiam satisfacturam, lapso pede[10]; aut gentem tibi
tuam veniam impetraturam[11], die, quo te comprehenderit congregationis
locus[12]? Non[13] ibis via, quae recta ducit, festinabis curare morbum,
retundes aciem transgressionis, animamque domabis[14], quae maximus tuus
est inimicus? Nonne mors praestitutus tibi est terminus? qui ergo te
praeparas? Nonne canities te monet? et qui te excusas? Nonne in sepulcro
tuus est somnus? et quid respondes? Nonne ad Deum est iter tuum? et quis
auxiliator? Diu est, quod tempus te expergefecit, et connivisti; quod
admonitio te traxit, et recessisti; clara tibi proposita sunt exempla, et
coecitatem imitatus es; veritas tibi constitit, et rebellasti; mors te monuit, et
oblitus es; data fuit juvandi potestas, et non juvisti. Praefers obolum, quem
recondas, monito, quod serves; praeoptas arcem efferre, quam beneficium
conferre; a ducis expetenda directione avertis te ad petendum commeatum;
magis inhaeret cor tuum hyacinthis donorum, quam statis temporibus
precum; licitationes nuptialium dotum praestant apud te dispertiendarum
eleemosynarum officio; variorum ciborum patinae jucundiores tibi sunt,
quam rerum divinarum paginae; majori tibi delectationi est jocus
aequalium, quam lectio Korani capitum; jubes aequitatem, et violas ejus
septum; interdicis iniquitate, nec ipse ab ea te contines; retrahis alios ab
injuriis, ipse cum eis rem habes; timesque homines, cum dignissimus sit,
qui timeatur, Deus. Tum recitavit:

Infelix ille, qui petit mundum, effusum eo flectens cursum!
Nunquam emergit[15] ex amore ejus et modum excedente desiderio;

At, si cognitum haberet, sufficeret ei illius, quod desiderat
residuum[16].

His dictis coegit pulverem suum[17], siccavit succum[18], brachio
prehendit aquae utrem, axillae subdidit fustem. Cum autem coetus
animadverteret, eum se movere ad abitum et praeparare ad deserendum
centrum, quisque manum inseruit sinui replevitque ei fluxus sui aliquam
situlam, dicens: hoc impende sumtibus tuis, aut divide sociis! Ille accepit
palpebras comprimens[19], abiit gratias agens; comitaturis valedixit, ut
tegeret viam suam, secuturosque dimisit, ut sua ignoraretur sedes. Dixit
Haret Hammamita. Equidem vestigia ejus legi[20], qua me videre non posset,
donec pervenerat ad cavernam. In hanc incaute illapso moram concessi,
donec detraxisset calceos, lavasset pedes; tunc eum oppressi. Et inveniens
eum sedentem, e regione discipuli, ad panem similagineum, assatumque
hoedum, et coram eis seriam vini, increpavi: heus tu! illane tu dixisti[21], et
haec tui est probatio? Ille contra, suspirans ut flamma, prope aberat, ut
rumperetur irâ, nec desinebat torvis me intueri oculis, ut, ne in me
insultaret, me tuerem. Cum autem sedatus esset ignis et evanuisset ardor,
declamavit versus:

Indui stolam[22], ut venarer Chabizam[23], et fixi hamum in omni
pisce[24].
Admonitiones meas feci rete, quo venatorem captarem et praedam.
Fortuna me eo adegit, ut cum doli mei subtilitate penetrem leonis
arboretum,
Nec timeam ejus conversionem[25], nec tremeant mihi scapularum
musculi[26].

Quamquam ad aquam[27], quae existimationem inquinet, anima
nunquam ducit cupida.
Tempus vero, si aeque judicaret, non committeret arbitrium
hominibus nequam.

Dein mihi dixit: accede et ede, aut, si mavis, surge et loquere[28]! At
ego, conversus ad discipulum, hunc compellavi: adjuro te per eum, quem
imploras defensorem a noxa, indica mihi, quis iste! Regessit: Abu Seid
Sarugensis, lampas peregrinatorum, corona eruditorum. Hic ego, unde
veneram, revertens, solvi admirationem debitam ei, quod videram.

1. ↑ I. e. camelum.
2. ↑ Coram quo deponerem pudorem. Sericum hic notat frontem, vel genam.
3. ↑ Proprie: initium gratiarum. Alii vertunt: viam patefaciens blanda interrogatio.
4. ↑ Vel: ornantem.
5. ↑ Male Schult.: proripui me ad eum.
6. ↑ Dum moderate prosequebatur orationis filum. Schult. vertit: cum jam incitatior esset in
instituto suo. Dissentiunt enim Arabes in explicanda voce chabba, quae mihi videtur
onomatopoetiea.
7. ↑ Vel: uvae, partes oris faucibus impendentes, quas libidine percitus camelus prodit. Plinius
ergo errat, hominibus tantum ejusmodi uvas esse, in H. N. contendens.
8. ↑ Vel: res (dicta, facta) futiles, vanas.
9. ↑ Frontis comam. Imago est ab equis petita.
10. ↑ I. e. te mortuo.
11. ↑ Vel: Deum flexuram. Schult.: an putas fore, ut vicem tuam doleat sociorum turba?
12. ↑ In resurrectione.
13. ↑ Halâ et Hallâ (quam vocem Schult. hoc loco habet bis) notat etiam agedum! Sensus tamen
manet idem.
14. ↑ Proprie: in naso percuties.
15. ↑ Vel: ad se redit.
16. ↑ I. e. pauxillum.
17. ↑ Quem quasi orationis cursu concitaverat. Narratur Muslamam ibn’ Abdo’lmeliki, cum
quidam confuse coram eo locuti essent, hos vero excepisset, qui optime dissereret, dixisse:
hujus viri oratio, post illorum, simillima est nubi glutinanti pulverem.
18. ↑ Lacrimas.
19. ↑ Pudorem simulans.
20. ↑ Omissa hic est in translatione phrasis idem dicens.
21. ↑ D. S. Scholl. hic non bene interpretantur: istene est status tuus?

22. ↑ Proprie: vestis lanâ vel serico confecta, virgata. Notat vero etiam vestem nigram,
quadratam, limbatam.
23. ↑ Cibus ex dactylis, aut amylo et defruto, cum butyro mistis. Cfr. cons. XXIX.
24. ↑ Notat quoque vilius dactylorum genus et lapides.
25. ↑ Schult. ad leonem refert, D. S. Scholl. vero ad fortunam.
26. ↑ Musculi inter humerum et latus, qui in equis tremere solent.
27. ↑ Haec quoque imago ab equis camelisve petita est. Pro aqua proprie vertendum fuisset:
adaquandi locus.
28. ↑ Var. lect. ductus Schult. habet: consiste et quiesce!

II

Holvaniensis.

N arravit Haret Hammamita haecce. Ex quo amuleta mihi demta
et cidares appensae sunt, deditus eram visitandis locis
eruditionis, et emaciandis inservientibus ad ea petenda camelis, de illâ ut
obtinerem, quod mihi ornamentum esset inter mortales et nubes in siti. Et
ob excedentem quidem aviditatem lucrandi ejus ignem, cupiditatem
induendi ejus vestem, disputabam cum omni praecipuo et tenui, potum
flagitabam ab imbre et a rore, lactabar[1] etiam (talibus, quorum doctrina
erat) esse potest, fortasse. Cum autem descendissem Holvanum[2], fratres
jam expertus, explorata habens pretia, nonnescius, quid probro sit, quid
laudi, inveni Abu Seidum, Sarugensem, versantem se in formulis
genealogiarum[3], obscuritate utentem ad faciendum quaestum, nunc
praetendentem, se pertinere ad Sasanitas[4], nunc genus referentem ad reges
Rhassanitas[5], nunc prodeuntem charactere poetarum, nunc vestitum
superbia magnatum, praeterquam quod, utut vario se ostendebat habitu, et
apparebat mendacium, ornatus erat nitente vultu et doctrina, blandimentis et
prudentia, copiosa eloquentia, ex tempore dicendi facultate obediente,
moribus praestantibus, pede scientiarum verticem premente[6]. Ob
pulchritudinem itaque instrumentorum[7], quamquam vitiosus, tolerabatur[8];
ob doctrinae copiam adspectus ejus amabatur; ob decipientem comitatem[9]
a disputatione contra eum abhorrebatur; ob sermonis dulcorem obtinebat,
quod quaerebat. Quare inhaesi ejus fimbriis propter egregias elegantias,
sincerrimam ei amicitiam demonstrare contendi propter pretiosas
proprietates:

Eoque dispellebam curas, tempus mihi conspiciebam serenum,
lucidum.
Propinquitas ejus mihi erat affinitas, mansio copia, adspectus
irrigatio, vita[10] pluvia.

Atque sic morati sumus temporis spatium longum, dum ille mihi
quotidie parabat gaudium, de corde pellebat scrupulos, donec manus
inopiae ei miscuit poculum separationis, carnis in osse defectus instigavit ad
relinquendam Irakam, vitae commoditatum penuria projecit in mundi
plagarum deserta, vibratum vexillum inediae eum inseruit itineris sociorum
seriei, exacutaque ille acie propositi profectus est, cor regens ejus
habenis[11].

Nec placuit mihi post illius discessum, quicunque adhaereret; non
excitavit conjunctionis desiderium, quicunque cieret.
Non apparuit, postquam ille aufugerat, par eloquentia[12], nec
amicus[13], complectens eadem ac ipsius animus bona.

Et absconditus mihi erat aliquamdiu, ignorabam ejus lustrum, nec
inveniebam, qui daret certam notitiam. Cum autem, reversus a
peregrinatione in rami mei plantarium, praesens essem domo scribarum, ubi
conveniebant literati, concurrebant indigenae et advenae, intravit spissa
praeditus barba, habitu lacero, et salutatis sedentibus consedit in hominum
ultimis[14]. Dein incipiens manifestare, quod uter ejus coriaceus
continebat[15], in admirationem rapiens praesentes eloquentia, proximo dixit:
ecquid tu libri inspicis? Respondit: carminum collectionem Abu Obadae[16],
cujus agnita est praestantia. Perrexit: num invenisti in eis, quae vidisti, novi
quid, quod pulchrum existimes? Respondit: certe, dictum ejus:

Quasi ridens detegat margaritas ordine consertas, aut grandinem, aut
parthenium[17].

Hoc enim versu plane singularem inclusit comparationem. Resumsit
ille: o miraculum, o quam interiit eruditio; pro pingui habuisti tumidum, et
flando excitare voluisti ignem, cui deest materia; heu, quantum distas a
versu eximio, dentium comparationes complectente hôcce! et declamavit:

Anima redimam dentes, per labia diducta suaviter nitentes, aqua
ornatos, omnis alius aquae desiderium eximente!
Produnt margaritas recentes, grandinem, parthenium, palmarum
flores, bullas innatantes vino.

Atque omnes, qui aderant, hunc versum reputabant bonum et dulcem,
petebantque, ut eum repeteret et dictaret. Interrogatus deinde, quis eum
pepigerit, et, vivatne compositor, an mortuus sit, respondit: per Deum[18]!
veritas dignis sima est, cui obsequamur; audiri debet, quod res est: ille ipse
(est compositor), qui hodie vobiscum confabulatur. Dixit; sed coetus
videbatur dubitare de derivatione ista, nec fidem praebere suum esse
dicenti. Advertens igitur quod mentem eorum subierat, intelligens animis
eorum retentam reprobationem, metuit, ne vitium sibi adspergeretur, et
repetivit verba Korani, „nonnulla suspicio est peccatum,“ tum dixit: o
carminum traditores, sermonis aegroti medici! substantiae sinceritas
exploratur fundendo, veritatis manus findit vestem dubitationis, et jam
antiquis temporibus dictum est, probatione vir honoratur aut contemtui fit;
et ecce! offero thesaurum meum[19], ut examinetur, porrigo peram, ut
specimen inde promatis. Protinus ibi praesentium unus dixit: versum habeo,

cujus non texi solet liciatorio, cujusque nulla vena edidit similem; si itaque
vis delinire corda, versum pange hoc modo! et declamavit:

E narcissis pluit margaritas, rigantes rosas, et mordet zizypha[20]
grandine.

Non autem oculi nictu diutior, imo brevior, interposita erat mora, cum
declamaret hoc rarum:

Visitantem rogavi, ut detraheret ricam rubram, auribusque meis
optimum deponeret nuntium.
Removit itaque crepusculum tegens lunae splendorem, et sparsit
margaritas e sigillo odoro.

Hanc ob extemporalem facundiam stupentes, qui aderant, innocentiam
ejus agnoverunt. At cum se videret illorum sermone suo benevolentiam
consecutum esse, ita ut jam effuso cursu aggrederentur ipsum honorandi
viam, momentum oculos demisit, tum dixit: tenete duos alios versus! et
declamavit:

Accedens die discessus serio destinati, vestibus atris, mordebat
digitos ut poenitens, desperata.
Nox lucebat super aurora, utramque sustinebat virga, beryllos
masticabat margaritis.

Ibi homines grande ei statuerunt pretium, largam praedicarunt ejus
pluviam, beneque conversantes pulchrum fecerunt ejus corticem. Dixit, qui

hanc historiam retulit. Cum autem viderem flammas carbonis,
coruscationem splendoris, longius provectus sum in ejus consideranda
physiognomia, oculum libere pasci sivi in ejus vultu, et ecce! senex erat
Sarugensis, cujus tenebrosa nox[21] jam lunae sparsa erat lumine. Itaque mihi
gratulatus adaquationem ejus, festinavi ad osculandam manum, et dixi: quid
mutavit habitum tuum, ut te non cognoscerem, qua re tua incanuit barba?
Ibi orsus est.

Turbantes adversitates canum me fecerunt. Nam fortuna homines
versat;
Cuicunque die quodam obsecuta est, crastino durum in eum
dominium exercet.
Ne confidas igitur fulguris ejus splendori, utpote decipienti!
At si eadem adversitates contra te incitaverit et congregaverit,
tolera!
Auro enim non est dedecori versari in igne,

Posthaec surrexit, relinquens locum suum, secum asportans corda.

1. ↑ D.S.Scholl.: fatigabar, quod minus aptum videtur.
2. ↑ Holvan, e cultioribus Irakae Arab. urbibus, distans a Barhdado, inter septemtrionem et
ortum, sex stationibus, ideo a poeta hic nominata esse videtur, quod pervagata erat historia
de Holvaniensium palmarum pari, quod, amicitiae perennis diu exemplum, tandem
nihilominus separatum est. Cfr. meam dissertationem de Moallaka Lebidi p. 23.
3. ↑ Male Schult.: qui omnes formas versabat.
4. ↑ Ne cogites hoc loco de quarta regum persicorum dynastia! Haririus in animo habet
mendicos. Sâsân, dictus major, fil. Asfandiari, fil. Cuschtasaâ, tradito a Bahmane patre
regno filiae Hamai, vel Hamani, mulieri formosissimae et prudentissimae, iratus ad Curdos
pastores abiit. Hinc omnis generis mendicorum, egenorum, surdorum, coecorum, canes et
simias circumducentium, vocatur princeps, populi permagni, cujus varias artes ipsorum
lingua carmine exposuit Abu Dalf Chasragensis.
5. ↑ I. e. reges Syriae, ita dictos, quod e Jemana huc, ad fluvium Rhassan, se contulerant.

6. ↑ Vel: in scientiarum celes ascendente.
7. ↑ Scil. sibi victum et gloriam comparandi.
8. ↑ Proprie: vestiebatur.
9. ↑ Secundum alios: eloquentiam.
10. ↑ Quod praefert Schult.: Mohaija, vultum, non patitur metrum.
11. ↑ Proprie: funibus.
12. ↑ Vel: aeque praestans.
13. ↑ Vel: bonis dotibus praeditus.
14. ↑ I. e. inter eos, qui ultimi venerant.
15. ↑ I. e. quod sciebat. In explicatione Sacyana falso est laijanat pro lubnat, lac.
16. ↑ Abu Obada, vel Ubada, falso Ibada et Ebada, appellatur Valid bin Abid Albochtari, mortuus
an. Heg. 266, Chr. 879.
17. ↑ Vel: matricaria, chamomilla, anthemis; cfr. Jonesii Poes. As. Comm. p. 110.
18. ↑ Proprie: juramenta Dei!
19. ↑ Proprie: absconditam meam.
20. ↑ Baccas scil. zizyphus fert rubras.
21. ↑ Nigra coma.

III

Kailanus.

R etulit Haret Hammamita. Conseruerat me et amicos quosdam
consessus, quo nullus frustrabatur vocans, nec fallebat igniarii
percussio, nec flagrabat ignis rixae. Dum autem certatim trahebamus
lacinias declamationum, afferebamus novas historias, en! stetit prope nos
persona, trita veste induta, incessu claudicans, et dixit: O electissima
thesaurorum, gaudia[1] familiarium[2]! conducat vobis oriens dies, laeto
fruamini jentaculo, et adspectu dignemini virum, cui olim erant convivia et
liberalitas, bona et dona, agri et pagi, patinae et hospiti (praeparati) cibi;
sed, non cessantibus tristibus negotiis, bellis aerumnarum, scintillis malae
invidiae, vicissitudinibus atris, carere tandem incepit vola, calva evasit area,
subsedit scaturigo, non convenit[3] mansio, diffluxit conventus, duritie laesit
accubitus, mutavit se status, ejulavit familia, vacaverunt stabula, miseruit
aemulans, periit loquens et silens, deflevit invidus et convitians; eoque
adacti sumus fortuna in aerumnam conjiciente, paupertate ad pulverem
deprimente, ut calceus esset dolor, cibus angor, intus haberemus incendium,
intestina complicaremus fame, oculos tingeremus insomniâ, valles
eligeremus habitacula, molles reputaremus spinas, oblivisceremur sellarum
camelinarum, laudaremus mortem deleturam[4], tardum censeremus diem
natalem! Estne ergo in vobis ingenuus medens, liberalis consolans[5]? Nam,
per eum, qui me produxit gente Kaila[6]! frater evasi egestatis; non habeo,
quo me sustentem unam noctem. Dixit Haret Hammamita. Condolui ob ejus
miserias[7], sed, cupidus eliciendorum ejus rhythmorum, ostendi ei aureum
et dixi exploraturus: hunc si laudas versibus, tibi est certus. Quibus auditis
occoepit declamare, nec tardans, nec aliena sibi arrogans:

Laudetur[8] aureus, cujus splendet flavedo, mundi plagas secat
cursus, longissima sunt itinera,
Percrebruit fama et gloria, lineamenta commissum sibi servant
intimum[9] pluti;
Cujus superbo incessui se adjungit conatuum successus,
omnibusque mortalibus amatus est candor,
Quasi liquatis cordibus esset ortus; quem qui crumena continet,
animosus est,
Etiamsi perierint aut tardarint liberi! Euge venustatem ejus et
splendorem,
Et euge commoda ejus et auxilium! Quot imperantes nonnisi ejus
ope jussa sua ad finem perducta viderunt;
Quot beati[10] sine eo mansissent in miseria; quot aerumnarum
exercitus dispulit ejus impetus;
Quot lunae plenae ad descensum adductae sunt ejus copiis[11]; quot
iratis, quorum arderet carbo,
Ejus audito clandestino alloquio sedata est vehementia; quot
captivos, quos prodiderat cognatio,
Hic liberavit, ut clarum eis esset gaudium; quot dominii jura[12] ejus
produxit creatio!
Ni obstaret religio, dicerem: summa ei est potestas!

His declamatis porrexit manum dicens: vir ingenuus perficit, quod
promisit, uti nubes effundit, postquam intonuit. Aureum ergo ei projeci et
addidi: sume eum, haud tristi animo donatum. Ille, ori eum indens, inquit:
benedictus sit a Deo! tum, gratiis actis, se accinxit ad abeundum. Mihi vero
facetiis ejus suborta desiderii ebrietate, tam leve videbatur contrahendi aeris

alieni facere initium[13], ut, extracto aureo altero, dicerem: visne hunc
vituperare, dein tibi habere? Et ex tempore declamavit, altiore et canora
voce, festinans:

Pereat deceptor, infidelis, flavus, praeditus, ut simulator, duabus
faciebus,
Duabusque conspicienti apparens formis, ornamenti amatorum et
coloris[14] amantium,
Ipsius amore seducens judiciis[15] praepositos ad comparandam
Domini iram;
Qui si non esset, non abscinderetur dextra furis, non videretur
injuria tyranni,
Non abhorreret avarus a nocturno visitatore, nec quereretur dilatus
dilationem tardantis;
Nec Dei auxilium imploraretur contra osorem sagittis[16] petentem,
nec rebellaret creatus creatori[17];
Cujus malis ex moribus hoc quoque est, quod opem non fert in
angustiis,
Nisi fugerit, ut fugit deserens servus! Bene illi, qui de fastigio eum
dejecerit, Et amici modo insusurranti responderit sermone
veracis, probi: displicet tua conjunctio, discede!

Dixit relator. Excepi: quam copiosus tuus est imber! Resumsit:
promisso vero inest, quod magis cogat[18]. Afflavi[19] eum itaque aureo
altero, adjiciens: serva eos primae Suratae amuleto[20]. Ille vero, aureo in os
inserto et ad geminum addito, discessit laudans matutinum excursum,
extollens donantem et donum[21]. Dixit Haret Hammamita. Cor mihi meum

clanculum innuit, eum esse Abu Seidum, clauditatem autem dolum; rogavi
eum itaque, ut reverteretur, et allocutus sum: ornata tua oratione jam
proditus, incessu utere recto! Respondit: si tu es Hammamita,
honorificentissimam tibi salutem dico, optans, ut diu vivas inter liberales.
Resumsi: ego sum Haret; qualis vero tuus novissimis his temporibus
status[22]? Respondit: duplice vivo statu, miseriae et commoditatis;
duobusque versor cum ventis, vehemente et leni. Perrexi: qui vero potuisti
te simulare claudum? tui similis non jocatur[23]. Ibi abscondente sese, quae
modo revelata apparuerat, hilaritate, tergum vertit declamans:

Clauditatem simulavi, claudicandi non cupidus, sed ut pulsarem
portam laetitiae;
Dein, freno tergo meo immisso, viâ tenderem, qua tendit, qui
jumentum suum libere exspatiari patitur[24],
Reprehendentibusque respondere possem: excusate, claudo non est
vertendum vitio!

1. ↑ Vel: laeti nuncii.
2. ↑ Vel: societatum.
3. ↑ Proprie: extulit se.
4. ↑ Vel: eradicantem, exitio dantem.
5. ↑ Vel: adjuvans.
6. ↑ Kaila dicitur tribus Arabum, nec non filia Arkami, Gassanitae, mater Ausi et Chasragi, a
quibus duobus prodierint Alanzâr, Mohammedis adjutores; pro Alchasrag falso legere
suadet Schult. Alcharzez.
7. ↑ Vel: inopiam.
8. ↑ Falso vertitur: laudo.
9. ↑ Errat Schult. explicans: lineamenta nummi aurei arcanum opulentiae commendant. Non
reprehendendus est Scholiastes, qui Sirr cepit pro „optimum rei, praestantissima pars;“
rejicula vero est lectio Audaat pro Udiat.
10. ↑ Vel: meticulosi. Cfr. Giggeium.
11. ↑ Non male Schult. vocem Badrat explicat: facies, oculus lunae instar refulgens. D. S.
Scholl. habent: pondus decies mille drachmarum.

12. ↑ Possunt haec verba etiam accipi pro juramento: per dignitatem Domini, cujus eum produxit
creatio!
13. ↑ Schult. nitens variante, vertit: prima auspicia sensi aeris alieni contrahendi.
14. ↑ Qui est flavus.
15. ↑ Proprie: veritatibus.
16. ↑ D. S. Scholl. interpretantur: sagittis maledictionum. Castellus suggerit: jaculatorios et
penetrantes adspectus.
17. ↑ Comma, „nec rebellaret“ etc., in plurimis et antiquissimis MSS. deesse dicit S. d. Sac.
18. ↑ A v. At promissum (vel pactum) pollentius est.
19. ↑ Saepius occurrit pro: donare.
20. ↑ Interpretantur haec: gratias age Deo! quia primum Korani caput (Mathani) incipit verbis:
laus sit Deo! Sed magis arridet: tanquam sanctissimo amuleto hoc aurum tibi servetur, ut
possessione ejus diutissime gaudeas!
21. ↑ Schult.: conciliabulum et ejus munificentiam.
22. ↑ Non bene Schultensius vertit: quis status, quae fortunae? Proprie enim transferendum esset;
quis tibi status et fortunae casus? Et autem hic notat cum, ita ut sensus sit: quomodo tu te
habes cum fortunae casibus?
23. ↑ Posset tamen etiam verti: tui similis non macilentus fit, non ad paupertatem redigitur.
24. ↑ Nimis libere Schult.: qui nutant in religione. Maraga est hoc loco: camelum pascere sivit.
Schult. vertit quasi media esset Kesrata. Schol. apud Schult. habet: qui miscet serium joco.

IV

Dimjatensis[1].

C ommemoravit Haret Hammamita. Profectus sum Damiatam
anno, quo ultro citroque pellebamur[2]. Spectabar autem tum
temporis statu commodo[3], amabar a fratribus[4], tractabam vestes limbatas
opulentiae, revelatam conspiciebam faciem laetitiae[5], et habebam socios,
qui confregerant baculum dissidii, sugebantque concordiae plenum uber[6],
ita ut aequalitate splenderent instar pectinis dentium, voluntatum
conspiratione una viderentur esse anima. Nihilominus proficiscebamur,
quasi salus posceret[7], celerrimis[8] tantum vehebamur jumentis, et
descendentes in mansione, aut aquam haurientes e rivo, moram
corripiebamus, cunctationem evitabamus. Nocte quadam juvenilis[9] comae
praedita nigrore, corvo simili quoad cutem, iter forte continuabamus, donec
tenebrae exuerant juventutem, et aurora earum absterserat tincturam[10], ubi
fastidientes pergere, desiderantes dormire, inventa regione, cujus graminosi
erant colles, lenibus afflati euris[11], hanc eligebamus cubitum camelis,
stationem diluculo paullum quieturis. Cum autem turba miscella[12]
descendisset, sellarum stridor et camelorum barritus obmutuisset, audivi
validum voce e viris, dicentem confabulatori suo in mansione: Qui tibi mos
est vivendi cum aequalibus tuis et vicinis? et respondentem: Amice tracto
vicinum, etiamsi injuste agat; mihi illum quoque conjungere studeo, qui
insultet; tolero consortem, utut turbet[13]; diligo propinquum, vel si potum
fervidum[14] infundat; amicum praefero fratri germano; socio pacta servo,
quamquam decimam non rependat partem; largissimum hospiti datum leve
existimo[15]; ejusdem mecum cameli equitem[16] beneficiis demergo;

confabulatorem nocturnum habeo loco Amiri; familiarem colo ut
principem; noto[17] trado quaecunque donare habeo; comitem bonorum
meorum statuo arbitrum; leni oratione alloquor osorem; persevero
interrogare de eo, qui me negligit; vice soluti promissi contentus sum
ramento; pro remuneratione minutissimam acceptam habeo particulam; non
laedo[18], quando laedor, nec ulciscor[19], etiamsi momorderit variegatus
serpens. Ad quae socius regessit: Vae[20] tibi mi filiole! servatur qui ipse
servat, et inhiatur pretioso; sed non accedo ad illum, qui non vicissim
accedat[21]; non signo observantia mea fastidiosum; non puram exhibeo
amicitiam neganti aequitatem; non fratrem voco vincula negligentem[22];
non adjuvo fallentem spes meas; non curo solventem connexum; non
blandior ignoranti meum pretium; non trado habenam meam illi, qui foedus
rumpit; non largior amicitiam adversariis; non vanum esse sino, quod
comminabar hostibus; non planto dona terrâ inimicorum[23]; non auxilium
fero[24] gaudenti dede infortunio meo; non illius misereo, qui gaudet de
interitu meo; non dono[25] muneribus meis selectis, praeterquam dilectos;
non medicinam rogo alios, quam amatos; non intimam amicitiam dedico
alii, quam farcienti meam rimam[26]; non sincerus sum illi, qui meam vult
mortem; non vota pro illo facio sincera, qui non implet peram[27] meam; non
effundo illi gratias meas, qui evacuavit vasa mea. Et quis unquam rectum
judicet, ut ego donem, tu retineas; ego mollem me praestem, tu aspere agas;
ego liqueam, tu congeles; ego ardeam, tu flamma sis sedata? Non, per
Deum! Verbum verbo pendamus, ut penditur aurum[28]; facta aequemus, ut
soleae aequantur calceorum; ut securi simus a fraude, defendatur a nobis
mutuum odium! Si non - cur ego tibi potandum dem, tu me abigas; ego te
juvem[29], tu me despicias; ego pro te acquiram, tu me vulneres; ego ad te
veniam, tu me ire sinas? Quomodo aequitas emi[30] potest injuria; qui sol
radiare cum nubibus; quando amor socius esse violentiae; et quis ingenuus
contentus fuit conditione depressionis[31]? Divina sane sunt patris tui verba:

Qui amorem mihi suum appendit, praemium ei do illius, qui super
fundamento suo exstruit;
Admetior amico, prout mensus est mihi, modio pleno aut deminuto;
Nec eum frustro; nam pessimus est mortalium, cujus hodiernus dies
non respondet hesterno[32];
Et quicunque apud me petit fructum, non aliud decerpit, quam quod
plantavit;
Non animus est decipere, neque vero abire, ut cujus manus
complosione deceptus est sensus;
Nec mihi impono officium erga eum, qui sibi non imponit officium
erga me.
Saepe quidem, qui impurum foveret amorem, credidit, me sincerum
ejus esse amicum, quamvis simularet;
Sed non intellexit prae ignorantia, me creditori meo debitum solvere
eâdem monetâ.
Et fuge eum, qui te stultum aestimat, fugâ odii, eumque cense ut
sepulcro conditum;
Ac cujus amicitia est dubia[33], monstra te illi veste ejus, a cujus
familiaritate abhorretur[34];
Nunquam autem amorem spera ab eo, qui te putet pecunia egere
sua[35]!

Dixit Haret Hammamita. Audito autem mutuo amborum sermone,
deside ravi spectare ipsorum personas; cum itaque appareret filius solis[36],
et coelum involveret luce, surrexi, antequam loco moverent cameli
vectarii[37], et non[38] ut mane prodit corvus, incepique versus tractum vocis
illius nocturnae tendere, stricta oculi acie observans facies, donec conspexi

Abu Seidum et filium ejus conversantes, indutos vestibus duabus
grossioribus laceris. Quos animadvertens mihi fuisse collocutores noctis,
auctores institutionis, adii, captus eorum lenitate, dolens egestatem, et
invitavi[39], ut ad meam se conferrent stationem[40], meaeque domini essent
copiae et inopiae. Atque incepi virtutem eorum divulgare inter viatores, ac
arbores eis concutere fructiferas, ita ut mergerentur muneribus et haberentur
amici. Eramus autem mansione, unde distincte notari poterant aedificia
pagorum, clareque spectabamus ignes hospitalitatis. Cum itaque Abu Seid
marsupium suum videret impletum, miseriam fugatam, dixit mihi: corpus
meum est sordidum, squalor firmus; permittisne mihi, ut pagum accedam,
me lavatum, hancque curam dispulsum? Respondi: si hoc vis, festinatio!
festinatio! et reditus! reditus! Reposuit: invenies me citius tibi
supervenientem, quam oculus a prospectu revertatur tuus. Tum effuso cursu
abiit, ut celer equus in hippodromo, filio dicens: festina! festina! Nos
autem, non putantes, eum decipere et fugere, morabamur eum exspectantes,
ut exspectantur festorum novae lunae et explorabamus de eo exploratoribus
et quaesitoribus, donec lux senuerat et prope aberat, ut diei crepido[41]
corrueret. Cum itaque meta[42] exspectationis nimis esset longinqua, et sol
luceret (nebularum vespertinarum) laceris pannis, dixi sociis: modum
excessimus morando; distulimus profectionem, usque dum amisimus
tempus; jam autem clarum est, virum mentitum esse; paramini igitur ad iter
faciendum, nec cujusquam fimeti oculos vestros in se convertito viriditas[43]!
Ipse vero surgens, ut pilento instruerem camelum, et sarcinas imponerem
profectionis causa, Abu Seidum inveni sellae camelinae inscripsisse:

O tu, qui mihi brachium fuisti et auxilium prae omnibus mortalibus!
Ne existimes, me aufugisse fastidio aut modum excedente
petulantia;
Semper[44] ego ex iis eram, qui cibati dilabuntur[45]!

Addidit (Haret). Coetum, ut sellae inscriptionem legerent, admonui,
quo, quem vituperaverant, eum excusarent. Hi vero, lepidum ejus
sermonem[46] admirantes, Deum implorabant averruncum ab ejus noxa. Tum
perreximus, nescii, quos jam ille nostrûm loco elegerit alios.

1. ↑ Damiata, quae nunc in Aegypto floret, non plane eadem est cum hac, quam Haririus
intendit. Quia urbs haec, sita illo loco, ubi Nili brachium orientale in mare influit, solita
erat Francorum exercitibus statio, Moslemi eam vastarunt, aliamque remotiorem loco ejus
condiderunt. Cfr. J. D. Michaelem ad Abulfedae Descr. Aegypti p. 115, not. 249.
2. ↑ Vel: ubi ultro citroque proficiscebantur homines. A. v. impulsionis et repulsionis.
3. ↑ Schult.: a laetiore fortuna respiciebar. Sed si hoc voluisset auctor, non adhibuisset vocem
rachâ, quae notat potius commoditatem, quam affert laetior fortuna.
4. ↑ A. v. amatus fraternitatis, vel fraternitatem contrahendi.
5. ↑ Ut sponsam.
6. ↑ Proprie: lac, quod inter binas mulctras colligitur in uberibus.
7. ↑ D. S. Scholl, nagâ pro certo currendi modo habent.
8. ↑ Vel: stolide praecipitibus.
9. ↑ A. v. juvenili quoad adolescentiam.
10. ↑ D. S. Scholl.: a manu sua absterserat tincturam tenebrarum.
11. ↑ Proprie: lenibus afflatâ euris.
12. ↑ Vel: comites.
13. ↑ A. v. etiamsi turbationem manifestet.
14. ↑ Puta: gehennae.
15. ↑ Schult. simpliciter: confero larga dona.
16. ↑ Proprie: eum, qui in altero cameli latere equitat itaque onus coaequat.
17. ↑ Proprie: notis. Perperam Schult.: iis, qui me norunt.
18. ↑ Schult.: non queror de injustitia.
19. ↑ Schult.: non aegre fero. D. S. Scholl. et Castellus non plane conveniunt in constituenda
verbi nakima significatione.
20. ↑ Vae, dicunt scholia, tantum esse exclamationem mirantis vel increpantis. Hoc non est
verum; saepe esse exclamationem comminantis condolentisque, sequentes narrationes
ostendent.
21. ↑ Vel: subveniat.
22. ↑ Vel: irrita facientem.
23. ↑ Hoc comma Schult. deest.
24. ↑ D. S. Scholl.: non eandem, ac mihi, bonorum meorum partem tribuo illi.
25. ↑ Schult. male: non donari me patior.
26. ↑ I. e. inopiam. D. S. Scholl. primariam vocis notionem, quam indigitat adjectum Sadda,
obturavit, praetervident.
27. ↑ Vel: vas, thecam.
28. ↑ Proprie: pondus. Nominatur vero sic etiam nummus aureus.
29. ↑ Vel: portem.
30. ↑ Vel: adduci.
31. ↑ Vel: diminutionis.

32. ↑ Schult. vertit: cujus dies damnum fecerit prae matre sua. Legit Omm pro Ama. D. S.
Scholl. hic nihil interpretationis addunt. Videtur Haririus dicere voluisse: qui non gratus est
pro beneficiis praeterito tempore acceptis.
33. ↑ Proprie: cujus in amicitia est obscuritas, dubium.
34. ↑ Schult. certe variante lectione ductus: indue vestem abhorrentis a familiaritate ejus.
35. ↑ Finit hic disputatio de optima inimicos tractandi ratione, qua manifesto contenduntur
praecepta religionis christianae cum veterum Arabum placitis, qui nimis inclinabant ad
talionem. Cfr. Iba Doreidi Idyllium v. 136, 152, 153.
36. ↑ Filius solis est aurora. Sakâ, hoc loco nom. pr. significans solem, proprie videtur notare
ardorem, flammam.
37. ↑ Perperam Schult.: vectores.
38. ↑ Non ut, phrasis dicitur esse non mere arabica, sed Irakensium. Non raro Haririus ea utitur,
significatque, magis, vel plus quam.
39. ↑ Vel: permisi eis.
40. ↑ Perperam: ad meam sellam.
41. ↑ Dies flumini comparatur.
42. ↑ Vel: spatium exspectationis nimis esset longum.
43. ↑ Non multi pretii habentur gramina in profectorum scenitarum relictis fimetis nascentia,
quamquam perviridia; hinc fimeti viriditate proverbialiter designatur species boni, cui non
subest verum commodum. Occurrit hoc proverbium etiam Cons. XVIII. A Mohammede
ortum fertur, qui cum aliquando dixisset, „cavete vobis a fimetorum viriditat“, interrogatus,
quid ista phrasi intenderet, responderit: puellam pulchram haud laudabilis plantarii, i. e.
originis.
44. ↑ A. v. ex quo non desino; quod Scholl. explicant: dum vivo.
45. ↑ I. e. qui hospiti nolunt molestias creare diutius commorando. Verba sunt desumta ex
admonitione Mohammedis (Kor. Sur. XXXIII., 53), qui post mensam solus esse vellet cum
mulieribus suis.
46. ↑ D. S. Scholl. hoc vocabulum explicant per: quod decerpserunt apes. Sed apium mentio
hic sane non erat necessaria. Rectius Teblebius in Schult.: charaftu atthamrat i. e.
kathâtuhâ.

V

Cuficus.

C ommemoravit Haret Hammamita. Cufae confabulatus sum
nocte, cujus facies erat bicolor[1], cujusque luna referebat
amuletum[2] argenteum, cum sociis nutritis lacte eloquentiae, oblivionis
syrma trahentibus super Sachbano[3]. Nemo eorum erat, a quo disci non
potuisset, aut a quo sibi cavere necesse fuisset; ad unumquemque
inclinabatur, a nullo abhorrebatur. Et fascinavit nos confabulatio, donec
occiderat luna et dominata est vigilia. Cum autem velum expandisset sinceri
nigroris nox, et nihil restaret quam dormiturientis nutatio, audivimus a porta
sonum latratum cientis[4], quem sequebatur pulsatio petentis, ut aperiretur.
Diximus ergo: quis nos accedit nocte atra? Respondit:

O homines hujus recessus, a malo sitis liberi, nec obviam habeatis,
quoad vivetis, noxam!
Nox densa ad septum vestrum pepulit virum capilli disjecti,
pulverulentum,
Fratrem itinerum diuturnorum, longinquorum, donec evasit curvus,
pauper,
Similis novae coeli lunae, cum primum splendet. Quin aream
vestram oppressit indigus pudens[5],
Prae omnibus aliis mortalibus vos adiens, ut quaereret hospitium[6] et
quietem.

Hospitem igitur accipite contentum, ingenuum, qui acquiescit dulci
et amaro,
Certeque a vobis discedet, benignitatis vestrae laudem spargens!

Dixit Haret Hammamita. Cum autem sermonis dulcedine nos
fascinasset, et cognossemus, quid esset pone fulgur ejus, festinavimus
aperire portam, ei obviam ivimus salutatione[7], et diximus puero: heus!
heus! affer quod est paratum! Dixit hospes: per eum, qui me constituit in
septo vestro! non adlambam cibum vestrum, nisi sposponderitis, vos me
non habituros molestiam, nec mei causa vobis imposituros esum. Saepe
enim esus[8] cruditate afficit edentem, et conviviis ei interdicit; pessimus
autem est hospes, qui imponit gravia, excipientique affert noxam,
praesertim noxam corpori adhaerentem, in morbos adducentem; nec dicit
proverbium pervagatum[9] „optimae coenae sunt lucentes[10]“, alia mente,
quam ut, mature coenantes, abstineamus a nocturnis epulis, quae reddunt
luscitiosos; nisi quando, o summe Deus! ardet esuries et prohibet a somno.
Dixit; et quasi nostram voluntatem perspexisset, aut ab arcu propositi nostri
jecisset, re vera ineundo pacto ei gratificati[11] sumus, et gratias egimus ob
aequabiles mores. Cum autem puer adtulisset, quod in promtu erat, et inter
nos accendisset lampadem, considerabam illum, et ecce! erat Abu Seid.
Quare sociis dixi: proficiat vobis, qui advenit, hospes, vel potius frigida[12]
praeda! Nam, quamquam occidit luna (lucens) domo Sirii, orta est luna
poëticae, et quamquam occidit plena luna Natrae[13], jam splendet plena luna
prosae. Et invasit eos ardor laetitiae, avolavit somnus ab oculorum hirquis,
rejicientesque quietem, ad quam tetenderant, reversi sunt ad explicandam
festivitatem, quam complicuerant. Abu Seidus quidem intentus erat
manuum suarum labori, donec, cum tollendae mensae tempus venisset[14],
diximus: delecta nos enarratione cujuspiam e confabulationibus tuis
egregiis, aut itineribus tuis mirandis! Respondit: expertus sum mira, quae

nemo vidit videntium, nec ullus tradidit tradentium; ad maxime autem mira
pertinet, quod spectavi hac nocte, antequam superveni vobis[15], et ad
vestram tetendi portam. Petivimus itaque, ut referret, quod novum vidisset,
libro vagans gradu, et dixit: Peregrinationis arcus me exspuerunt in hanc
regionem, famelicum, miserum, gestatorem perae vacuae, ut cor matris
Mosis[16]. Surrexi itaque per silentium[17] tenebrarum, quamquam pedes
dolebant, ut quaererem virum excipientem, aut acquirerem orbiculum panis,
et pepulit me agaso famis, et fatum, cui cognomen est pater miri, donec
constiti ad portam domus, et properanter dixi:

Salvete habitatores hujus domus! Vivatis commoditate vitae
suavis[18]!
Nonne apud vos filio viae pauperi, itineribus emaciato, nocte
tenebrosa erranti,
Intestina aestuanti, famem comprehendenti, qui biduum non gustavit
cibi saporem,
In terrane vestra ei est refugium? Nam jam obscuravit ala
tenebrarum demissarum,
Estque vitae statu quietis experte. Et estne hac mansione dulcis
potum,
Qui mihi dicat: baculum abjice et intra, gaude humanitate et cibo
hospitali promto!?

Dixi[19], et prodiit hinnuleus[20], super quo erat palla, et inquit:

Per sanctitatem senis (Abrahami), qui sanxit hospitalitatem, et
peregrinationis scopum fundavit in matre urbium!

Nocturno visitatori, si talis supervenit, nihil apud nos est, quam
sermo et cubitus in septo.
Quomodo alios hospitio excipere potest ille, cujus somnus fugatur
fame, et ossa rasa sunt ejus impetu!
Quid tibi videtur de his, quae retuli, quid videtur?

Excepi: quid agam mansione vacua, statione socii paupertatis? Sed, o
juvenis, quod tibi est nomen? jam enim intellectus tuus in admirationem me
duxit. Respondit: nomen mihi est Seid, et patria Feid[21]; heri hanc in
regionem veni cum avunculis ex Absitis. Dixi: auge me luce, tu, qui vivas et
extollaris! Dixit: narravit mihi mater mea Barra, quae, ut nomen edicit, est
pia, se anno invasionis Mavâni[22] nupsisse viro e primariis Sarugi et
Rhassâni; hunc vero, cum ejus animadvertisset gravitatem, quod esset
astutus, prouti ferant, secreto eam deseruisse, necdum rediisse[23], et ad hoc
usque tempus nesciri, vivatne, ut exspectetur, an mandatus sit sepulchro
deserto. Perrexit Abu Seid: signis autem fidis cognovi, eum filium meum
esse; manus tantum vacuitas me prohibuit, quominus me ei notum facerem;
ob hanc ab eo discessi jecore contuso, lacrimarum torrente effuso; et num
unquam, o prudentes! audivistis, quod hoc miro magis esset mirandum?
Respondimus: minime, per eum, cui est (clarissima) scientia libri[24]!
Perrexit: redigite eam in ordinem singularium eventuum, memoriamque
ejus sempiternam tradite foliis[25]! nunquam enim historia similis vagata est
mundi plagis. Allato itaque atramentario et nigris ejus serpentibus[26],
historiam signavimus, uti contexuerat; dein vero elicere tentavimus
sententiam ejus de recipiendo puero. Ibi dixit: si modo gravis esset manica,
leve mihi esset educare filium. Resumsimus: si viginti aureorum tibi sufficit
summa, statim tibi eam colligemus. Dixit: qui non acquiescerem tantae
summae, quam nemo contemnere potest, nisi fatuus! Continuavit relator.
Nostrum ergo quisque in se suscepit hujus (summae) partem, datoque se

obligavit libello. Pro hoc beneficio gratias egit, largam laudi impendens
orationis copiam, donec, cum jam nimia nobis videretur celebratio, nimis
exiguum munus, fabularum protulit ornatarum[27], quod contemtas faceret
vestes variegatas Jemanicas, usque dum appropinquavit diluculum, aurora
perrupit illustrans, et confabulando transegeramus noctem, ex quo omnis
ejus occiderat lucida stria, usque dum canescebant ejus antiae, et cujus
perfecta erat felicitas[28], donec florescebat ejus arbor[29]. Cum autem
primum conspiceretur cornu rhasalae[30], exsilivit in morem rhasalae, et
dixit: surge mecum, ut accipiamus dona, et stillatim promanare faciamus
commissas summas; nam jam volitant jecoris mei laciniae[31] filii mei
desiderio. Alae itaque ejus me adjunxi[32], donec facilem ei reddideram
successum. At postquam numeratam pecuniam bursa sua condiderat et,
fulgentibus frontis hilaris lineis, dixerat: „Deus rependat pedum tuorum
gressus; Deum imploro tibi, mea vice, tutorem!“ affantem me, „volo te
sequi, ut videam filium tuum generosum, eumque alloqui, ut respondeat“,
adspexit, ut deceptor adspicit deceptum, et ridens, ut in utroque oculo
lacrimae reciprocarentur[33], declamavit:

O tu, qui decipientem splendorem[34] pro aqua habuisti, cum
narrarem, quod narravi!
Non putavi, absconditum mansurum esse dolum meum, aut dubiam
fore intentionem.
Per Deum! nec uxor mihi est Barra, nec filium habeo, a quo
cognominatus fuerim;
Sed variae sunt mihi artes magicae, quas novas inveni, nec aliunde
duxi,
Et quae nec Azmaï[35] retulit in relationibus suis, nec pertexuit
Cumeit[36];

His utor mediis consequendi, quae manus decerpat, quando
desidero;
Si vero supersederem, immutaretur status meus, non obtinerem,
quod obtinui.
Accipe igitur excusationem et condona, si peccatum commisi
crimenve!

Hic valedixit et abiit, corde meo Rhadhâae[37] depositis carbonibus.

1. ↑ D. S. Scholl.: quod nocte incipiente luna luceret, deinde vero occideret. Sed cur non: cujus
obscuritas lunae lumine erat illustrata?
2. ↑ Scil. ejusmodi amuleta similia sunt lunulae, vel potius soleae ferreae equi.
3. ↑ Dicitur hunc veterum Arabum oratorem, cum duas conciliare vellet gentes, per dimidium
diem locutum esse, nec unum repetiisse verbum. Cfr. Decas ed. alt. p. 1.
4. ↑ I. e. hospitis. Arabes, dicitur, noctu migrantes latratum ciere solent, ut viam rectam
inveniant. Posset vero et hac Scholl. animadversione supersederi, cum hominibus noctu
accedentibus etiam invitis canum latratus oritur.
5. ↑ I. e. qui, quod opus habet, aperte fateri non audet. D. S. Scholl. non consentiunt cum lexicis;
illis enim auctoribus designatur, qui aperte mendicatur. Dissensus ortus videtur ex ea verbi
notione, qua est: irruere, urgere.
6. ↑ Vel: cibum hospitalem.
7. ↑ Scil. dicendo: amplo et commodo fruaris loco!
8. ↑ Proprie: buccella.
9. ↑ A. v. cujus vagatur vagans.
10. ↑ Vel: detectae, ut facies mulierum, quarum sunt retecta vela. Id vero est: diurnae.
11. ↑ Vel: consuetudinem cum eo inivimus.
12. ↑ I. e. jucunda.
13. ↑ E mansionibus est lunae; duae scil. stellae spithamae intervallo separatae, inter quas ut
nebula apparet nasus leonis. Notat vero etiam prosam, sive orationem sparsam, non
vinctam.
14. ↑ A. v. cum id, quod prope eum erat, postularet, ut tolleretur, vel, tolli vellet.
15. ↑ Accusatur Haririus, quod hoc verbum non recte adhibuerit; sed liber est a culpa, si, quae
Castellus de hoc verbo habet, agnoscimus.
16. ↑ Quod spe vacuum erat.
17. ↑ A. v. cum quiesceret (duraret) nox.
18. ↑ Proprie: humefactae, uvidae.
19. ↑ Proprie: dixit.
20. ↑ Pr.: foetus vaccae silvestris.
21. ↑ Feid, vel Faid, D. S. Scholl. dicunt stationem in via Meccae; quae tamen animadversio est
nullius pretii, cum multae viae Meccam ducant. Ex Abulfedâ, ed. Rommel, p. 81 scimus:

urbem esse parvam in Nagdo, mediâ viâ, qua peregrini religiosi Irakae incedunt a Cufah ad
Maccah.
22. ↑ Et hic D. S. Scholl. nimis parce: „locus dicitur in via Meccae.“ Ex Scholl. ad Hamasam
discimus, Mavân dictum esse locum inter Rabasam (quae traditur in pagis ad Medinam
pertinentibus) et Nokram, quam invenimus in via Medinâ ducente Feidum.
23. ↑ A. v. et huc tractim.
24. ↑ Korani.
25. ↑ Proprie: foliorum ventribus.
26. ↑ I. e. calamis. Perperam Schult.: et reliquo instrumento.
27. ↑ Proprie: phrygionicae vestis confabulationis.
28. ↑ A. v. cujus perfectae erant felicitates.
29. ↑ Schult. legit Amud pro Aud; inde vertit: cum columna diluculi prorupisset. Sed dies oriens
hic comparatur arbori, cujus rosei se explicant flores. Minus placet sententia D. S. Scholl.:
comparatur arbori, cujus folia ex involucris promicant. Infathara, fissus fuit, etiam ad
florum involucra referri potest.
30. ↑ Vel: gasalae i. e. solis.
31. ↑ Proprie: fissa.
32. ↑ I. e. dextram meain dextrae ejus junxi.
33. ↑ Proprie in usu est de sonis, in gutture se reciprocantibus.
34. ↑ Sarab splendor est deserti, aquae speciem prae se ferens, sed ludens sitientes. Cfr. Lebidi
Kazidam Moallakam v. 15.
35. ↑ Nomen integrum est Abu Saïd Abdo’lmelik bin Koreib bin Azem bin Abdo’lmelik bin
Azma bin Mothhar bin Riach bin Omar bin Abdo’llah Bahelita. Plura vide in Dissertatione
de Moallaka Lebidi, p. 87; cfr. Consessum Taurisensem.
36. ↑ Tres vixerunt poetae Cumeit dicti: primus ante Islamum, alter ante et post Islamum
stabilitum, id quod notat vox Muchdharim; tertius, Cumeit bin Seid, post Mohammedem,
ad sectam Schiitarum transiit, carminaque omnium pepigit longissima, ut in proverbium
abierint.
37. ↑ Rhadhâ, vel Gadhâ, arbor est, cujus lignum prunam vivacissimam praebet.

VI

Mararhiensis[1].

C ommemoravit Haret Hammamita. Versabar Mararhae in
concilio regiminis[2], cum, mentione eloquentiae facta, omnes,
qui aderant, ex equitibus calami et dominis praestantiae, consentirent, non
superesse, qui enucleate componat, et hac in arte versetur pro lubitu; nec
restitisse post praecessores, qui inveniat viam candidam, tractatumve
defloret virgineum[3]; sed seculi hujus scripto res praestantissimos,
facundiae frenorum potentes, mendicos[4] esse respectu majorum, etiamsi
possideant eloquentiam Sachbani Vajelitae. Erat autem in consessu vir,
sedens in angulo[5], ubi famuli stare solent; et quotiescunque illi modum
excedebant in curriculo, et meliores vilioresve spargebant e cophino suo
dactylos, limus ejus prospectus[6] elatusque nasus indicabat, eum terrae
adhaerere[7], ut prosiliat; contractum jacere, ut orgyiam extendat[8]; arcus
laxatorem[9] esse, qui sagittas dolet; cubitorem, qui quaerat jaculando
certare. Cum autem evacuatae essent pharetrae, rediisset tranquillitas,
quiescerent procellae, cohibitus erat contradicens, (cessarent strepitus,
silerent increpatus et increpans)[10], accessit ad multitudinem et dixit: o
homines! rem fecistis stupendam et a scopo aberrastis vehementer, dum
magnifecistis ossa putrida, excessistis favendo praeteritis, et despexistis
generationem, qua vestri sunt fratres, quaeque vobis juncta est amicitiis.
Oblitine estis, o peritissimi nummorum exploratores, magorum antistites in
solvendo et nodando, quod novae ediderunt venae, quove bimus equus[11] ad
certamen provocat quinquennem, parabolarum castigatarum, metaphorarum
dulcium, epistolarum balteatarum, rhythmorum venustorum? Et num prisci,

si recte considerat nunc vivens, alias sententias protulerunt, quam e fontibus
haustas, qui nunc quoque frequentantur[12]; quam fugaces[13], quae nunc
quoque compedibus vinciuntur; ab illis per manus traditas ideo, quod prius
nati erant, non ideo, quod abigens a rivo[14] accedentem superat? Mihi
quidem notus est, qui, quando scribit[15], pingit; quando exponit[16], vestem
texit Jemanicam; quando latius evagatur, deaurat[17]; quando compendiose
loquitur, miracula edit; quando ex tempore loquitur, attonitos facit; quando
nova producit, corda findit. Excepit, qui prae ceteris respiciebatur in
concilio, primatum illorum oculus: quis hunc saxum tundit[18], et harum
proprietatum est admissarius[19]? Respondit: hippodromi tui socius[20], pugna
tibi adversarius, et, si vis, exerce generosum[21], voca responsurum, ut
videas, quod mireris. Resumsit ille: o quisquis es! milvus nostra regione
non fit aquila, et facile nobis est distinguere argentum a glarea; raro autem,
qui se exponit certamini scopum, evadit morbo incurabili; raro, qui
pulverem ciet probationis, effugit contemtus festucas. Ergo tu, honorem
tuum ne prostitue ignominia afficienti[22], nec averte te a consilio bene
consulentis! Regessit: quisque suae sagittae optime novit signum, et certe[23]
nox suam prodet auroram. Hominibus ibi clam deliberantibus, qua re
puteum ejus explorarent, virique agerent experimentum, unus inquit: meae
eum cedite parti, ut eum petam historiae meae silice[24], quae nodus est
intricatus[25], nummorum dijudicandorum lapis lydius. Ornarunt eum itaque
dominio, ut rebelles quondam Abu Naâmam[26], et accedens ad virum illum
inquit: scias velim, me, cognatum[27] huic[28] praefecto, statui meo providisse
dulci eloquentia, et ad reparanda curvata sufficiens habuisse auxilium in
civitate mea, in facultatum copia et alendorum paucitate. Sed cum tergum
meum aggravatum esset et periisset tenuis pluvia, ad illum contendi ex oris
meis cum spe mea, et oravi, ut mihi restitueret nitorem et me irrigaret; et
laetus erat ob adventum meum ac lubens, et mane me bonis cumulavit
vespereque. Petenti vero tandem mihi licentiam, domum revertendi tergo

laetitiae, dixit: ego mihi firmiter proposui, tibi non dare viaticum, nec
concedere[29], ut relictis tuis te adjungas, nisi ante discessum tuum
componas epistolam, qua statum tuum ita explices, ut vocabulorum
binorum prioris litterae omnes sint punctatae, litterae posterioris distinctae
sint puncto prorsus nullo[30]. His auditis totum annum exspectavi facundiam
meam, sed non edidit verbum; totum annum mentem excitavi, sed aucta est
sopore; omnes[31] doctos auxilio vocavi, sed quisque caperata fronte se
avertit. Si ergo vera de te retulisti, fac, veracitatis tuae proferas
testimonium[32]! Respondit: ad cursum incitasti equum cursorem, rigationem
postulasti aquam effusam, arcum transmisisti in fabricatorem, domum
habitare jussisti exstructorem. Tum, postquam cogitaverat, donec plenam
fecerat[33] venam[34], abundans lac camelae, dixit: erioxylon[35] inde
atramentario, sume instrumentum et scribe: Liberalitas, o tu, cujus felicitatis
exercitum Deus confirmet! ornat; avaritia, o tu, cujus inimicorum oculos[36]
fortuna deprimat! dedecorat; nobilis remunerat, ignavus frustrat; hospitalis
excipit, sterilis[37] terret; benignus nutrit, rixosus festuca laedit; donum
salvat, retardatio angit; preces custodiunt, laus purificat; ingenuus retribuit;
denegare, quod jure est debitum, ignominia afficit; projicere verendos[38] est
error, frustrare filios spei est crudelitas; nemo avarus est, nisi imbecillis
mente; nemo decipitur, nisi tenax; nemo pecuniam condit, nisi miserabilis,
nec contrahit manum pius. Nunquam desinant[39] promissa tua liberare
fidem, consilia tua sanare, clementia tua ignoscere, luna tua splendere, dona
tua ditare, inimici tui te celebrare, gladius tuus perdere, potestas tua
aedificare, petens a te decerpere[40], te laudans colligere, liberalitas tua
juvare, coelum tuum pluere, copia tua redundare, repulsa tua deficere! Qui
spem suam in te posuit, senex est similis umbrae pomeridianae, cui nihil
restitit; adiit te mente acerrimae aviditatis[41]; laudavit te selectis[42], quae
dote donare necesse est; desiderium ejus autem facile expletur; quae
animum ei tuum propensum reddant, sunt manifesta. Laus ejus pro praeda

habetur, vituperium timetur; pone se habet familiam numerosam, quam
tetigit adversitas, expilavit iniquitas, totam obruit macies, dum ipse versatur
in lacrima respondente[43], tristitia liquefaciente, cura inhaerente, moerore
modum excedente, quod spes frustrata est, neglectus canitie sparsit,
inimicus dentes collisit, tranquillitas evanuit; neque vero declinavit amor
ejus, ut iram provocaverit[44]; nec malos fructus tulit arbor ejus, ut resecetur;
nec exspuit[45] pectus (cogentia), ut excutiatur; nec nodosum erat
vinculum[46], ut odio habeatur. Liberalitas ergo tua postulat, ut quae ei sunt
praestanda non rejicias; sed spem ejus fac candidam[47], auferendo dolorem!
Divulgabit laudem tuam in mundo suo, o tu, qui vivas ad removendam
tristitiam[48], erogandas opes, sanandam aegritudinem, tuendos senes,
societate copiae et laetitiae nitentis, quamdiu visitabitur[49] domicilium
divitis et timebitur intentio malevoli[50]! Salve! Cum autem epistolam
dictando ad finem pervenisset, et in praelio eloquentiae fortitudinem suam
demonstrasset, multitudo ei gratificata est facto et dicto, largum ostendens
favorem et liberalitatem. Interrogatus vero, qua in gente ejus sit origo, qua
in valle ejus lustrum, respondit:

Rhassan nobilis mea est gens, Sarugum patria mea pristina.
Domus quidem illa solem aequat splendore et loco excelso;
Mansio autem dicta paradisum, salubritate, amoenitate et pretio.
Euge vitam, quam in ea transegi, et gaudia perfecta,
Diebus, quibus limbatam tractabam vestem in ejus hortis, litans
genio[51],
Juventutis stola superbiens, revelatas conspiciens delicias pulchras,
Non metuens fortunae vicissitudines, nec casus ejus vituperandos!
Si homo moerore perderetur, ego mortuus essem moerore constante;

Si redimi posset vita praeterita, ego eam redimerem pretioso cordis
sanguine.
Mori antiquius est viro, quam vivere vitam jumenti,
Quem annulus contemtus ducat ad magnas[52] et injurias,
Et leones videt discerptos unguibus injuriosis luporum.
Peccatum autem imputandum est tempori; nisi ipsius esset mala
indoles, non inconveniens foret habitus[53];
Ipsum si recte staret, status etiam in eo recte se haberent.

Posthaec perlata ejus historia ad praefectum, iste os ejus margaritis
implevit, eumque adegit, ut ad ipsum se reciperet, quo praeesset scribarum
concilio; at suffecit ei donum, ab isto principatu eum retinuit fastidium.
Dixit, qui retulit. Equidem cognoveram lignum arboris ejus, antequam
maturuerant ejus dactyli; et prope aberam, ut ejus pretium indicarem,
antequam fulserat plena ejus luna; sed palpebrae nictu innuit, ut ne
extraherem gladium ejus e vagina. Jam, cum exiisset plena cum pera,
discessisset potitus victoria, eum secutus sum, amicitiae officium
exsecuturus, reprehensurus scilicet eum ob recusatum praesidis munus;
verum se avertit ridens et declamavit modulans:

Vagari per regiones cum paupertate, antiquius mihi est, quam
munus.
Nam praefectis[54] est asperitas et objurgatio, eheu quanta objurgatio!
Et nemo eorum bene facta complet, et firmat, quod constituit.
Nec te decipiat fallens deserti splendor, nec aggrediaris rem non
perspectam[55];

Quot enim somniantes, laetati somnio, terrore percussi sunt
expergiscentes!

1. ↑ Mararha, vel Maragha, urbs est Aderbiganae. Ibn Haukal, vert. Ouseley, p. 157 dicit:
Maragha is nearly of the same size as Ardebil; in former times it was the seat of
government: it has villages and suburbs, orchards and gardens, and land improved by
agriculture.
2. ↑ Secus Schult. habet eruditionis.
3. ↑ I. e. producat novum. Schult.: qui dissertationem virginem posset conscendere.
4. ↑ Pr.: domesticos, ob quos sumtus facere necesse est. Schult.: clientes.
5. ↑ Vel: in margine, ora.
6. ↑ Vel: palpebrarum contractio.
7. ↑ I. e. silere. Schult.: oculos in terram defigere.
8. ↑ Schult.: ut mox amplo passu emicaret.
9. ↑ I. e. qui remiserit arcus nervum.
10. ↑ Verba inclusa exstant in editione Percivalii.
11. ↑ Vel: camelus.
12. ↑ Perperam Schult.: quam qui aquariis turbidis et calcatis veniant comparandi, e quibus nihil
celsum ac venustum eluceat. Neutiquam orator veteres vult vituperare.
13. ↑ Sententias, quae ob pulchritudinem mox in omnium ore sunt, comparat cum celerrimis
antilopibus.
14. ↑ I. e. e vita discedens, allegoria e vita pastoritia desumta.
15. ↑ Vel: tractatum componit.
16. ↑ Vel: comparationes instituit.
17. ↑ Alius est in ed. Percival. commatum ordo.
18. ↑ I. e. quis est detrectator? D. S. Scholl, saxum hic notare dicunt: honorem, aestimationem.
Schult. explicat: quis durum hoc saxum nobis perfregerit?
19. ↑ I. e. dominus, possessor.
20. ↑ Vel: compar tibi in hippodromo.
21. ↑ Scil. hunc.
22. ↑ Vel: vituperiis, aut locis, ubi vituperiis afficiatur.
23. ↑ Male Schult.: et nunc statim.
24. ↑ Secundum D. S. Scholl. silex notat: quod alicui in certamine par est.
25. ↑ Pr.: difficultas nodorum.
26. ↑ Abu Naâma cognomen est Kathrensis, oratoris et poetae, tempore Muzabi, filii Subeiri,
quem rebelles dicti Alasariket Chalifam salutaverunt viginti per annos.
27. ↑ Perperam Schult.: in comitatu hujus viri principis.
28. ↑ Ambiguum est, utrum dicere velit hujus urbis, an hujus provinciae praefecto.
29. ↑ Vel: dispersionem tuam recolligere.
30. ↑ In lingua latina sola littera i puncto insignitur; in hac ergo artificium illud, quo prima
quaeque vox litteris punctatis constat, altera quaeque mon punctatis, locum habere non
potest. Similia occurrunt in Consessu Ahvasensi et Samarcandensi.
31. ↑ Reprehenditur hic Haririus a popularium suorum nonnullis ob vocem Katheba, omnes
notantem, quippe quam ex usu non sit licitum ponere statu constructo.
32. ↑ A. v. proferas testimonium, si es e veridicis.
33. ↑ Vel: existimabat.

34. ↑ Pr.: prima e puteo scaturiens aqua, ingenium.
35. ↑ Quod ab iis, qui calamis scribere solent, atramentario inditur, ut carpta lana, gossypium,
sericum, ad continendum atramentum.
36. ↑ Vel: cilium.
37. ↑ Vel: sycophanta, delator.
38. ↑ Schult.: necessarium.
39. ↑ Licet etiam vertere: nunquam desinunt.
40. ↑ Perperam Schult. verbum adhibet finitum.
41. ↑ Pr.: adiit te sensu, cujus aviditas salit. Non bene Schult.: opinione bona.
42. ↑ Selectae orationes vel versus sponsis hic comparantur, quae dotare necesse sit.
43. ↑ Intelligit facilem et largam.
44. ↑ Vel: ut ira eum persequatur.
45. ↑ I. e. non pronuntiavit.
46. ↑ Nihil molesti erat in mea tecum conjunctione.
47. ↑ Imple.
48. ↑ Sic Castellus. D. S. Scholl. interitum notat. Utrumque confirmat in Lexico Arabico-Latino
Freytagius.
49. ↑ A. v. obruetur.
50. ↑ Vel: socordis, vecordis. Schult.: aut metuitur tergiversatio sordidi.
51. ↑ A. v. secans propositi, i. e. cujus pro arbitrio cedebant proposita, vel, perficiens quae
vellem.
52. ↑ Subintellige: calamitates, vel peccata. Non convenire mihi videtur, quod Scholiastae
supplent: dignitas.
53. ↑ Vel: mos, natura.
54. ↑ Intelligendi sunt urbium et provinciarum praefecti.
55. ↑ Vel: dubiam, ambiguam.

VII

Barcaidensis.

N arravit Haret Hammamita. Proposueram mihi proficisci
Barcaido; at, cum fulgura venientis festi conspicerem, respui
ab illa urbe discedere, nisi testis fuissem diei ornatûs. Cum autem
advenisset cum officiis suis lege sancitis et ultro praestandis, equitesque et
pedites coegisset, nova, ut mos praecipiebat, veste indutus, item ac alii
prodii ad colendum deum. Iam cum templi coetus esset congregatus et
consertus, compressioque spiritum intercludere inciperet, senex se ostendit
pannulis duobus laceris, velato utroque oculo, sub brachio gestans sacci
pabulatorii instar, ductus vetula dracaenae simili; substititque ut
collapsurus, ac salutavit ut pavidus; tum, precibus peractis, quinque suos[1]
in pera gyrando, schedulas promsit variis inscriptas coloribus, nitidis
characteribus, vetulaeque annosae tradidit cum mandato, explorare liberales
et, quemcunque animadvertisset rorantis manus, ei obtrudere foliorum
unum. Accusatum hominibus fatum mihi quoque schedulam destinaverat,
qua reperiebam scriptum:

Dies mihi oritur percusso doloribus et terroribus,
Pessime afflicto superbis, fraudulentis, sicariis,
Fratribus simulantibus, suadentibus detrimentum,
Adjutoribusque ad malum exitum.
Quantum passus sum ignibus odii, egestatis, itinerum,
Quotiesque incessi laciniis, memoria enarrando non sufficit.
Utinam fortuna, me infestatura, extinxisset parvulos!

Quod si catuli mihi mei non essent vinculo et morbo,
Spes meas non dirigerem, neque ad propinquos, neque ad potentes,
Nec tractarem syrma demissionis tractu;
Latibulum mihi esset laetius, et antiqua vestis antiquior.
An vero liberali placuerit onus meum allevare nummulo,
Conturbationisque meae ignem extinguere, aut tunicâ aut braccâ?

Perrexit Haret Hammamita. Et cum conspexissem versuum ornatum,
ortumque mihi esset desiderium cognoscendi eorum textorem, signorumque
pictorem, cogitatio autem suggereret, vetulam esse viam consequendi, nec
illicitum pronuntiaret pretium pro communicata notitia exhibendum;
observavi illam, ut currebat per singulas series, pluviamque petebat a
singulis manibus, haud ita quidem, ut labor felici successu comitaretur
ullusve manum ejus irrigaret loculus. Sterile vero expertam corda
commovendi studium, et circumeundo fatigatam, jamque nonnisi in Deo
spem superesse vocitantem et ad schedulas reposcendas conversam, Satanas
in oblivionem chartae mihi datae induxit; non illa declinavit ad angulum
meum, sed rediit ad senem plorans frustrationem, conquerens de iniquitate
fortunae. Qui dixit: Deo sumus, Deo committo res meas; nec vis, nec
potestas est, praeterquam in Deo! cecinitque:

Non superest candida[2], nec candidus[3]; non aqua aperte fluens, nec
adjuvans.
Palam est (hominum) certamen in malis facinoribus; nullus vero
fidelis aut pretio dignus.

Perrexit: consolare animam et bona ei pollicere, tum schedulas collige
et numera! Regerente autem illa: jam repetivi et numeravi, repperique

manum perditoris earum unam oppressisse; excepit: pereas contemnenda!
amittimusne, vae tibi! praedam cum retibus fomitemque cum ellychnio?
Hoc sane molestiam est addere molestiae[4]! Abiit itaque sectans, quam
antea calcaverat, viam, quaesitum convolutam schedulam. Cum vero mihi
appropinquasset, cum folio junxi drachmam et particulam, digito ad
drachmam intento dicens: si vis nitentem, signatum, manifesta secretum
occultum; si non vis explicare, sume particulam et abi! Cupida lunam
plenam, fulgentem senem, acquirendi, mitte, inquit, repugnantiam et
sciscitare, quod tibi placet! Quare interrogavi de ortu senis et patria, deque
carmine et textore venusti ejus ornatus, et respondit: senex est de
habitatoribus Sarugi, ipse etiam ille, qui pinxit textum tapetum. Tum rapuit
drachmam ceu accipiter, et discessit ut vibrata sagitta. Me contra angore
implevit cogitatio, Abu Seidum esse, quem intenderat, exarsitque mihi
moeror ob oculorum ejus malum, vehementerque cupivi improviso
occurrens colloqui, ut probarem artem meam physiognomicam. Sed ad eum
pervenire non poteram, nisi cervices hominum calcando, quod lege
prohibitum est, pariterque detestabar, malum inferre populo, quam inde
mihi oriturum vituperium. Mansi itaque in loco, illumque oculorum habui
vinculum, usque dum, fine precibus imposito, prosiliendi erat licentia. Ibi
ad eum volavi, eum inspectu cum palpebris ei concretis, et ecce! perspicacia
mea erat ea Abbasi, arsque physiognomica ea Ajasi; qua re me quoque ei
detexi, tunica eum donavi, vocavique ad panem. Laetus autem ille de
beneficio, et quod eum agnoveram, invitationem ad panem meum acceptam
habuit et discessit; manus mea ei erat habena, umbra praecessor, et vetula
tertius pes tripodis, nec non observator, cui nihil absconditi. At cum nidi
mei strato assedisset, eique proposuissem, quod celeriter poteram, o Haret,
inquit, num nobiscum est tertius? Nemo, respondi, praeter vetulam. Illi
quidem nihil secreti est obvelatum, regessit. Tum ambo pretiosissimos suos
aperuit, geminosque suos versavit, flammabantque faciei lampades ut duae
Farkadae[5]. Hic ego, de salvo ejus visu gaudens, admiransque singulares

ejus agendi modos, non quiescere, nec continere me potui, quin quaererem:
quid te eo adduxit, ut coecum te simulares, per inculta proficiscens, deserta
pererrans et vastissima emetiens spatia? Sed speciem prae se ferebat non
invenientis verba jentaculoque operabatur; necessitate demum expleta in me
intendit visum et cecinit:

Cum tempus, quod pater est mortalium, coecum se simulet, ita ut
recta aberret via in felicitate avertenda et donanda,
Ego quoque coecum me simulavi, ut dicar frater coecitatis; non
mirum est, si juvenis calceum sibi conficiat more patris.

Adjecit: nunc i in apothecam tuam et affer mihi alcali, poliens visum,
tergens manus, molliens cutem, bene olentem faciens halitum, confirmans
gingivam, corroborans stomachum, mundo positum in vase, late spargens
odores, brevi ante tritum, jucundum frictu, quod qui tangit existimet
pulverem oculis inspergendum, imagineturque olfacere flores palmae! Ei
adjunge dentiscalpium perfecte purum, quod lubenter complectamur,
pulchra formâ, invitans ad ipsum devorandum, tenue ceu amore percitus,
politum ut gladius et instrumenta bellica, gracile ut frons virens! Dixit; et
statim surrexi, ut mandatum perficerem odoremque carnium ab eo
averterem, nihil suspicans, eum, quo falleret, in apothecam me ablegare et
ludibrio habere legatum, petendo dentiscalpium et alcali. At cum petitis
quum rediissem, tempore breviore halitu, inveni domum vacuam, senemque
cum vetula jam aufugisse. Quem ob dolum flammante ira correptus, diu
vestigia ejus sectatus sum; sed erat, quasi demersus esset in aquam, aut
sublatus in coeli sudum aethera.

1. ↑ Digitos.

2. ↑ Sors.
3. ↑ Amicus.
4. ↑ Proprie, manipulum lignorum fasci.
5. ↑ Duae prope polum stellae.

VIII

Maarrensis.

R etulit Haret Hammamita. Inter alia temporis miracula vidi
duos adversarios accedentes ad judicem Maarrae Nomanicae,
quorum alterum jam fugerant robur et cupido, alter similis erat virgae
myrobalani. Incepit senex: juvet Deus judicem, ut per eum juvat justitiam
quaerentes! Serva mihi erat gracili statura, laevibus maxillis, patiens
laboris; modo saltans ut equuleus, modo dormiens in cunis; frigida tactu
mense Iulio, praedita continentia et fraeno, acie et cuspide, manu et digitis,
ore sine dentibus, mordens lingua ceu ea viperae se motitante, commode
incedens longo syrmate, superbiens veste nigra et candida; cui potus
dabatur, quamquam non e cisterna; fidelis et dolosa; nunc se ostentans, nunc
occultans; facta ad utilitatem, obediens in angustia et copia; quandocunque
secuisses, junxisset; quandocunque eam removisses, sejuncta mansisset;
quamdiu eam habuisses mancipium, pulchre fecisset; etsi, quando
peccasset, dolorem excitasset et inquietasset. Hanc juvenis hicce ad finem
quendam ministram flagitavit, dedique non postulans mutuum, ea
conditione, ut fructum ejus perciperet, sed non imponeret, quod egrederetur
vires. Ille vero rem suam ei injunxit et, postquam diu usus erat, reddidit
vitiatam, offerens pretium, quod nolo. Excepit juvenis: senex iste quidem
veracior est, quam aves Katha; sed, quod eam vitiavi, peccatum est non
voluntarium, et jam, ad compensationem illati detrimenti, pignori dedi
servum, cujus utrumque latus aequale est, genus ducentem a Kainitis[1],
purum a sorde et spurcitie, locum tenentem proximum pupillae, spargentem
bonum; efficientem, quod bene placeat; homunciones nutrientem.
Quandocunque dominus constituebatur, erat liberalis; commeatu instructus,

communicabat; stigmate notare jussus, non deficiebat; rogatus ut adderet,
addebat; et, quamquam una non manens mansione, nec nisi cum duabus
coiens, facultatibus non parcebat, bene faciendo se efferebat, socium
sequebatur, quocunque duceret, etsi non ejusdem esset generis;
gaudebamusque ejus ornatu, quamvis non allecti ejus deliciis. Utrique
respondit judex: aut claris verbis exponite, aut abite! Senem autem timide
retrocedentem loquique annitentem praevenit juvenis hisce:

Commodaverat mihi acum, ut consuerem pannulos, quos vetustas
detriverat et nigraverat.
Haec fissa est in manu imprudentia, cum traherem filum ei insertum.
Seni autem non visum est condonare compensationem, cum eam
adspiceret vitiatam,
Sed dixit: da acum similem aut pretium; nam longe abest, ut
reficiatur!
Retinuit igitur specillum meum oculare, et o egregium vituperium
hôc sibi contraxit!
Oculus ob pignus retentum aegrotat, manus non sufficit ei
redimendo.
Hac explicatione conjice profunditatem meae miseriae, et miserere
ejus, qui nequit restituere!

Ibi accessit judex ad senem et, age, inquit, loquere sine fuco! Unde sic
orsus est:

Iuro per domum sanctam et venerantes in clivo Minae!
Si tempus me juvisset, non pignori accepissem stylum ejus,

Nec perseverassem postulando mutuum pro acu perdita, cujus non
solvit pretium.
Sed infortuniarum arcus me petivit, sagittis ferientibus hinc et inde,
Et mea conditio instar est conditionis illius, calamitae, noxa, exilium
et macor.
Fortuna nos ambos aequavit, ego miseriâ ille sum, ille est ego!
Ille non potest liberare specillum, quod pignori cessit in manum
meam;
Mihi, ob inopiam, non est facultas, condonandi quae peccavit.

Iudex, cum caussam eorum cognovisset, egestatemque ac indolem
perspexisset, aureum de tapeto (quo precans utebatur) porrexit, hoc, dicens,
litem vestram dirimite et abscindite! Senex autem juveni eum praeripuit
sibique arrogavit integrum, serio, non joco, argumentans: dimidium rata est
beneficii, dimidium alterum pretium acus; nec declino a justitia; surge
autem, sume stylum! Iuvenem hoc eventu moeror invasit, qui et judicis
animum contristavit, acuens de amisso nummo dolorem. Nihilominus,
tristitiam juvenis demulsurus, duas drachmas ei, parum de multo, largitus,
addidit: in futurum ergo ne habete commercium, evitate lites, nec me
postulate diremtorem; nam apud me nequaquam bursa est debitorum! Quo
facto surrexerunt, laeti ob donum, praedicantes ejus laudem. Iudex contra
non occultare poterat suum taedium, ex quo saxum ejus roraverat, nec
liberari ab indignatione, quod dura ejus petra sudaverat. Tandem, stupore
dispulso, ad famulos accessit, jam, inquiens, sensum mihi subit internum
clareque nunciat intellectus, ambos illos dolo nectendo conspirasse, non
vere litigasse de peculio; quae igitur est via eos explorandi, secretumque
eliciendi? Respondente vero turbae solertissimo, igne carbonum ejus:
occulta eorum non possunt palam fieri, nisi per ipsos; sequi jussit
apparitorem, qui reduceret. Coram stantes alloquitur; veram juvencae

vestrae camelae aetatem[2] mihi dicite; hac sub conditione a vindicta fraudis
liberi eritis! Hic juvenis timide retrocessit, frustra loqui tentans,
declamavitque senex:

Ego cum Sarugensis, hic meus filius; catulus autem, experientia ut
docet, similis est leoni.
Manus illius et mea tetigerunt nunquam acumve, specillumve;
Sed fortuna mala, iniqua, eo nos adegit, ut, quibus opus habemus,
mendicemur
A quocunque rorante manum, dulci lacum, et crispo dextram et
clauso,
Omni arte et venationis dolo; nunc seriis, quando commodum
promittant, nunc ludicris;
Ut rorem portemus in sortem nostram tristem, consumamusque
vitam victu miserabili,
Mors dum insidiatur, superventura, nisi hodie, at crastino.

Regessit judex: macte dulcedine profusionum oris tui! et euge! tibi
vocarem, nisi esses deceptor. Adhortor te et, ut tibi caveam, moneo, ne
posthac cum judicibus dolose age, sed metue vim suo arbitrio tecum
acturorum; non omnis dominus remittit, nec omni tempore auditur blanda
oratio! Quod consilium se secuturum, et a personae suae dissimulatione se
contenturum, promittens, senex cessit ab ejus latere, fronte dolo nitente.
Dixit Haret Hammamita: non vidi mirabilius in itinerum ambagibus, nec
legi simile in librorum voluminibus.

1. ↑ Kain notat etiam fabros ferrarios; in hos tecte intendit.

2. ↑ I. e. veritatem.

IX

Alexandrinus.

D ixit Haret Hammamita. Abripuit me alacritas juventutis et
acquirendi desiderium, ut pererrarem quod terrarum est inter
Farhanam et Rhanam[1]. Gurgites vadabam, ut decerperem dactylos, et in
pericula irruebam, ut consequerer necessaria. Perceperam autem ex ore
doctorum, et e mandatis sapientum memoriae mandaveram, prudentis esse,
si urbem peregrinam intraverit, sibi conciliare ejus judicem, et vindicare
ejus favorem, ut tergum habeat firmum in litibus et securus sit ab injuria
magistratuum. Hoc ergo praecepto utebar regula et rerum mearum habena,
nec intrabam urbem, nec lustrum penetrabam leonis, quin praefecto me
admiscerem, ut aqua solet vino, curaque ejus confirmarer, ut corpora spiritu.
Dum autem versabar apud judicem Alexandriae, vespera frigida, allatusque
erat eleemosynae thesaurus, ut eum dispertiret pauperibus, ecce! intrat
senex stupendus, tractus a foemina prole praedita, quae dixit: Deus juvet
judicem, semperque acceptum habeat! equidem mulier sum de nobilissima
radice et purissima origine, generosis patruelibus et matruelibus; character
meus est castitas, natura modestia, mores commodi, magnumque inter me et
consortes discrimen. Sed pater meus procantes domos celsitudinis, dominos
divitiarum, silere jussit, male excepit respuitque conjunctionem, argumento
utens, quod jurejurando se obstrinxerit, non alium se accepturum esse
generum, quam qui artem exerceat. Inde, fato ad miseriam et noxam meam
sic determinante, factum est, ut hic deceptor prece adiret patrem meum,
ejusque per familiam juraret, se conditionibus ejus convenire, longum
quippe per tempus margaritam conseruisse margaritae vendidisseque aureis.
Pater vero meus, absurdi mendacii offuciis deceptus, me ei matrimonio

dedit, priusquam statum ejus exploraverat. At ego, e spelunca mea educta, a
propinquis remota, in tentorium ejus portata et jugo ejus subdita, repperi
eum desidem, cubatorem, lecto et somno deditum. Bene plumata et ornata,
suppellectile et mundo ad eum veneram; sed non desiit vendere foro in
justitiae, pretiumque consumere omnibus dentibus commoliendo, donec
omne peculium meum disperserat et miseriae suae impenderat. Cum jam
quietis me oblitam fecisset, et domus magis vacua esset, quam palma,
alloquenti: heus tu! adversitas non amplius permittit delitescere, nec aroma
superest post Arusum[2]; surge ergo, ut acquiras arte tua, et fructum collige
tua praestantia; respondit: malam fortunam premere artem suam, ob
dominantem in mundo pravitatem. Puerum autem ab eo habeo macrum ut
dentiscalpium, et nostrum neuter accipit quo satietur, nec sedare possumus
ob famem lacrimas. Adduxi illum itaque ad te, et coram te constituo, ut
probes ea, quae praetendit, tum dirimas, ut tibi indiderit Deus. His auditis
judex ei appropinquavit dicens: audivi historiam nuptiarum tuarum; nunc te
defende! si non - veste te exuam mandaboque carceri. Hic humi defixit
oculos ut vipera, tum vehementi praelio accinctus cecinit:

Audi historiam meam, quae, exposita, risum simul movet et fletum!
Vir sum, cujus in proprietatibus nihil est vitii, de existimatione nihil
dubii.
Sarugum est patria; qua natus sum; Rhassan radix, ad quam genus
refero;
Labor meus, studere; scientiae me immergere, intentio; o
intentionem optimam!
Sors mea, magia verborum, e quibus conflo prorsam et vorsam.
Profunda peto eloquentiae, eligoque margaritas et extraho,
Fructumque maturum, decerpendum, carpo, dum alii nonnisi ligna
caedunt.

Ac argenteam quidem phrasin sumserim, a me conflata dicitur
aurea.
Tempore praeterito veto eruditione mea eliciebam opes et
mulgebam,
Pedisque planta, ob illius honorem, dignitatis gradibus insistebat,
quibus deest altior,
Diuque ad sedem meam afferebantur dona, quorum non accepti
erant datores.
At hodie a quocunque suspendeatur spes, ejus in foro eruditio est
merx spreta;
Nullus (eruditionis) filiis servatur honos, nulla habetur ratio
cognationis cum illa et vinculi;
Quasi in atriis suis cadavera sint, quorum fugitur et evitatur foetor.
Consternatus itaque est animus fortunae in me decretis mirabilique
mutatione,
Brachium languet ob vacuitatem manus, impetum faciunt curae et
aerumnae,
Eoque adduxit illaudabile tempus, ut tentarem, quod maculat
famam.
Vendidi enim, donec non supererat cilicium, nec stragulum, quo
volutarer,
Emique credito, donec humerus aeris alieni onere premebatur, quo
levior est interitus.
Postea complicavi intestina, esuriens quinque dies; at cum fames
crearet dolores,
Non videbam praeter suppellectilem ejus mercem, qua vendenda
obirem et fatigarer.

Cucurri autem animo invito, lacrimante oculo, corde moerente;
Insuper, manum isti injiciendo mutuum non supergressus sum
placitum, ut inde ira exorta sit.
Quod si autem iram ejus excitavit imaginatio, digitos meos
margaritas conserendo quaestum facere,
Meve, cum procarer, offuciis usum esse, ut voti compos fierem;
Per eum juro, cujus ad Caabam tendunt viatorum catervae, generosis
vectae camelis!
Dolose agere cum pudicis, non est mos meus, neque character,
fucare mendacia.
Manus autem, a prima inde juventute, nihil tetigit, quam acutos
(calamos) et libros.
Sic cogitatio mea connectit monilia, non manus; et carmen est, quod
consero, non catena odoratarum sphaerularum.
Haec est ars, qua me imbutum esse colligereque victum contendi.
Huic ergo expositioni aurem praebe, ut praebuisti illi, et, sine
personae respectu, statue, quod necesse est.

Ita quum gypso illevisset orationis structuram perfecissetque
declamationem, judex, cujus pericardium tetigerant versus, ad mulierem
adolescentem deflectens dixit: scias velim, constare omnibus judicibus
tribunaliumque praesidibus, generationis liberalium interitum, temporisque
propensionem in sordidos; veracem ergo maritum tuum existimo, liberum a
vituperio. Ille etiam ipse, se tibi debito rem profitens, claram ostendit
lactem, demonstrationem artis componendi adtulit, probavitque excarnibus
se esse ossibus. Urgere autem excusatum, est vitium, in opem includere,
crimen; contra, paupertatem tegere, pietas; patienterque meliora exspectare,
cultus. In latibulum itaque tuum redi, excusatum habe virginitatis tuae

patrem (qui cepit virginitatis florem), abstine a lacrimarum fluxu et confide
Dei decretis. Tum utrique eleemosynae portionem porrexit, summae
extremis digitis inhaerentem particulam, adjiciens: hoc lactate vos emulso,
hac irrigate adspergine, tolerantes fortunae dolos et vexationes! Facile fieri
potest, ut Deus afferat liberationem jubeatque meliora. Surrexerunt ergo; et
senex quidem laetus, ut qui e carcere dimittitur, et hilaris, ut qui opulentus
evasit post miseriam. Perrexit relator: ego vero agnovi Abu Seidum eodem
momento, quo sol ejus illucescebat et objurgare incipiebat conjux, propeque
aberam, ut mirabilem ejus eloquentiam ac artificiorum lucra proderem; sed
verens, ne judex, perspecto ejus mendacio linguaque fallaci, eo adduceretur,
ut eum indignum haberet, quem suis assuefaceret beneficiis, a verbis
abstinui, ut solet dubitans, mentionemque ejus complicavi, ut folium
inserviens epistolae; nisi quod, cum jam abiisset, et pervenisset quo
pervenisset, dixi: quodsi nobis nonnemo vestigia ejus legeret, palam
historiae ejus, sericique texti, ferret. Quare judex statim unum e fidelibus
suis sequi jussit, ut inquireret ejus arcana; qui, nulla mora interposita, quasi
volutatus cachinnansque rediit, ac interrogante judice, quid novi fili
Mariae? respondit: mirandum vidi, et, quod excitabat gaudium, audivi. Illo
pergente: quid est, quod vidisti? hic: senex, ex quo hinc egressus erat, non
desinebat complodere manus, saltare, et plenis buccis canere:

Incidissem in calamitatis ignem, impudentia expeditae,
Carceremque visitassem, nisi judex Alexandrinus.

Quibus auditis risit judex, ut ei decideret cado similis pileus, abiretque
constantia. Dein, cum ad gravitatem reversus esset et vehementem risum
finiisset, Deum rogando veniam dixit: o Deus! angelorum tibi proximorum
custodia prohibe, ne in carcerem conjiciam eruditos. Tum mandavit famulo:
illum ad me duc. Festinans autem quanquam abiit, nonnisi post longum

tempus rediit, nuntians, illum disparuisse. Ad haec judex: si ad me venisset,
supersedere potuisset metu; donassem ei, quod tali viro fuisset dignius,
certeque adduxissem eum ad credendum, praesenti mundo praestare
sequentem. Dixit Haret Hammamita. Ita cum judicem illi propensum
animadverterem, fructumque, quem enarratio ei tulisset, amissum, obruit
me poenitentia Farasdaki, cum Navâram repudiasset, et Cusaitae, cum
errorem detexisset dies.

1. ↑ Extremam plagae occidentalis urbem.
2. ↑ Nomen viri, quem mortuum cum extulisset conjux, alii, nec bene olenti, nupta, hic, iratus,
mulieris odoramentorum quasillum de camelo, quo vehebantur, dejecit; unde mulier in illa
verba erupit.

X

Rachbensis.

N arravit Haret Hammamita. Desiderium allectans me vocaverat
Rachbam, aedificatam Maleco, filio Tauki et morem ei
gesseram, jumento utens agili et proposito quasi stricto, non cessante. Ubi
cum jecissem anchoram vinxissemque funes, raso capite e balneo egressus,
vidi juvenem, fusum forma pulchritudinis vestitumque formositatis ornatu
perfecto; cujus manicae inhaerebat senex, praetendens, illum filium suum
occidisse, dum juvenis eum novisse negabat accusationemque
exhorrescebat. Iam autem concursus circum ambos malos bonis miscuerat,
cum, litis incendio aucto, conveniret, confugere ad urbis judicem,
suspectum quidem nequitiae et amoris majoris in pueros, quam in puellas,
ejusque ad atrium properarent, ut solet currere pullus perdicis (vel Suleik,
celeritate cursus nobilis). Qui, sene accusationem renovante auxiliumque
petente, juvenem, cujus candoris gratiis sollicitabatur, cujusque
cincinnorum decore intellectus ei findebatur, se defendere jussit. Hoc autem
reponente: mendacium est exercitati in mendaciis in hominem sanguinis
insontem, et fictio deceptoris in eum, qui neminem oppressit; judex dixit
seni: affer itaque duos idoneos testes e Muslemis, si non — exige ab eo
jusjurandum. Regessit senex: projecit remotum, sanguinem profudit in
solitudine versantis; quomodo igitur testem habere possum, cum nemo
viderit? sed permitte, ut sacramentum ei praeeam, ut appareat, utrum vera
dicat, an mentiatur. Iudex contra: plena tibi hujus rei est potestas percusso
quippe, ob filii interitum, acerbissimis doloribus. Unde senex juveni, dic,
inquit, per eum, qui ornavit frontes cincinnis, oculos candore et nigrore,
supercilia spatio, dentes interstitio, palpebras languore, nasos elatione,

genas flamma, dentes nitente aqua, digitos pulpa, hypochondria gracilitate!
filium tuum non occidi, neque socordia, neque data opera; nullo modo caput
ejus feci gladio meo vaginam; aliter si res se habet, coecitatem Deus
immittat in palpebras, vitiliginem in genas, capillorum defluvium in
cincinnos; staturam meam feriat siccitate, rosam meam pallore, moschum
meum foetore, plenam lunam meam obscuritate, argenteam meam (cutem)
combustae cutis fusco colore, lanuginem obscurante barba, capillitium
atrum striis! Respondit juvenis: miseriae igne torreri malo, quam hoc jurare
juramentum, et talionem pati, quam sacramentum dicere, quod nemo dicit.
Senex autem institit, ut devoraret (acciperet) jusjurandum, quod dolaverat,
illi nimis amarum, nec desinebat inter eos disputatio flagrare et consensus
via salebrosa esse, dum juvenis, detrectans, gracilis corporis agitatione cor
judicis rapiebat ipsumque sibi vindicare suadebat, donec amor animum ejus
vicit, pectori firmiter inhaesit, doloreque dementante et desiderio in errorem
ducente indidit, ut juvenem, liberatum, sibi sumeret, retique senis extractum
ipse venaretur. Dixit ergo seni: visne, quod victori est convenientius
pietatique propius? Respondit: quodcunque innueris, sequar, nec tardabo.
Resumsit ille: meum consilium est, contentione abstineas, contentus centum
siclis, quorum partem statim solvam, alteram tibi pendam ut contigerit.
Minime, inquit senex, repugno; modo promissis tuis stes. Solvit itaque
judex viginti, famulos suos jubens complere quinquaginta. Sed veste
temporis vespertini magis magisque evanescente, ideoque pecuniae pluviam
colligendi deficiente copia, cum judex dixisset: sume quod pendo, nec
urgeas; mihi officium incumbere agnosco, cras dandi operam, ut, quod
restat, paullatim tibi affluat; respondit senex: quod dixisti fac, ea sub
conditione, ut hac nocte ei inhaeream eumque observet oculi mei
homunculus, donec postquam, orta aurora, reliquum pactae summae
solutum fuerit, pullus egrediatur ex ovi putamine, et insons judicetur, ut
lupus sanguinis filii Iosephi. Ad quae judex dixit: non imposuisti limites
excedens, nec postulasti iniquum. Perrexit Haret Hammamita. Equidem,

audita eloquentia tali, quali gloriam nactus est Sureich, statim animadverti,
illum esse vexillum Sarugensium, cunctatusque, donec florebant stellae
tenebrarum, solutique erant multitudinis nodi, petivi aream judicis et per
Deum obtestans interrogavi: essetne Abu Seid? Ita, respondit, Ille
venationem permisit. Adjeci: et quis est ille juvenis, qui intellectus avolare
facit. Respondit: quod ad cognationem, pullus meus; quod ad artem,
laqueus meus. Dixi: cur non contentus fuisti formae ejus gratiis, judicemque
liberum sivisti a cincinnorum ejus tentatione? Respondit: Nisi frons ejus
produxisset (cincinnorum) Sin, non ego acquisivissem quinquaginta illos.
Adjecit: mane hanc noctem apud nos, ut extinguamus moeroris ignem,
gaudiumque substituamus dolori absentiae; jam constitui, orto mane
evadere, judicisque pectus urere igne suspirii. Dixit; et consumsi apud eum
noctem, per confabulationem jucundiorem florente horto arborumque
vireto, donec grassatoris matutini cauda coelum illustrabat clareque
apparebat aurora. Hic conscendit viae tergum, praegustandamque dedit
judici poenam cremationis. Mihi vero hora discessus tradidit schedulam,
firmiter conglutinatam, mandans, judici ut eam traderem, quiete carenti,
postquam certior factus esset de fuga. Hanc rupi, ut qui se liberare vult ab
epistola Motalammesi, et ecce! repperi in ea scriptum:

Dic post discessum judici, quem decepi, poenitenti, tristi, digitos
mordenti,
A sene spoliato pecunia, a juvene intellectu, duabus usto infortunii
flammis,
Qui erogavit visam (paratam pecuniam), postquam amor
obcoecaverat visum,
evasitque duobus privatus visis:
O afflicte! deprime tristitiam! nil juvat vestigia quaerere amisso
visu.

Quod si infortunium tibi tuum nimium videatur, ut Muslemis
interitus Husseini;
Te acquisivisse (cogita) intellectum et prudentiam, cordata et
ingenioso quaesita.
Posthaec autem resiste cupiditati, gnarus, gasalarum venationem non
esse facilem,
Ne omnem avem insilire in laqueum, quamquam circumdatum
splendente argento.
Et quam saepe, qui praedam petebat, praeda factus est, et acquissivit
nihil, praeter ocreas Honeini!
Demitte autem oculos, ut quiescat libido, quae veste cingit infamiae
et turpitudinis!
Si enim exitium hominis est, sequi cupiditatem, cupidinis semina
sunt inobsequentis stricturae oculi.

Dixit, qui retulit: statim equidem hanc schedulam rupi mille in partes,
nil curans, reprehendererne ab illo, an excusarer.

XI

Savensis.

C ommemoravit Haret Hammamita. Cordis mei duritie
perspecta, ex quo Savam descenderam, auctoritate saepe
repetitae traditionis nisus, illam sanare studebam visitandis sepulcris.
Mansione mortuorum, loco cariosorum ossium, versans, vidi coetum prope
sepulcrum fossum, et feretro impositum (mortuum), qui sepeliebatur; quos
ego adii, cogitando reditum meum (ad Deum), recordandoque, qui
praecesserant, cognatos. Mortuo autem sepulto et lamentatione finita, de
tumulo despiciebat senex, manu tenens fustem, faciem obvolutus veste sua,
alium se simulaturus ob dolum, dixitque: Sic agitote vos, quibus agere
adhuc conceditur! Animadvertite, negligentes; accingimini, minus debito
facientes; visum acuite considerantes! Quid, quod vos non contristat
sepultura aequalium, nec terret infusus humus, nec curatis venturos casus,
nec praeparamini ad descensum in sepulcra, nec ploratis cum oculo
lacrimante, nec exemplum sumitis de sonante lamentatione; nec
exhorrescitis ob amicum, qui desideratur; nec moeretis cum consessu
plangentium, qui nectitur? Nonnemo vestrum sequitur feretrum mortui, sed
cor est domi; conspicit ut cognatus conditur, sed mens infixa est exigendae
haereditati; amatum solum relinquit vermibus, ipse recessum petit, laetatum
cantu et cithara. Diu contristamini ob granum facultatibus vestris
decerptum; mox obliviscimini extirpatos amicos; vehementer timetis, ne
incidat inopia; nauci aestimatis extinctos cognatos. Quin etiam in funeribus
ridetis, magis quam soletis per saltationes; jactanterque inceditis post
feretra, magis quam die donorum. A virtutum enumeratione, quam
instituunt praeficae, avertimini ad praeparanda convivia; ab orbis dentes

collidentibus ad delicias epularum. Nil curatis infelicem, nullamque mente
volvitis memoriam mortui, quasi vos clientes essetis fati, tempus
securitatem vobis promisisset, deque salute vestra confideretis, certi eam,
quae omnia destruit gaudia (mortem), pacem vobis esse concessuram.
Nequaquam! Falsum est, quod cogitatis. Et repeto, nequaquam! vos id haud
dubie experturi estis. Tum cecinit:

Heus tu, qui te prudentem credis! Quousque, frater imaginationis,
Cumulabis crimina et vitia, omniaque committes peccata?
Nonne manifestum tibi est vituperium? Nonne monet te canities,
Cujus in monitis nihil dubii? Nec vero obsurduit auris.
Nonne vocat mors, vocemque suam te audire facit?
Nonne vereris interitum, ut tibi prospicias et cures?
Quamdiu acie oculorum praestricta vagatus es in socordia et
incessisti gloriosus in superbia,
Et propensus fuisti in ludum, quasi mors non esset communis?
Et quousque declinabis, tardabisque corrigere
Vitia, omne genus peccata in te contrahentia?
Ad iram provocato domino, non conturbaris;
Conatus vero si frustra fuerit, ureris tristitia.
Micante tibi flavi (auri) signo commoveris;
Sed transeunte feretro simulas moerorem, quem non sentis.
Monenti bona repugnas, difficilem te praebes et avertis;
Obsequeris erranti, mentientique ac calumnianti.
Voluptatibus animae studes, insidiarisque pecuniae,
Immemor tenebrarum sepulcri, eorumque, quae tum sequentur.

Utinam fortuna benigno te oculo adspiceret, quando visus tuus te
seducit,
Nec, quando admonitio tristitiam dispellit, moereres!
Sanguinem seres, non lacrimas, quando videbis, nullam summam
Prodesse in atrio conventus, nec patruum, nec avunculum.
Est mihi, quasi te viderem, ut in profundum demitteris et mergeris,
Familiaque te tua tradit angustissimo foramini.
Corpus jacet exporrectum, ut id devorent vermes,
Donec lignum tritum est, putrueruntque ossa.
Tum non refugium, quin prodeas parata via,
Ponte porrecto super ignem tendentibus.
Quot duces jam errarunt, et gloriosi humiliati sunt,
Quotque docti caespitarunt, clamaveruntque, o malum
mergens!
Praepara igitur festinanter, inconsiderate, quo dulcescat amarum!
Vita tua prope abest ab interitu, necdum conversus es a
peccatis.
Nec confide fortunae leni et laetificanti,
Invenireris alioqui ut deceptus vipera, spuente venenum!
Deprime elationem tuam! mors tibi occurrit;
Iugulo, ossibus, inhaeret, nec cedit, quando impetum molitur.
Cave, ne asperum te praebeas, adjutus fortuna,
Verbumque frena fugax; felicissimus est, qui frenat!
Subleva fratrem moeroris, et fidem habe, si loquitur,
Et corrige malefactum! bene illi, qui correxit!

Pluma eum, cujus plumae defluxerunt, bonis, quae omnibus
communis, et quae habes propria;
Nec dole detrimentum, nec avidus collige;
Malos mores odi; manum assuefac liberalitati,
Nihil curans vituperantes, dum eam removes ab avaritia;
Animae para commeatum bonum; evita, quorum in fine est noxa;
Instrue navem itineris et metue abyssum maris!
Haec sunt, amice, quae praecepi, monuique ut, bonus monitor;
Beatus vero vir ille, qui praeceptis meis viam suam dirigit!

His dictis anteriore manicae parte retegens brachium firmiter ligatum,
non ligamentis fracturae, sed fraudis, liberalitatem provocatum id extendit,
habitu impudentiae, coetumque vulsit, donec, farta erat manica et impleta;
tum tumulo descendit, donis acceptis gaudens. Dixit, qui retulit: equidem a
tergo traxi limbum vestis ejus; quo facto se convertit haud invitus
adspexitque salutans. Et ecce! erat Abu Seid, cum forma sua propria et
mendaciis, cum ornatu suo et turpitudine. Proinde ei dixi: quousque o Abu
Seid insidiosa nectis orationes artificia, ut capias praedam, nec curas
vituperantem? Respondit sine pudore et meditatione:

Intellectum adhibens, mitte vituperium!
Dic mihi, num hodie vides ullum mortalium,
Qui non alea vincat populum,
Quando plena ei est potestas?

Ego vero, apage, inqui, senex inferni, jumentum dedecoris! Nemo tibi
similis est gratia manifesta et spurcitie recondita, nisi fimus argento

obductus aut latrina calce illita. Sic separavimus nos, ego dextram petens,
ille sinistram, ego versus austri flatum tendens, ille septemtrionum.

XII

Damascenus.

N arravit Haret Flammamita. Consessi Iraca Rhutam; equos
quippe possidens paratos, optima gaudens fortuna, otio
conversus ad ludicra, plenitudine uberis agitatus. Quam cum attigissem
animo fatigato et emaciatis camelis, repperi eam, ut describitur narrantium
linguis, continentem omnia desiderata et delectantia oculos; et, laudans
gratiam incepti, freno dato cupidini, frangere coepi sigilla voluptatum,
decerpere fructus gaudiorum. Tandem caterva aliqua Iracam proficisci
instituebat; ego vero animum jam receperam, visitabatque me, ut a mortuis
rediens umbra, memoria domus desideriumque cisternae; dissolvi itaque
tentorium absentiae et instruxi equum cursorem reditus. Cum autem parati
essent socii et de omnibus quam optime convenissemus, iter suscipere
metuimus sine comite protectore, et in omnibus tribubus ejus modi virum
quaesivimus, mille artes adhibentes, talem ut inveniremus. Sed nulla
inveniebatur in gente, ut in mentem veniret, nullum adeo reperiri in
universo viventium genere, nutantibusque propositis profecturi
deliberationis causa stabant ad portam Gairun, nec desinebant nectere et
solvere et, modo firmiter, modo simpliciter, funem (consilii) torquere,
donec mussitatio cessabat et ceciderat omnis spes. Erat autem eorum e
regione vir, nota juventutis, veste monachorum, manu gerens corollam
sphaerularum, usitatam mulieribus, oculis prodens vigilias. Hic visum
fixerat in coetum exacueratque aures, ut sermonis aliquid furaretur; jam,
cum revertendi momentum adesset, arcanumque ei patuisset, incepit: o
homines, moeror vester fugiat, anima sit vobis secura! Ego vobis tutamen
dabo, et terrorem vobis abigens, et obediens. Dixit relator. Rogavimus

itaque, ut tutamen illud nobis notum faceret, optimum pollicentes praemium
pro tutela in itinere. Regerente autem illo, verba esse suggesta per somnum,
quibus se defenderet contra hominum dolos, alter nostrum alterum
adspiciebat, visumque vertebat modo sursum, modo deorsum. Hinc
animadvertens, nos sermonem ejus justa ratione destitutum aestimare,
suspicarique vanum, cur, inquit, serium habetis pro ludicro, aurumque
meum pro scoriis? Per deum! quoties secui regiones terrorum et vortices
penetravi periculorum, hoc mihi suffecit pro tutore, et locum supplevit
magnae pharetrae. Insuper dubium vobis dispellam et metum, qui vos
invasit, extraham, eo, ut ipse vos comiter in deserto, et socium me
praebeam in Samâva, nec non paciscer ut, promissa si evenerint, fortunam
meam bonam sortemque pulchram faciatis, sin os mendax repertum fuerit,
dilaceretis mihi corium et fundatis sanguinem, Dixit Haret. Hammamita.
Coelitus nobis indebatur, visioni ejus nocturnae fidem addere sermonemque
ejus verum aestimare; desinentes cum eo contendere, contendebamus, quis
eum in camelum reciperet, et fracta rationibus ejus omni remorae ansa,
rejecto metu et illudentis et infesti, oneratisque camelis, jam aderat
discessus. Hic eum rogavimus, ut declamaret formulas suas magicas, quibus
in reliquum uteremur amuleto. Reposuit: quisque vestrum matrem (primum
caput) Corani recitato, quotiescunque ingruunt duo tempora (nox et dies);
tum adjiciat lingua venerantis, voce reverentis: O Deus, qui vivificas ossa,
pellis calamitates, protegis a metuendis; qui liberalis es in conferendis
praemiis, refugium egentium; solitus, remittere et dare salutem; propitius sis
Mohammedi, sigillo prophetarum, jussorum tuorum nuntio, et lampadibus
cognationis, clavibus victoriarum! Libera me a suggestione diabolorum et
impetu imperatorum; a calamitate impiorum, repugnantia in te rebellium,
transgressione transgredientium, inimicitia adversantium, victoria
vincentium, rapina rapientium, dolis dolose circum venientium, insidiis
insidiose opprimentium! Et tuere me, o Deus, contra injuriam vicinorum et
vicinitatem injustorum; defende a me manus defraudantium; educ me e

tenebris perversorum, colloca me vero, gratia tua, in numero bonorum! O
Deus, serva me terra patria et peregrina, redeuntem et absentem,
reducentem et educentem, commorantem et abeuntem, versantem et
revertentem! Salva animam et animo cara; honorem et supellectilem,
numerum et apparatum, habitaculum et lectum, robur et statum, refugium et
facultates; nec injice mihi turbationem, nec dominum statue incursionibus
deditum, at regem victorem! O Deus, custodi me oculo tuo et potestate,
concede mihi pacem tuam et gratiam, bea me amore tuo et benedictione,
nec committe me custodiae alius; da vero salutem non desinentem, dona
commoditatem vitae non caducam, cave mihi a timendis angustiis, contege
e contra syrmate beneficiorum, nec hostes ungues in me figere sine, tu, qui
audis preces! Tum humi defixit oculos, nec convertens visum, nec edens
sonum; ut diceremus, metus eum obstupescere facit, aut animi deliquio
obmutescit. At caput erexit et anhelans dixit: juro per coelum stellis
consitum et terram vallibus plenam, per aquam fluentem et lucernam
ardentem, per mare murmurans et ventum pulverem dispergentem, hoc esse
ex amuletis maxime faustis, magisque defendens quam indutos galeis; hoc
qui legit, dum ridet aurora, ei non metuendum erit infortunium usque ad
crepusculum; quique id mussitat apparente obscuritate, tota nocte securus
erit a furibus. Dixit relator. Impressis ergo dictis illis memoriae, donec
tenebamus, certatimque recitatis, ut non oblivisceremur, profecti sumus,
jumenta instigantes precibus, non cantu agasonis, et onera defendentes
verbis, non armatis. Socius autem noster, quamquam nos visitabat vespera
et mane, non postulabat promissa, donec conspicua erant excelsa Anae; ibi
demum dixit: succurrite, succurrite! Quo facto admovimus signata et
occultata, in conspectum duximus vinculis constricta et sigillis custodita,
dicentes: exige quod placet, nos invenies consentientes. Sed nihil ei
jucundum videbatur, praeter leve et splendens, nihil decorum, praeter
nummos; ex his ergo sumsit, quod paupertatem suam sarciret, onus; tum
crumenae sectoris instar nos reliquit, aufugitque, ut solet argentum vivum.

Nos vero contristati discessu ejus, perculsi fuga, non desinebamus eum
vocare omni praecone, et de eo sciscitari omnem errantem et recta
ducentem, donec nobis dictum est, illum, ex quo intrarit Anam, non
discessisse ex oenopolio. Hujus sermonis scoriae me alliciebant, ut fundere
tentarem, et me inserere, cui inseri non solebam, noctisque sub finem
intravi in tabernam habitu mutato. Et ecce! senex veste Aegyptiaca
(colorata) inter cados et torcular, circum eum pocillatores pulchritudine
vincentes, candelae radiantes, myrtus et jasminum, fistulae et testudines; et
ille modo clarum sibi vinum cadis elicit, testudinisve sonos ciet, modo
odore gaudet florum ludicrisve cum hinnulis sermonibus. Ego autem, cum
simulationem ejus perspexissem, quantumque hodiernus ejus habitus ab
hesterno distaret, dixi: vae tibi o exsecrate! oblitusne es diei Gairun? Hic in
vehementissimum effusus est risum; tum cecinit modulans:

Peregrinantibus me adjunxi, deserta peragravi, a gloriatione
abstinui, gaudia ut decerperem;
Fluctus vadavi, equos domui, ludi et laetiae syrma ut traherem;
Gravitatem amovi, agros vendidi, ut vinum potarem, e poculo
sorberem;
Et nisi cupido bibendi vini, non fatum esset os meum orationem
pulchram,
Nec propulisset dolus meus socios in terram Irakae, corollam dum
ego ferrem.
Nec excande ira, nec clama, nec vitupera! excusationem vides
sufficientem.
Et abstine mirari, senem commorari, loco viridi, cados inter plenos!
Nam vinum vetus corroborat ossa, sanat morbos, pellit angores,

Clarissimaque est laetitia, quando gravitas removit et abjecit vela
pudoris;
Ac dulcissimus est amor, quando deperiens desiit abscondere
desiderium et manifestat.
Ergo effare desiderium, frigera intestina, quodque tibi molestum fuit
lignum, eliciat flammam!
Sana vulnera, extrahe curas, filiâ vitis, omnibus exoptatâ;
Immo oblectare te vino vespertino, cum pocillatore, pellente
desiderii dolorem, quando refragatur,
Et cantatore tollente vocem, moventem montes ferreos, quando
tollitur;
Nec obtempera adhortatori, non licitum habenti, conjungi cum
pulchro, quando concedit;
Et utere dolis, etiam absurdis, nec cura quod dicant, sed sume quod
convenit;
Patrem adeo linque, quando tibi adversatur; extende retia et venare
quod appropinquat;
Fidus amico, avarum pellito, largire pulchro, donare continua;
Poenitentiâ autem servare antequam abis, nam qui liberalis portam
pulsat, ei aperitur!

Dixi: euge, euge, tuam elegantem orationem; phui, phui, errorem
tuum! At, per Deum! qua de radice arbor tua? nam animo meo nimis
perplexus est sermo tuus artificiosus. Respondit: non mihi placet de me
loqui clare, sed potius per metaphoras.

Ego prodigium sum temporis et miraculum populorum;

Versutus, qui dolos nectit inter Arabes et Persas;
Praetera autem filius egestatis, quem fortuna injuste tractavit et
fregit;
Pater filiorum, non absimilium carni in lanionis assere positae;
Frater paupertatis, numerosam habens familiam, ideoque non
reprehendendus, quando dolose agit.

Dixit narrator. Tunc ego scivi, eum Abu Seidum esse, onustum
scandalis et vitiis, fucantem faciem canitiei, maleque me habuit magnitudo
sceleris et turpitudo aquationis. Proinde ei dixi lingua dedignantis, libertate
familiaris: nonne tempus tibi est, o senex, abstinere a malo? Quod aegre
ferens murmuravit, iratusque cogitationi se immersit; tum dixit: nox est
laetitiae, non disputationis, et opportunitas bibendi vini, non dimicationis;
mitte ergo inceptum, usque dum conveniamus cras. Et reliqui eum
malignitatis ejus metu, non, quod fidem habebam promissis, pernoctavique
lugubri poenitentiae veste, quod pedem protuleram ad filiam vitis, non
virtutis, ac Deo summo, laudando, juravi, me posthac nunquam introiturum
tabernam vinariam, etiamsi acciperem regnum Bagdadi, nec accessurum ad
torcular, etiamsi reciperem tempus floridum juventutis. Tum adscendimus
rubicundos nostros (camelos), luci propinguis tenebris, liberumque
spastium reliquimus duobus senibus, Abu Seido et diabolo.

XIII

Bagdadensis.

N arrat Haret Hammamita. Conveneram in oris Tigridis cum
poetarum magistris, quorum ne pulverem quidem
assequeretur certans, nec ullus palmam in stadio praeripere tentaret,
immersique eramus colloquio, flores pudore suffundente, adusque
meridiem. Cum autem defecisset cogitationum fluxus animaeque appeterent
nidos, conspeximus vetulam e longinquo appropinquantem currentemque
celer ut equus, quam sequebantur pueri graciliores quam fusi, debiliores
quam pulli columbini; cumque nos vidisset, non moram traxit, quin
superveniret, et coram stans dixit: Deus vivificet facies vestras, etsi mihi
non cogniti estis! Sciatis, o refugium spei et columina viduarum, me esse e
principibus tribubus, primoribus gemmarum custoditarum. Familia mea et
maritus non desistebant tenere pectus[1], incedere in corde[2], concedere
terga[3] et porrigere manum[4]. Sed cum tempus perdidit brachia[5],
afflixitque hepata laterum[6], tergumque desedit in ventris cavitatem[7], tum
distitit visus[8], non inhaesit supercilium[9], abiit oculus[10], vacua fuit
vola[11], durus fuit cubitus[12], concidit dextra[13], prodierunt ulnae[14], nec
mansit nobis dens anterior aut caninus[15]. Et ab eo inde tempore, quo vita
mea viridis cinerum colorem contraxit, et defecit amatus fulvus[16], niger
evasit dies meus candidique facti sunt nigri cincinni, ut mihi condoleret
inimicus caesius[17], desiderataque esset mors rubicunda. Sequuntur autem
me, quorum adspectus enarrat statum et pallor est interpres, meta precum
extrema frustulum est jusculo tinctum, votorum summa vilis vestis. At
juravi, me pudorem non esse deposituram, nisi coram nobili, etiamsi

morerer calamitate. Iam vero socia[18] mihi insusurravit, apud vos inveniri
auxilium, indicavitque pectoris physiognomica, vos esse fontes donorum.
Deus autem juvet virum, qui juramento me meo liberet praesagiumque
verificet! Et hoc dicens me adspexit oculo festucis inopiae laeso, sanitatem
flagitante a liberalitate. Continuavit Haret Hammamita. Intellexeramus
eloquentiam expositionis venustatemque metaphorarum; diximus ergo:
prosa tua oratio nos in tentationem duxit; quomodo jam se habet texta[19]?
Respondit: aquam fluere facit de saxo, nedum de testa. Reposuimus: si nos
eis addere volueris, quibus bibere des, non parcemus te consolando. Dixit:
primum ego vobis ostendam status mei notas, tum propinabo de carminibus
meis; et produxit manicam indusii triti, prodiditque habitum vetulae
edentulae; tum declamavit:

Deo conqueror, ut aegrotus, injuriam iniquae irataeque fortunae.
O homines! de gente sum aliquantisper divite, cui fortuna
indulgebat,
Cujus famae non erat detrectator, cujus gloria late sparsa.
Quando pabulum deerat anno tristi, ipsi erant abundans pratum;
Noctu proficiscentibus lucebant eorum ignes, hospitem excipiebant
carne recente;
Nunquam vicinus pernoctabat esuriens, nec terrori dicebat, status est
suffocationis.
Sed fortunae mutationes siccarunt maria liberalitatis, quae nunquam
siccatum iri opinabar
In terrae ventrem descenderunt leones protectionis et consolatores
aegroti;
Vehiculum, postquam jumenta erant, est viae dorsum, habitaculum,
postquam erant colles, montium est pes;

Et pulli mei non desinunt lamentari ob adversitatem omni die
splendente,
Quando pius noctu vocat dominum, vacant eum redundantibus
lacrimis.
O qui nutris corvum in nido suo, sanasque os fractum et denuo
ruptum,
Destina nobis, o Deus, hominem, cujus existimatio a vituperii
spurcitie munda est et lota,
Qui famis ignem nobis extinguat mixtura lactis acidi aut debutyrati!
Quisquamne vero liberet eos ab opprimente malo, mererique velit
gratias longas latasque?
Per illum, quem demissae adorant antiae[20], die, ubi facies
apparebunt nigrae et candidae!
Hi nisi essent, non detegerem genam, nec converterer ad pangendum
carmen.

Dixit relator. Et, per Deum! versibus suis fiderat praecordia
eliciebatque abscondita crumenarum, ut dono eam afficeret, cujus mos erat
largiri, lubenterque donaret, cujus voluntatem desperabamus. Cum autem
replesset loculum auro, et a nobis omnibus tulisset beneficium, convertit
sese, sequentibus parvulis, ore gratiis agendis patefacto. Sed coetus
digressam propius cognoscendi cupidus erat, ut scirent, quem in locum
ceciderit beneficium, et in me suscepi arcanum aenigmaticum explorandi
officium, surrexique, premens vestigia vetulae, donec forum intraret
confertum hominibus, se invicem urgentibus. Hic immersa in gurgitem, et
sic liberata a pueris rudibus, declinavit libero animo in vacuum templum,
removitque pallam ac destruxit velamen, dum ego per portae rimam
spectabam, contemplatum, quid proditurum sit miraculi. Et cum recessisset

instrumentum pudoris, genas Abu Seidi vidi splendentes, et in animo habui,
in eum irruere, ut corriperem ob facinus, quod aggressus erat. Sed aegrum
se ostendens, ut inobsequentes, modulantem extulit vocem abiitque canens:

Utinam scirem fortunae meae cognitane sit mea potestas,
Cognitaque sit demersio in fraudes, an non cognita?
Quoties vici filios ejus dolo meo et astu!
Quoties prodii contra eos nota mea forma et simulata,
Alios venans sermone, alios versibus,
Alias mentes aceto seducens, alias vino,
Modo prodiens ut Zachr, modo ut soror Zachri.
Si enim tota vita tenuissem viam consuetam,
Frustrata esset sagitta et scyphus, mansissetque inopia et miseria.
Dic ergo reprehendenti, haec mea est excusatio, quo me excuses
habes.

Dixit Haret Hammamita: cum autem mihi apparuisset status ejus
revelatus et inauditum facinus, quamque versibus exornaverat, excusatio,
perspexi, daemonem ejus rebellem non audientem esse reprobationi, sed
facere quod libeat flexaque habena ad socios, aperui eis, quod monstraverat
adspectus, qui, dolore pleni ob perdita dona, juraverunt, repulsam dare
vetulis.

1. ↑ Supremum locum.
2. ↑ Centro.
3. ↑ Iumenta.
4. ↑ Beneficia.
5. ↑ Adjutores.

6. ↑ Sociorum.
7. ↑ Inversus est status.
8. ↑ Qui visitaret.
9. ↑ Protector.
10. ↑ Nummus.
11. ↑ Desiderata est quies.
12. ↑ Ignem non emisit igniarium.
13. ↑ Potentia.
14. ↑ Discesserunt comites.
15. ↑ Neque juvencus camelus, neque vetustus.
16. ↑ Nummus aureus.
17. ↑ Barbarus, cui tribuuntur caesii oculi.
18. ↑ Anima.
19. ↑ Versus.
20. ↑ Eminentiores homines.

XIV

Mekkensis.

S urrexi ex urbe Salami (Tigridis) ad obeundam peregrinationem
religione praescriptam, et cum perfecissem ope Dei
mundationem, deposuissemque unguentorum usum et libidinem, ingruit in
montis declivitate, ubi convenire solent peregrinantes, vehementissimus
aestatis ardor, coactusque quaesivi, quod meridiei aestum defenderet. Et
cum commorarer sub tabernaculo e corio concinnato cum sociis comibus, et
ferveret fornax glareae, vaporque coecaret oculum chamaeleontis,
supervenit nobis senex decrepitus, quem sequebatur juvenis adultus.
Salutante autem sene ut eruditus, excultus, et alloquente ut cognitus, non ut
peregrinus, mirantes quae spargebat de margaritarum filo, libertatemque
non concessam, quis es, diximus, et quomodo intrasti sine venia?
Respondit: rogans equidem sum et petens auxilium; secretum miseriae
meae non est absconditum; me adspicere sufficit pro intercessore. Quod
autem adtinet aditum ad vos, de quo quaeritis, non est ex miris, cum
liberales non ferant seclusionem. Interrogavimus ergo, quo modo viam ad
nos invenisset; quoque usus esset ad nos duce. Dixit: liberalitati odor est,
cujus aurae se diffundunt et ad pratum, unde spirant, adducunt. Sparso ergo
aromate vestro ductus sum ad splendorem beneficiorum, vestrorum,
laurique vestri spiramentum praedixit felicissimum a vobis reditum.
Percontati hic sumus, quid corde habeat, ut obiremus eum juvandi officium.
Dixit: mihi est cura, nec minus filio quoque, quod petat. Diximus: utrumque
desiderium explebitur, et ambo eritis contenti; sed primum sit primum.
Dixit: omnino, per eum, qui expandit septem terras: tum prosiluit ad
loquendum, ut qui exsilit e vinculis, declamavitque:

Ego vir sum, post dolorem et molestiam eo redactus, ut ultra
proficisci nequeat.
Via mea nimis est longa, quam cui sufficiat cursus meus tolutilis;
Nec habeo auri signati, quod aequet sinapis granum;
Consilii fons est obturatus, illuditque mihi stupor;
Si pedes proficiscor, metuendi sunt casus exitiosi;
Si post socios relinquor, deest commeatus.
Ideo surgunt suspiria, descendunt lacrimae.
Vos autem estis pascuum sperantis, scopus quaerentis;
Dona vestra profunduntur, ut non profunditur e nubibus;
Cliens vester est tutus; divitiae vestrae sunt praeda;
Nemo territus ad vos confugit, metuitque porro vicissitudines,
Nec ulla spes liberalitatem vestram mulsit, quin donata sit.
Flectat itaque vos narratio mea, reditumque pulchrum faciatis!
Quodsi probassetis victum meum, esumque, potumque,
Contristaret vos miseria, quae me tradidit aerumnis;
Et si sciretis existimationem meam et familiam et artem,
Et quod complectitur scientia mea selectarum disciplinarum,
Nullum dubium vos subiret, eruditionem mihi meum esse morbo.
Et o utinam nunquam auxissem ubera doctrinae!
Iam me oppressit ejus infelicitas, postquam pater invitum ei
mancipavit.

Diximus ad haec: quod te adtinet, versus tui jam in liquidum
produxerunt pauperiem tuam et camelae exitium, certeque tibi jumentum
dabimus, quod te portet in patriam. Cujus vero rei eget filius tuus? Dixit ei:

sta mi filiole, ut stetit pater, et eloquere, quod est in anima, nec deficiat os.
Surrexit autem juvenis, ut strenuus ad certamen, linguam strinxit acuto
gladio similem, dixitque:

O domini, qui in excelsis aedificastis domos,
Qui, negotio ingruente, profligatis insidias,
Quibusque facile est, donare thesauros paratos!
Peto a vobis assam, placentam et pulmentum;
Si nimis cara sunt, panem tenuem, quo occultetur paullum carnis,
agninae;
Si neque hoc, neque illa, quantum satiet, frustorum;
Omnia si negatis, dactylos colocyntidisve granorum mixturam.
Date, quod vobis facile est dare, carnis etiam siccatae particulas,
Celeriterque afferte! nam anima mea celeriter exhibitum gestit.
Commeatu non passum carere, cum longum mihi sit iter.
Vos autem optima estis gens, qui advocari solent in adversitate;
Manibus vestris quotidie manus[1] sunt novae,
Volis vestris complexus est utilium donorum.
Desiderium autem meum plicis ejus, quod donabitis, se continebit[2],
Eritque in me praemium; levantes curam successum videbunt
laudabilem;
Nobiles mihi sunt cogitationis partus, prae quibus erubescit omne
carmen.

Dixit Haret Hammamita. Et cum vidissemus catulum similem esse
leoni, patrem instruximus jumento, filium cibo; acceperuntque beneficium

gratiis late expansis, solveruntque talionem. Cum autem abire instituerent,
nodarentque ad discessum zonae vincula, seni dixi: num similia erant
promissa nostra promissis Urkubi, aut restitit necessitas animo Iacobi?
Dixit: Deus avertat, ut id dicam! nullo modo! sed liberalitas vestra erat
splendens et insuperabilis. Dixi: ergo judica nos, ut te judicavimus,
nobisque imperti, ut tibi impertivimus! tua, dic, ubi est domuncula, qui nos
stupore implevisti? Suspiravit ibi, ut qui meminit patriae, declamavitque,
dum singultus impediebant linguam:

Sarugum est domus; sed quomodo reverti in eam?
Iam hostes castra ad eam posuerunt, eamque perdunt.
Per domum, quam adii, peccatis me liberatum!
Nihil oculo placet, quamdiu absum ab ejus tractu.

Tum lumina mergebantur lacrimis, permittebantque oculi fluxum.
Manare autem eas moleste ferens, nec tamen cohibendi potens,
declamationem dulcem rupit, valedictioneque decurtata abiit.

1. ↑ Beneficia.
2. ↑ Contentum erit.

XV

Haereditarius.

N arravit Haret Hammamita. Insomnis nocte quadam nigerrimae
involuta pallae, immotis nubibus libere profundentibus, uti
vigilat amator a porta pulsus et ab amata dura afflictus, cum non desinerent
meditationes excitare curas, cogitationesque vagari per sollicitudines,
tandem ob cruciatum, quem perpetiebar, cupivi, ut donaretur confabulator e
nobilibus, qui decurtaret longitudinem noctis nocturnae. Necdum factum
erat votum demiseramque palpebram, cum portam pulsaret aliquis, voce
submissa. Dixi itaque mecum: surculusne voti jam fructum feret
felicitatisque nox luna collustrabitur? citoque surrexi, interrogavique: quis
nunc noctu huc venit? Regessit: peregrinus, quem involvit nox et obruit
fluctus, nec aliud adducit, quam deverticuli desiderium, ut, quando illuxerit,
iter aggrediatur. Dixit; et cum radii ejus probarent solem ejus, titulus
proderet secretum libri, cognovi, confabulationem ejus esse praedam, et
pervigilium cum eo jucunditatem, aperuique portam ridens ac dixi: intra in
pace! Et intravit persona, cujus tempus jam curvaverat cannam (rectam
staturam) guttaeque humectarant pallium, salutavitque lingua acuta et
facundia dulci, tum gratias egit, quod exaudivissem rogationem,
excusavitque adventum nocturnum, intempestivum. Admotum autem
lucernae splendenti considerans, ut considerat, qui accipit pecuniam, inveni
magistrum nostrum Abu Seidum; nil erat, quod dubitarem sustineremve
suspicionem. Et ejus eum loco habui, qui consequi faceret longissime
remotam spei metam, et e vexatione curarum transferret in frigus laetitiae.
Tum incepit lassitudinem conqueri, ego vero interrogare, quomodo et unde?
Respondit: concede, salivam meam deglutiam, nam fatigatus sum via.

Existimans autem famem eum subiisse, ea de causa eum esse seguem,
apposui quod apponitur hospiti, nocte tenebrosa improviso supervenienti;
continuit autem sese modo pudentis, fastidiumque prae se tulit, ut gravatus
stomacho. Quae mihi continentia malas suggessit suspiciones, iram movit
naturae mutatio, ut sermone duriore uterer pungeremque vituperii aculeo.
Sed ex oculi stricturis perspexit, quod mihi turbaret pectus dixitque: o
debilis fiducia amore conjunctorum! recede ab eo, quod in animum
induxisti, et aures mihi praebe, optime! Dixi: agedum, frater mendaciorum!
Scias igitur, excepit; heri pernoctavi socius inopum, mihimetipse loquens;
et cum implevisset nox votum suum et aurora stellas ejus demersisset,
oriente sole, ivi in aliquod forum, ut invenirem praedam se offerentem aut
ingenuum liberalem. Ibi conspexi dactylos pulchre dispositos, optime a sole
aestivo coctos, ostendentes probanti puritatem vini conjunctam cum
rubedine carneolae; juxta autem colostrum, simile auro flavo, conspicuum
colore croci, laudans coquum suum sermone, supervacaneam faciente ipsius
commendationem, ementisque consilium rectum judicans, etiamsi dedisset
nucleum cordis. Desiderium itaque me constrinxit funibus suis, lactis
appetitus me tradidit possessori, eramque stupidior quam lacerta, amentior
quam perdite amans; cum facultas non esset voti consequendi et voluptatis
in deglutiendo positae attingendae, neque etiam pes obediret discessuro, ob
ardorem flammae, sed vehementia appetitus et famis fervor impelleret, ut
pabulum quaererem omni in angulo, contentus aquae pauxillo, longumque
per diem non desinerem, demittere situlam in fluvios, quamquam ne cum
adspergine quidem redeuntem afferentemve, quod sedaret extremam sitim.
Tandem, cum sol declinaret ad occasum, debilitatus esset animus
fatigatione, jecore incederem candente et abirem, alterum pedem
promovens, alterum retrahens, modo proruerem, modo sederem, modo
salirem, modo consisterem, en! occurrit mihi vir, lamentans ut liberis
orbatus, libere manantibus lacrimis, nec quod in me erat de morbo lupi, et
ventris vacuitas liquefaciens, me avertit a studio propioris cognitionis et

cupiditate decipiendi. Dixi ei itaque: heus tu! certe ob occultam causam
lacrimaris urerisque aliquo malo; dolores mihi tuos manifesta tibique
consulendi concede libertatem; nam haud dubie me invenies medicum
sanantem, opitulatorem consolantem! Dixit: non, per Deum! lamentor ob
victum deficientem, nec ob fortunam destituentem, sed ob interitum
abolitionemque scientiae, et quod occiderunt ejus soles et lunae. Excepi:
quid negotii apparuit, aut quae quaestio non soluta est, ut tibi excitata sit
tristitia desiderio praecessorum. Ibi protraxit e manica schedulam, jurans
per patrem matremque, se eam jam produxisse vexillis scholarum, nec illos
potuisse explicare signa pallescentia, consuluisseque atramentorum
magistros, mutosque eos fuisse magis quam sepulcrorum incolas. Dixi: mihi
eam ostende! forsan ego ei explicandae sufficio. Respondit: o quam remota
desiderii meta! sed saepe jam lapis feriit absque dirigente. Dedit ergo
schedulam, repperique in ea scriptum:

O prudens jurisperite, qui excellis sagacitate, nec habes parem!
Responde nobis ad quaestionem, quam declinat omnis index, stupet
omnis jurisconsultus.
Vir mortuus est superstitibus fratre, ab utroque latere, Muslemo,
ingenuo, pio,
Et conjuge, habente itidem, o doctissime! fratrem germanum, sine
ullo fuco.
Haec igitur lege constitutam partem complexa est, et frater ejus
haereditatis reliquum sibi sumsit, prae fratre illius.
Sana igitur nos respondendo ad quaesitum, nam textus hic impatiens
est contradictionis!

Cum autem versus legissem et secretum intellexissem, dixi: incidisti
cum schedula tua in scientem, tradidisti eam filio cognitionis; nisi quod
intestina mihi ardent, opusque habeo coena; liberali ergo hospitio me
excipias, tum audi sententiam. Dixit: non inique pactus es, et abstinuisti a
modo transgrediendo; itaque in habitaculum mecum veni, ut obtineas, quod
petis, abeasque ut decet. Dixit; ego vero eum comitatus sum in latibulum, ut
jubet Coranus, introduxitque me in domum angustiorem arca et debiliorem
araneo; quam quidem mansionis angustiam sanabat amplitudine cubiti
(liberalitate), dans optionem cibi jucundorumque, quae emeret. Ubi ego:
cupio elatissimum equitem in desideratissimo equo, et saluberrimum
comitem cum nocentissimo socio. Ad quae, cum paullum cogitasset,
respondit: videris innuere filiam palmae cum colostro foetae ovis. Haec,
inqui, innui, hisque acquirendis operam navo. Surrexit itaque alacriter, tum
vero iterum decubuit ardens, dixitque: scias tu, quem Deus! prosperet
veracitatem esse nobilitatem, sed mentiri, perniciem. Ne itaque fames, quae
est nota prophetarum ornamentumque praestantissimorum, te seducat, ut te
associes mentientibus induasque mores desciscentium a fide; nam ingenua
esurire mavult, quam quaestum facere mammis, aversaturque dedecus,
etiamsi necessitate adigatur. Nec ego sum, qui pedibus se concuti patitur,
nec conticeo pacta emtione deceptus. En! ego te monui, antequam rumpitur
velum, connectamurque talionis jure. Ne igitur irrita habe, sed considera,
quae monui, et cave a mendacio, cave! Dixi: per eum, qui vetuit malum
foenus, et permisit esum colostri! non fatus sum ficta, nec indicavi falsa,
sed experieris rei veritatem, laudabisque dactylorum et lactis pretium.
Hilarem ergo se ostendit, ut cui vera relata sunt, cucurritque cito in forum,
nec major datur celeritas, quam qua rediit cum utroque, gravatus et vultu
fatigatione austero; proponensque, modo reprobantis, dixit: exercitum
fugans exercitu, dulci fruere victu! Ego vero bulimiae brachium nudans,
impetum feci modo elephanti voracis, dum ille me adspiciebat ut
indignabundus, fereque suffocabatur ira, donec utramque speciem

devoraveram, et post ipsum conspectum tantum supererant vestigia. Hic
conticui, tum anxius propinqui pernoctationis temporis causa, tum cogitans
de responso ad versus. Ille autem nulla interposita mora surrexit, attulit
atramentum et calamos, et dixit: implevisti peram tuam coriaceam; nunc
dicta sententiam, aut, si nequis, te para ad solvendam impensam ejus, quod
edisti. Dixi: nihil habeo, quam quod veracitatem meam testetur, scribe igitur
responsum, Deus dum nos adjuvet!

Dic proponenti quaestiones aenigmaticas, me revelatorem esse
secretorum, quae abscondidit!
Mortuus ille, cujus fratri lex praetulit fratrem conjugis,
Vir est haud dubie, cujus filius, non invito illo, matrimonium inivit
cum socru;
Tum mortuus est filius, sed jam gravida filium peperit similem,
Illius absque disceptatione nepotem, conjugis, sine fuco, fratrem.
Filius autem filii germanus avo propior est, heresque justior, quam
frater;
Ideoque, cum moreretur, conjux legitimam haereditatis partem
integram cepit,
Nepos autem, frater proprie a latere, maris, reliquum;
Frater contra illius uterinus nihil, haereditavit, sine causa
conquerendi.
Haec est solutio, quam sequetur omnis judex in judicio, et omnis
jurisconsultus.

At cum cognovisset responsum perspexissetque ejus veritatem, dixit:
recordare domus et noctis, tolle syrma et praeverte pluviam! Respondi: in
regione sum peregrina; optimum est sacrificium, me excipere hospitio,

praesertim cum nox demiserit alas Deumque laudet tonitru in nube.
Resumsit: apage, quocunque vis, Deus incolumem te servet; sed mecum
pernoctare ne ave! Dixi: cur istud, cum vacuum sit habitaculum? Respondit:
quoniam bene adverti, ut deglutisti proposita, ut nihil non tangeres
relinqueresve; vidique, te non curare salutem tuam, nec conservandae
intentum esse sanitati; at, qui adeo fines transit, ut tu transiisti, ventremque
implet, ut tu implevisti, ille non liber erit a cruditate continuum morbum
inferente, aut cholera exitiosa. Sinas me igitur, per Deum oro, illaesum, et
discedas, dum vales; per eum, qui mori jubet et vivificat, non tibi apud me
est pernoctandi locus! Hoc itaque juramento audito, et ingrato me tractatum
videns modo, domum reliqui invitus, commeatus vice instructus aerumna;
largamque pluviam demittebat coelum, tenebrae caespitare faciebant, canes
latratu persequebantur, portae mihi illidebantur, donec fati humanitas me
duxit ad te, qua de causa gratus veneror candidam ejus manum. Dixi ei:
gaudeo de fato Dei, te obviam ducente cordi meo alacri (vigilanti). Tum
incepit raram artem explicare narrando, et miscere risum moventia cum
flebilibus, donec, sternutante aurorae naso, clamavit vocans agricolas,
accingebaturque vocatus ad obediendum; hic declinavit ad valedicendum.
Equidem eum a discessu retinere tentavi, dixique: hospitio sunt tres dies.
Sed obtestationibus et juramentis consilii mutationi aditu praecluso, exitum
e domo aggressus est, deflectensque declamavit:

Quem diligis, eum per mensem ne visita, nisi uno die; ne in
molestiam ejus adjicias, caveto!
Nam uno tantum per singulos menses die spectatur, ut sponsa, nova
luna; postea oculi non amplius eam adspiciunt.

Dixit Haret Hammamita: valedixi igitur corde, cujus vulnus sanguinem
stillabat, optavique, utinam nocti meae tardissima fuisset aurora!

XVI

Maurus.

N arravit Haret Hammamita. Aderam precibus vespertinis in
templo quodam Mauritaniae; cumque officio satisfecissem
abundanter, a lege praescriptis addidissem spontanea, oculus incidit in
societatem hominum, qui in partem seorsam recesserant, sincera se
distinguentes amicitia, invicem sibi porrigentes poculum colloquii,
percutientesque disputationis igniarium. Equidem cupidus lucrandi verbuli,
acquirendaeve doctrinae, ad eos tetendi, ut qui imitaretur Tofailum (ideo
celebrem, quod non invitatus accedere solebat) dixique: vuluisne excipere
hospitem, qui frui gestit confabulationis fructu, non decerptis modo
dactylis, quaeritque elegantias conversationis, non pingue tuber juvenci
cameli. Solutis autem considendi vinculis responderunt, salve, salve! Sed
non consederam quantum rapidi fulguris durat strictio, aut pavidae avis
sorbitio, cum superveniret viator, cujus sub brachio erat pera, salutaretque
duobus (solitis) verbis, templumque honoraret duobus genuflectionibus,
tum inciperet: o vos praediti intellectu et sincera virtute! num ignoratis,
optimum offerimentum esse, levare curas, funemque firmissimum salutis,
consolari egentes? Ego vero, per eum, qui me deduxit in tractum vestrum et
destinavit, ut a vobis peterem aquam! propulsus e domicilio longinquo sum,
missus a liberis emaciatis; estne igitur in coetu vestro, qui nobis sedare velit
famis febrem? Responderunt: o tu, quisquis es! post vesperam accedis,
necnisi reliquiae supersunt coenae; quibus si contentus es, te non prohibere
volumus. Dixit: angustiarum frater iis quoque contentus est, quae a mensis
decutiuntur, quatiendove excidunt e reconditoriis. Iussit itaque unusquisque
eorum servum suum, ut ei daret, quantum cibi haberet; quo beneficio laetus,

gratiis actis, sedebat considerans, quae afferebantur. Nos vero reversi ad
venandas elegantias doctrinae, earumque pretiosissimas, ac eliciendam
aquam frigidam de fontibus suis, ad ea delati eramus, quae non sunt
absurda, si invertuntur, ut si dicas SAKB KAS (effundens poculum)[1],
invicemque nos provocaveramus, mentem ad novos incitare partus,
cogitationumque ducere nondum praefloratas virgines, ea sub lege, ut
incipiens tres margaritas necteret suo filo, post eum vero gradatim
crescerent augmenta, et ad dextram sedens quatuor, ad sinistram sedens
septem consereret, quamvis fastidiens. Dixit, qui retulit. Et jam
conserueramus numerum manus digitorum, et sociaveramus, quot socii
fugiebant in specum, cum, magnae afflictioni meae, ad dextram sedens
meam dicere festinaret: LM ACHA ML (reprehende fratrem
languescentem); exciperetque, qui ejus a dextra erat: KBBR RGA AGR
RBBK (ampla tibi sit spes praemiorum domini); diceretque propinquus:
MN IRB ASA BR INM (augens beneficium auget famam); continuaretque
sequens: SKT KL MN NM LK TKS (tacere jubens calumniantem sapiens
eris); vicesque meae venerant, ac incumbebat mihi, septuplum verborum
ordinem connectendi officium. Nec desinebat cogitatio mea conflare et
frangere, frugiferam se praestare et sterilem, et interea auxilium petere,
quamquam non inveniebam adjutorem, donec quiescebat halitus (studium)
apparebatque submissio. Hic dixi sociis: si Sarugensis hoc consessu adesset,
insanabilem morbum certe sanaret. Responderunt: etiamsi Ajaso hoc
imponeres, distineretur desperatione. Incepimusque latius evagari
aestimando problematis difficultatem, portamque ejus reputando clausam,
dum advena ille, qui nos oppresserat, oculo contemnentis nos adspiciebat, et
margaritas conserebat nobis insciis. Et cum vidisset debilitatem nostram
retectam, laticisque nostri paucitatem, dixit: o homines! magnus est labor,
efficere, ut pariat sterilis, sanitatemve petere ab aegroto, et supra omnem
doctorum scientiam. Tum ad me accessit inquiens: equidem vicem tuam
sustinebo infortuniumque, quod in te incidit, dispellam, et, si vis spargere

(prosa oratione uti), dic, alloquens eum, qui reprehendit avarum cumulatque
vituperium: LS BKL MVML ASA LM VMLK BSL (confuge ad eum, a quo
suspenduntur spes; qui, quando collegit et possidet, largitur); sin vero
praefers nectere, dic ei, quem magni habes:

AS ARMLA ADA ARA VARA ADA ALMR ASA etc. etc.[2]

(Consolare egenum, qui supervenit; sed abstine, quando vir male
egit;
Excipe fratrem nobilitatis; remove te a fratre spurcitiei;
Vita latus injuriam inferentis, calumniantis, quando considet;
Defende a te excitatam contentionem, eamque projice, si firma stat;
Tranquillus sis et fortis; fieri potest, ut juvet tempus iniquum!)

Dixit; et cum nos fascinasset versibus suis, et ingemere fecisset non
attingendis metis, laudavimus eum, donec se immunem habere petebat, et
donavimus, donec sat esse fatebatur; tum succincta veste peraque in dorsum
sublata surrexit et cecinit:

O, divinum hominum coetum, quorum linguae adeo sunt veraces,
Qui superant omnes mortales virtutibus memoratu dignis et
benemeritis!
Collocutus sum cum eis et inveni, Sachbanum apud eos esse
Bakilam[3];
Diversatus sum ad eos mendicans, et repperi liberalitatem fluentem;
Iuravique, si liberales essent pluvia recreans, hi essent imber.

Tum processit spatium duarum hastarum; sed rediit, implorans Dei
auxilium contra mortem, dixitque: o decus eorum, quibus sunt majores, et
thesaurus eorum, qui privati sunt opibus! tenebrae jam ingruerunt, et viae
facies jam velata est; inter me et nidum meum nox est nigerrima et via
signis carens; nonne igitur facem dare potestis, qua evitem caespitationem?
Dixit; cum vero advenisset quod rogaverat, et torris lux detegeret facies,
repperi venationem inter nos exercuisse Abu Seidum nostrum, dixique
sociis: hic est, quem retuli ferire, quando loquatur, et quando pluvia ab eo
rogetur, non negare. Et extendebant versus eum colla, gyrabantque in eo
oculos, rogabantque, ut nocte ista cum eis confabularetur, ea conditione, ut
subveniremus paupertati ejus. Sed dixit: gaudium meum est, quod vobis
gaudium creat; ipsique laetemini, qui me laetastis; praeterquam quod ego
vos adii, dum liberi mei contorquebantur fame rogabantque, ut celeriter
redirem; quod si igitur me diutius abesse sentirent, turbaret eos elusa spes,
nec mihi vita esset jucunda. Permittite igitur, ut eam, eorumque famem
obturem, et descendere faciam, quod suffocat; tum statim ad vos redibo,
praeparatus ad nocturnam confabulationem, donec illuxerit aurora. Diximus
igitur famulorum uni: sequere eum ad familiam suam, ut celerius revertatur.
Ivit ergo cum eo, sub axilla portans ipsius peram, acceleraturus reditum.
Moram autem traxit modum excedentem, tum rediit puer solus; quem cum
interrogaremus, quid nobis fers nuntii de improbo? regessit: fatigantibus me
duxit viis tramitibusque in ramos divisis, donec perveneramus ad
domunculam vastatam. Ibi dixit: hic est locus quietis meae nidusque
pullorum. Tum petiit ut aperiretur porta, mihi vero eripuit peram dicens: per
vitam meam! onere me levasti, meritus es remunerationem; accipe igitur
consilium, quod e praestantissimis est consiliis et commodorum hortis, et
declamavit:

Quando dactylos habes recentes, ne differ eos comedere in annum
proximum;

Quando incidisti in aream, sume de spicis ibi conspicuis;
Sed postquam collegisti, ne morare, donec tenearis reti venatoris;
Nec nimis penetra, quando natas, nam salus est in ripa;
Pete donum praesens, promitte futurum, et vende olim solvendum
solvendo statim;
Neque vero nimis diu mane apud socium, nam nemo unquam
(majori) fastidio fuit, quam adhaerens!

Adjecit: haec serva in reconditorio tuo et sequere in rebus tuis; festina
autem ad socios, Domino custoditus, et cum perveneris, salutem meam
perfer, admonitionem recita, et a me acceptam (regulam) trade: vigilias per
confabulationes maxima afferre damna, me vero non supersedere corporis
mei custodiendi cura, nec contrahere velle ariditatem capiti. Dixit qui
retulit. Cum versuum ejus argumentum nobis patefecisset, improbantes
versutiam ejus et astum invicem nos reprehendebamus, quod eum
dimittentes mendacio nos decipi passi eramus. Tum discessimus austero
vultu, manuum percussione affligente.

1. ↑ Palindroma intendit, idem sonantia, si singulae litterae a fine versus initium leguntur, ac si
leguntur ordine recto, ut in vocibus: Anna, Otto, et versu: Signa te, signa, temere me tangis
et angis. Arabes eas tantum respiciunt hic litteras, quae consonantium valorem habent.
2. ↑ Reliquos quatuor versus latinis litteris exprimere omittendum rati sumus.
3. ↑ Impeditissimae linguae vir.

XVII

Cancrinus.

N arravit Haret Filius Hammami. Loco quodam, quo ex itinere
deverteram, deprehendi, oculos tollens, juvenes quosdam
physiognomia ingeniosorum praeditos et stellarum noctis pulchritudine,
occupatos in vehementissima disputatione et praeter modum flammante
controversia; quos ut adirem impulit cupido societatis et opinata fructus
concertationis decerpendi jucunditas. Cum autem adhaesissem coetui
eorum, istarumque margaritarum memet inseruissem filo, ac
interrogantibus: tune probatus es in praeliorum fervore et inter alias tuam
quoque demittere soles situlam? neutiquam — respondissem —, e belli
spectatoribus sum, filiis confossionis et percussionis non annumeror, atque
illi, desistentes me ultra sciscitari, aenigmatibus proponendis fluminis instar
iterum sese immisissent, en! in medio circuli et corona sodalitii senex,
quem extenuaverant curae ventusque emaciaverat venenatus, ut adeo
calamo evasisset siccior et forfice macrior. At quoties respondebat, miranda
prodebat, et Sachbani[1] memoriam obfuscabat, quando disserebat; laetitia
perfundebar ob artem, qua praeditus erat, scopum percutiendi, quaque totam
catervam supereminebat, excellentiam. Nec destitit omnia obscura
exclarare, omnique collineare jactu, donec vacuae erant pharetrae et
quaestio simul ac responsio quiescebat. Videns igitur homines alimentis
carere et ad jejunium cogi, disputationem denuo instituendam implicitis
verbis innuit, eamque ut aggrederentur admoniti cum regessissent, euge!
quis vero materiam porrigit? num scitis, inquit, sermonem, cujus terra est
coelum et aurora vespera, duobus textum jugis, duobus splendentem
coloribus, sonantem in duas plagas, duabusque apparentem faciebus; qui,

quando oritur ab Oriente, satis lucet, et, quando exsurgit ab Occidente,
mirum in modum fulget? Dixit, et multitudo, quasi taciturnitas ei immissa,
aut divinitus ut silerent mandatum esset[2], nullus eorum locutus, nullius
lingua verbulum effata est. Hinc, quoniam eos conspiciebat mutos ut pecora
et tacentes ut statuas, jam, inquit, longinquum vobis praefinio terminum
prolongoque morae funem; tum vero hic locus sit congregationis et
diremtionis statio; et, si ingenia vestra liberalia se praebuerint, laudabimus;
sin ignitabulum frustra percussum fuerit, ipsi ignem eliciemus.
Responderunt: per Deum! in talis maris profundo nobis non est, ubi
natemus, nec pascuum nobis in ejus littore; relaxa cogitationes nostras a
molestiis, proficiens fac donum paratam numerando pecuniam, et assume
nos fratres, qui saliant, quando salis, et praemium solvant, quando postulas.
Ad haec aliquantisper vultum demisit, dein vero, dictis, inquit, vestris
audiens sum et obsequens: theses ergo meas excipite, et tenete, quae aliis
tradere possitis:

1. ↓ Homo beneficiis mancipatur;
2. ↓ multum benefacere est generosi;
3. ↓ nota ingenui colligere laudes;
4. ↓ gratiam promereri idem est, ac felicitatis arborem sibi fructuosam
facere;
5. ↓ indicia liberalitatis praenuntia laetitiae;
6. ↓ adhibere comitatem gignit amicitiam;
7. ↓ nexus amoris flagitat sinceritatem;
8. ↓ veritas sermonis ornat linguam;
9. ↓ sermo disertus fascinus cordium;
10. ↓ rete voluptatis pernicies animarum;
11. ↓ taedium creaturarum mali mores;
12. ↓ prava cupido fugat pietatem;
13. ↓ inhaerere prudentiae habena salutis;
14. ↓ vitiorum exagitatio vitium pessimum;
15. ↓ perstringere lapsus labefactat amicitias;
16. ↓ sincera mens donum nobilitat[3];
17. ↓ salutiferum facere donum pretium precum[4];

18. ↓ difficultates suscipere allevat sequentia[5];
19. ↓ spes auxilii facilia reddit officia;
20. ↓ praestantia principis amplitudo pectoris[6];
21. ↓ amicorum fidorum decus calumniatorum odium[7];
22. ↓ praemium laudationum collatio donorum;
23. ↓ praemium donorum concessio votorum;
24. ↓ in errorem ducit egredi fines;
25. ↓ transgredi finem hebetat aciem;
26. ↓ mores negligere frustranea facit pietatis officia;
27. ↓ debitorum se oblitum simulare producit inobedientiam;
28. ↓ evitare suspiciones dignitates auget;
29. ↓ dignitates efferuntur adeundis periculis;
30. ↓ magnificae existimationes ope fatorum;
31. ↓ facta gloriosa exiguum sperando;
32. ↓ longa cogitatione emedullatur sapientia;
33. ↓ summum dominationis lenire[8] , imperium;
34. ↓ contumacia amittuntur expetita[9];
35. ↓ in terroribus de excellentia certant viri;
36. ↓ animisque de excellentia contendentibus differentiae dignitatum;
37. ↓ affingente legato mendacia administratio deficit;
38. ↓ rebus collabentibus ingruunt terrores;
39. ↓ profert patientia victoriae fructum;
40. ↓ dignissimus laude industriosissimus quisque[10];
41. ↓ observantia tua imponitur amico te curandi officium;
42. ↓ amicitiae servorum visitatione dominorum[11];
43. ↓ ornamentum morum praestare fidem;
44. ↓ cognoscuntur fratres lenienda tristitia;
45. ↓ propelluntur inimici defendentibus amicis;
46. ↓ prudentes probantur societate stultorum;
47. ↓ respicere finem cavet exitia;
48. ↓ evitare dedecora extendit famam;
49. ↓ turpis injustitia dispellit fidem;
50. ↓ indoles ingenuorum in arcanis probatur.

Tum perrexit: haec verba ducenta eruditionem et adhortationem
continent; quique ea isto ordine deduxerit, ille nec contra disputantem nec
dissentientem habebit; at qui ordinem cupit invertere et in calce ea redire

facere[*], Arcana, dicat, sunt penes ingenuos, et praestans fidei natura
injustitiam dispellit, malaque fama dispergit dedecus. Atque hoc tractu ea
retrahere continuet, nec vereatur, usque dum attigerit articulum extremum
margaritarumque ultimam: et beneficia multa et plena praestare ipsum
hominis beneficium est. Dixit relator: Postquam itaque sermonem suum
elegantem non minus ac utilem in medium protulerat, et experientia edocti
eramus, quantum alia prae alia excellat oratio, praestantiam autem in manu
Dei esse, qui eam tribuat cuicunque velit, quisque nostrum se suspendit ab
ejus lacinia, ultroque opum suarum particulam ei largitus est. Meum vero
donum accipere noluit, non paupero, regerens, discipulos meos. Tum ego:
esto Abu Seid, quamquam forma tua externa concidit et desedit genarum
aqua. Et ille, ego is sane, utut extenuatus et exsiccatus et extremo marcore
confectus sum. Ibi eum reprehendere coepi, quod modo versus Orientem,
modo versus Occidentem, vagabundus tenderet. Sed dixit: non est vis, nec
potestas, nisi in Deo! et: Dei sumus et ad Deum revertimur! tum dolente
corde declamavit:

Fortuna gladium suum contra me strinxit aciemque acuit, ut me
terreret;
Somnum extraxit palpebris meis succensens et fluere fecit oculorum
venam,
Et circumegit me in climatibus, ut adeo peragrarem Orientem
secaremque Occidentem,
Et in omni tractu quotidie mihi sit ortus et occasus;
Sic peregrinantis persona mutata est, scopusque ejus sunt longinqua.

His effatis abiit trahens axillas jactansque manus. Nos vero modo
oculis eum persequebamur, modo ei incidere contendebamus. Tum vero non

morati sumus, quominus solveremus considendi nexus, et dispergeremur ut
deliciae Sabaeae[19].

↑Sententiis istis retrogrado ordine legendis partim idem, partim alius sensus, semper
commodus, prodit. Non injucundum fuerit, verba arabica inversa quid latine exprimant,
appositum videre. Habeas itaque.
1. ↑ Consilia sunt penes ingenuos;
2. ↑ fidei natura praestans dispellit injustitiam;
3. ↑ turpis fama extendit dedecus;
4. ↑ metus periculorum cavet malos exitus;
5. ↑ cernuntur stulti societate prudentium;
6. ↑ amici probantur propulsione inimicorum;
7. ↑ lenitur tristitia allevantibus eam fratribus;
8. ↑ fides cognoscitur dum boni mores servantur;
9. ↑ servorum decus visitatione dominorum[13];
10. ↑ sincerum pacta servandi studium sufficit pro circumspectione;
11. ↑ oportet laborem exspectatae attemperare laudi;
12. ↑ victoriam mereri fructus est patientiae;
13. ↑ terroribus innotescunt rerum status;
14. ↑ deficiente prudente administratione inutilis fit legatus;
15. ↑ crescentibus pretiis apparent differentiae animorum;
16. ↑ quando de excellentia contendunt viri, ipsi terrores de excellentia videntur
contendere;
17. ↑ necessitate urgente irrita est contumacia;
18. ↑ cum dominatu conjuncta castigatio regiminis;
19. ↑ summum sapientiae enucleare cogitationes;
20. ↑ multum sperare prohibet ab agendo;
21. ↑ magna dignitas comparatur officiis praestandis[14];
22. ↑ honor animorum in adeundis periculis;
23. ↑ elatio gradus auget[15] suspiciones;
24. ↑ evitare inobsequentiam gignit officiorum exsecutionem;
25. ↑ pia officia oblivisci perdit mores;
26. ↑ migrare fines hebetat aciem;
27. ↑ transgredi extremum idem est, ac penitus sese in errorem immergere;
28. ↑ adducit petita largitio munerum;
29. ↑ merces munerum est profusio laudum;
30. ↑ praemium delatorum odium amicorum;
31. ↑ decus pectoris amplitudo ejus[16];
32. ↑ commodus status praestans efficit auxilium;
33. ↑ certa notitia acquirendorum praemiorum officia leviora efficit;
34. ↑ rogatio pretium est beneficii;
35. ↑ munera proficientia facere prodit bonam mentem;
36. ↑ sincera amicitia lapsus abolet[17];
37. ↑ exagitare male facta pessimum est flagitium;

38. ↑ quaerere salutem est habena prudentiae;
39. ↑ persistere abstinentem removet cupidinem;
40. ↑ mali mores dedecorant homines;
41. ↑ taedium animorum perniciem affert caritati;
42. ↑ rete cordium est incantatio loquelae;
43. ↑ diserta lingua ornamentum narrationum;
44. ↑ sincera adhortatio postulat amicitiam;
45. ↑ vinculum amicitiae flagitat comitatem;
46. ↑ hilaritate uti est signum liberalitatis;
47. ↑ initium felicitatis promereri gratiam;
48. ↑ acquirere laudes ingenuo, quod (avaro) recondere divitias;
49. ↑ mos prompti[18] egregia perpetrare;
50. ↑ multa et perfecta beneficia praestare ipsum hominis beneficium est.

1. ↑ Cfr. Cons. V. De se ipso Sachban dixisse fertur: Prima modo fecerim verba, Jamanenses
intelligunt, me corum esse oratorem.
2. ↑ A. v. aut verficatum (impletum) esset super eis verbum silentii.
3. ↑ Vel: optima est doni pars.
4. ↑ D.S. Scholl. explicant: donum servare a reprobatione.
5. ↑ Vel: facilitat remunerationem.
6. ↑ Potest tamen etiam verti: amplitudo regni.
7. ↑ Vox, quam verti amicorum fidorum, notat quoquo pastores, principes; odium explicari
potest subjective et objective; hinc variae dari possunt commatis hujus interpretationes.
8. ↑ Vel: castigare, parum et integrum facere.
9. ↑ Vel: litigando amittuntur necessaria.
10. ↑ Vel: meretur quisque laudem prouti laborat.
11. ↑ Vel: amicitiae dominorum visitatione servorum. E sententia Ibnu’lsakati haec explicanda
sunt e more magnatum Orientalium, servos suos mittendi ad sui similes, ut eos salutent et
de habitu interrogent, quae res ad amorem inter propinquos et remotos firmandum faciat.
12. ↑ D. S. Scholl. dicunt, sic Arabes compellare solere, ubi scire velint, sitne quis vere is, quem
eum esse putant.
13. ↑ Vel: re versa.
14. ↑ A. v. consensu cum divinis decretis. Non minus recte explicatur ut supra: ope fatorum.
15. ↑ Vel: aufert.
16. ↑ Vel: liberalitas, simplicitas, ejus.
17. ↑ Vel: damnat, rejicit.
18. ↑ Vel: natura, character, generosi
19. ↑ Dispergi at deliciae Sabaeae significat: plane dispergi. Sabaei enim, postquam
amplissima fortuna gavisi erant, raptis aggeribus hac privati et ex Arabia felice in varias
regione pulsi sunt.

XVIII

Singarensis.

N arravit Haret Fil. Hammami. Proficiscebar aliquando e Syria,
petens urbem prophetae, comitibus filiis Numeir, sociis omni
bono et commodo instructis, et Abu Seido, retinaculo festinantis, solatio
orbi, miraculo temporis, qui ob eloquentiam digitis monstrabatur. Et
contigit, cum pervenissemus Singaram[1], ut mercatorum aliquis convivium
institueret nuptiale, ad quos sine discrimine arcesseret omnes, urbanos et
deserticolas, ita ut vocatio ejus omnes in universum invitans ad nostram
quoque perveniret Caravanam. Annuimus itaque invitatori et accessimus ad
epulas, ubi hospes unius manus et ambarum cibos proponebat, qui
jucunditatem afferrent ori et placerent oculis. Postremo vitreum adtulit,
quasi ex aëre congelatum, aut conflatum ex atomis volitantibus, aut ex
aetheris[2] luce fusum, aut quasi margaritae detracta esset cortex, copia
impletum jucunda, diffuso litum liquore, latice Tasnimi[3] inspersum,
pulcherrimum non magis aspectum praebens, quam jucundissimum
exhalans odorem. Quo praesente cum incenderentur cupidines et experiundi
appetitus, jamque eo esset perventum[4], ut impetus fierent in venationem
ejus, et in diripiendo audiretur exhortatio, exsiluit Abu Seid furentis instar,
et aufugit quantum a pisce se separat lacerta Lybica[5]. Nos continuo enixe
rogavimus ut rediret, nec esset similis Kudaro in tribu Thamud[6]; ille vero,
per resuscitantem e lapidibus mortuos! non redibo, inquit, nisi ablatum
fuerit vitreum. Quare cum non fieri posset, ut ei non gratificaremur ejusque
jurejurandum acceptum haberemus, abstulimus illud, mentibus licet cum eo
avolantibus largeque fluentibus lacrymis. Reversus igitur ad accubitus
locum, non amplius sollicitus ob perjurium, interrogatusque causam, cur

surrexisset poculumque amandari postulasset, vitreum, inquit, delatoris
partes sustinet, et ex multis inde annis juravi, nunquam fore, ut unus
idemque locus me et delatorem simul includat. Quid, reposuimus, tam grave
sacramentum, quidve tam vehementem execrationem tibi elicuit?
Respondit: vicinum habebam, qui, blandiente lingua, corde favebat
scorpionem, et, dum sermo fragranti similis melli sitim sedabat, intus
gerebat venenum letale[7]. Cum hoc ut confabularer adduxit vicinitas, et
grata dentium strictio decepit, ut inirem societatem; viriditas fimeti ejus
allicuit, ut eo uterer compotore, et fallax exterius impulit, ut frui vellem ejus
fragrantia[8]. Sed cum familiaritem contraxissem, eum aestumans vicinum
ὁμοτοιχον, apparuit violentus vultur, cumque me ei associavissem ut amico
familiari, prodiit serpens fraudulentus; benigne tractabam[9] nescius eum, si
propius adspiciatur, ex illis esse, quorum gaudetur amissione, et affixus
haerebam ignorans, eum, si dentes inspiciantur, talem inveniri, qui cum
fugerit exultatur. Habebam autem puellam tam perfectae pulchritudinis, ut
nulla cum ea certaret. Quando velum deponebat, sol et luna erubescebant
ignibusque ustulabantur corda; quando labia diducebat ridendo,
contemnebantur uniones et gratis divendebatur corallum; adspiciens[10]
excitabat curas et fascini Babylonii veritatem confirmabat; loquens
vinciebat cor intelligentis et de montibus excelsis descendere faciebat
rupicapras; egens sanabat laesum et vitam reddebat sepulto. Quin
imaginabar in gutture ejus psalteria Davidis; canenti enim sese submittebat
Mabad[11] et apage! vocabatur Ishako[12], apage! Psalterium quando pulsabat,
Sunâm[13] vilescebat, postquam coetui suo princeps et fidejussor gaudiorum
visus erat; saltans cidares a capitibus defluere faciebat, et haud secus
exhilarabat, ac guttae saltantes in poculis. Nimirum eam possidens despexi
rubros camelos ornabamque consuetudine ejus collum gaudiorum. Quo
factum, ut vultum ejus a sole et luna defenderem, et memoriam abigerem e
viis confabulantium noctu; sollicitus eram, ne ventus asportaret odorem

formositatis, aut atich[14] eam hariolaretur, aut fulgur eam deferret illustrans.
At propter miseram sortem meam et infaustum molestumque horoscopum
accidit, ut crapula vetere vino nata impulsus, vicino delationi dedito eam
describerem. Cum sagitta jam tetigisset scopum, tum demum rediit
intellectus, et persensi exitiale periculum et certam perditionem ejus, quod
cribro illi mandatum erat; quamvis equidem pactus eram, ut enunciata
reticeret, et quod enarraveram custodiret ut secretum, etiamsi quando eum
ad iram provocassem, et ille sese arcana, quasi in thesauro reposita, servare,
ut avarus recondit denarium, et vela (secretorum) nequaquam, etiamsi in
ignem immitteretur, dilacerare praetenderat. Enim vero, praetermisso
posthac non nisi die uno aut dierum pari, urbis principi praefectoque
gubernanti visum est, regis sui portam petere, ut exercitum demandatum
lustrandum offerret nubeque donorum irrigaretur; qua mente cum munus
secum sumere vellet, quod illius animo conveniret, ut coram secreto ejus
concilio offerret, pretia dedit suis exploratoribus, largeque donavit grata,
quicumque ipsum voti compotem faceret. Ibi vicinus meus perfidus arrepsit
ad dona ejus; praefracto animo induens ignominiae loricam, nec curans
reprehensorem, accessit ad praefectum, avidus, indicavitque quod ei
secretum tradideram. Et subito familiares illius affluxerunt et ministri ejus
in me irruerunt; et impellebat me, ut eum, mihi praeferens, margarita mea
pretiosa honorarem, pretium quidem pro arbitrio statuens; tantaque me
oppressit tristitia, quanta Pharaonem et copias ejus aquarum moles. Non
desinebam propugnare, sed in cassum cedebat propugnatio, et deprecari,
sed frustra erat deprecatio; nam quoties meam resistentiam crescere
sentiebat, et augeri effugiendi cupiditatem, criminis me insimulabat, in
flammas erumpebat et cum stridore dentes in me collidebat. Nihilo minus
tamen lunam meam relinquere mihi ipse non largiebar, et cor meum
separare a pectore meo, donec minae nanciscebantur eventum et increpatio
esinebat in verbera; tunc metus mortis persuasit, ut oculi mei nigredinem
permutarem flavedine numeratae pecuniae, delatore quidem praemium

praeter delicti conscientiam et dedecus ferente nullum. Ego vero ab eo inde
tempore Deo fidem dedi, me in posterum nunquam velle conversari cum
delatore; cujus cum natura propria sit vitreo, delationis imagini, sacramenti
mei fluctus ad illud quoque pertingit; et haec est causa, cur dextram meam
illuc non extendam.

Vos itaque, re exposita, ne reprehendite, quod per me in diripiendis
pastillis dulciariis impediti sitis.
Patet excusatio mei facinoris; et sane farciam rupturam, quocumque
possum vetere et novo,
Quamquam, quod vobis delibavi delicati sermonis,
Judicio sapientis, bellaria omnia suavitate longe superat.

Dixit Haret Fil. Hammami. Non solum ratam habebamus hanc
excusationem sed etiam laeti oscula infigebamus malis ejus, quid mirum?
regerentes, delatio et optimum olim mortalium percussit, ut adeo de
lignatrice dictum sit, quod dictum est[15]. Interrogantibus deinde nobis, quid
egerit vicinus delator et amicus male fidus, postquam delationis ei
plumasset sagittam et vincula amicitiae scidisset; ille, resumsit, sese
submittere et humiliare, deprecarique, per quos id commode fieri poterat;
ego contra obstinare, eum nunquam amico vultu ad familiaritatem reducere,
hesternumque revocare diem; et sic, haud nutante eum arcendi proposito,
nihil praeter repulsam ferebat. Attamen non male habebat eum increpatio,
nec erubescebat ob perfricatam frontem, sed urgebat reconciliationis studia,
novisque identidem instabat petitionibus, nec liberavit me quidquam a
pertinacia ejus taedium afferente, nec illi voti consequendi spem praecidit,
nisi quidam ex pectore vulnerato[16] animoque saucio versiculi. His inerat,
quod diabolum ejus averruncaret et in domicilio suo carceraret; his palam
factis laetitiam dimisit nunquam conciliandam, clamans vae! o exitium!

desperavitque resuscitatum iri amicitiam sepultam, ut infideles opinantur de
mortuis. Precibus ergo eum adorti sumus, ut versiculos recitaret et odorem
eorum nos olfacere permitteret; et annuit, hominem quidem properantem[17]
creatum esse adjiciens. Tum nullo contractus metu, nec flexus pudore, ita
cecinit:

Erat mihi compotor, cui merum propinabam sincerumque amorem,
amicum eum suspicans sollicitum;
Tum osoris instar me ab eo separavi, nam inventus est sanies fervens
Antequam eum tentaveram, habebam eum socium fidelem, sed
spectatus est exenteratus, vituperandus;
Confabulatorem eum elegeram, sed delicto ejus pectus meum
vulneratum est.
Quem opinabar adjutorem misericordemque, illum persensi
execrandum et lapidandum;
Quem imaginabar officiosum, fundendo manifestatus est rebellis et
vilis;
Quem ex physiognomia judicabam zephyros spiraturum, nonnisi
ventum flare voluit venenatum.
Ipse, nullo a me affectus damno, morsu me laesit, quem desperat
medicus;
Res ejus, cum separaremur, inconcussa stetit, aegrotans ego corpus
abstuli.
Non fuit gratus[18], abundans fructibus, sed terrens, adversarius.
Inde, cum eum expertus essem, dixi, utinam plane non fuisset,
nedum ut mihi esset compotor!

In odium mihi adduxit ipsam auroram, nam et matutinum tempus
reperitur delator;
Et noctem me induxit ut amem, tenebrarum enim nigror speculator
est taciturnus.
Absit, qui defert! etiamsi sinceram pollicetur amicitiam, delictum et
vituperii plenum est quodcunque agat.

Dixit; et hospes, audito carmine et rhythmis, cum pulchram aestimaret
laudationem et vituperationem, in venerationis suae pulvinar eum
promovens, principio lectuli sui honorifici assidere jussit, allatisque decem
patinis argenteis, sacchari et mellis dulcedine repletis, haud idem, inquit,
statuendum est in socios inferni et paradisi, nec ex aequo comparatur
innoxius cum malefico. Haec certe vasa, quod secretorum adtinet
retinentiam, piorum loco haberi debent. Quare ne ea ablegari jubeas, nec
Hudum addas Aditis[19]! Simul mandavit servo, ut in mansionem ejus
portarentur, quo pro lubitu iis uteretur. Hic Abu Seid ad nos accedens, nunc,
dixit, legite Suratam victoriae[20], et vulnus laetamini consolidatum! Jam
deus replevit orbitatem vestram et pulchre rigata exhibuit cibaria,
dulcedinumque sub umbra vos congregavit, (ut veritas dicti appareat), fieri
potest, ut vos taedeat alicujus rei, sed prosit vobis. Cum autem in eo esset ut
proficisceretur, ut et patinae sibi donarentur rogatum ivit, et convivatori, ad
signa, dixit, comitatis pertinet, vas una largitum esse cum muneribus.
Reposuit: utrumque tibi habe et insuper servum; mitte verba et abi in pace.
Hoc audiens responsum Abu Seid prosiluit, gratiisque actis, quales hortus
agit nubibus, nos in tentorium suum duxit, ubi, potestatem in dulcedines
concessurus, manu versabat vasa suisque dispertiebatur. Dein, nescio,
inquit, utrum accusem delatorem, an gratias ei habeam, vel, utrum oblivisci
studeam facinus ejus, an meminerim. Nam quamvis crimen commisit[21] et
pessimam exercuit delationem, tamen e nube ejus larga ista fluxit pluvia et

gladio ejus ista mihi parta est praeda. Jam vero animus fert redire ad catulos
meos et, contentum hoc lucro, nec me ipsum ultra, nec camelos fatigare.
Quamobrem valedico vobis, amicitiae foedus intemeratum servaturus,
vosque optimo custodi commendatos volo. Tum ascenso jumento, viam
relegit, ad familiam suam revertens, et, jactanter progrediente camela,
discedenteque amico aspectu, reliquit nos ut symposium, cui deest dominus,
aut noctem, cujus occidit luna.

1. ↑ Urbs ad occidentalem Tigridis ripam.
2. ↑ D. S. Scholl. explicant: ex deserti luce, quod in deserto nihil lucem impediat.
3. ↑ Tasnim fons est paradisi; intendit autem aquam rosarum.
4. ↑ A. v. ut equites immitterentur in gregem ejus, et clamaretur in diripiendo: ad taliones!
5. ↑ Quia vivit locis aridis.
6. ↑ Kudar Thamudaeus cameli prophetae Zalechi pedes incidit, quo facto Deus tribum ejus
perdidit; signaturque nomine ejus is, qui aliis auctor est malorum.
7. ↑ Proprie: maceratum, conditum.
8. ↑ D. S. Scholl. habent: ut clanculum in aurem ei loquerer, quod dum fit, aliorum odorem
olfacimus.
9. ↑ D. S. Scholl. comedebam cum eo, quasi proprie interpretandum sit, comedebam cum eo
panem et sal.
10. ↑ Phrasis ambigua; potest etiam explicari: vocem extollens ciebat luscinias.
11. ↑ Celebratissimus cantor, praecentor Medinensium, ortus a patre nigro et matre candida, vixit
initio Ommeijadarum.
12. ↑ Vir doctrina non minus, quam cantu, excellens tempore Raschidi.
13. ↑ Sunâm, artis musicae peritissimus, etiam in aula claruit Raschidi.
14. ↑ Hariolus e gente Dseibitarum, tempore Sil Arim; quamvis nec sedere, nec stare posset,
annos vixisse dicitur trecentos.
15. ↑ Scil. a Mohammede.
16. ↑ Vel: vindictae cupido.
17. ↑ Ludit ambiguo. Homo scilicet fertur terra, vel luto, creatus; vox autem hic pro luto adhibita
notat etiam properantiam.
18. ↑ A. v. placens, admirationem excitans.
19. ↑ Aad notus est propheta ad corrigendos Aditas missus.
20. ↑ Caput Korani XLVIII hanc habet inscriptionem.
21. ↑ A. v. praecedere fecit, praemisit.

XIX

Nisibenus.

N arravit Haret Hammamita. Anno quodam praeterito Iraka
sterilis erat ob adversa pluviarum sidera. Viatores ibi
loquebantur de agro Nisibeno, commodaque incolarum ejus, largo proventu
gaudentium, vita. Ascensa igitur camela Moharitica, hasta stapedi infixa
Samharitica, profectus, jactabar de regione in regionem, tractabar de valle
in collem, donec perveniebam emaciatus in emaciata. Quam cum
decumbere sivissem in fertili pascuo, et lucratus essem pasturae sortem,
proposui in eo deponere collum, hospesque versari inter incolas, donec
ubertate gauderet siccus annus, visitarentque patriam meam pluviae vernae.
At per Deum! oculus meus, non rigatus erat levissimo somno, nec dum
pepererat dies ille noctem, cum invenirem Abu Seidum Sarugensem,
gyrantem in oris Nisibenis, fructus decutiendo fortunam experientem, modo
adversam, modo secundam, spargentemque de ore margaritas, dum manibus
emulgebat lactis fluxum. Studium ibi meum animadverti praedam
obtinuisse, et sortem meam solitariam evasisse geminam; nec desinebam
umbram ejus persequi, quocunque agitabatur, et sermonem ejus excipere,
quotiescunque proflabat; usque dum ei supervenit morbus, cujus longinqua
erat meta, cujusque cultri adeo carne denubant ossa ejus, ut paene vitae
vestem ei exueret, eumque traderet Abu Iachjae. Cruciabar autem ob
deficientem adspectum ejus amissamque rigationem, ut lactens, quando
ablactatur, et longe remotus a desiderato. Tum sparsus est rumor, pignus
ejus deperisse, mortem unguem ei infixisse; omnesque amici ejus, tremenda
haec divulgantium nuntio conturbati, confluxerunt in aream ejus citato
gressu:

Stupentes, angore vacillantes, quasi lactati vetusto vino;
Profundentes lacrimas, findentes vestimenta, percutientes genas,
vulnerantes capita;
Optantes ut fata, dum illi parcerent, pretiosa et animos ipsorum
obruissent.

Dixit, qui retulit. Ego, adjunctus amicis, festinavi ad portam ejus. Cum
vero advenissemus ad aream et percipiendis de statu ejus certioribus intenti
essemus, exivit ad nos puer, risu diductis labiis, sciscitantibusque, quomodo
senex se haberet in morbo, quaeque ei esset se commovendi vis, respondit:
in pugillo morbi erat et vehementissimae febris contritu, ita ut tabes eum
extenuaret, planeque exhauriret malum exitiosum, cum Deus summe
laudandus vitae residuum confirmaret, quo facto ex animi deliquio emersit;
revertimini ergo viis vestris et exuite terrores vestros; est enim, ac si jam
exiret et rediret certaretque propinando merum. Nos, magni facientes hunc
nuntium, postulabamus, ut eum videre liceret. Ille introivit indicans, tum
prodiit permittens; et intrantes habuimus (amicum) obvium, lingua utentem
agili, considebamusque circa sellam ejus, acute spectantes omnem lineam;
ipse quoque oculos in coetu gyrans dixit: intuemini filiam momenti!

Deus me restituit, gratiae ei agantur! a morbo, qui paene me
delesset,
Sanitatemque donavit; quamquam non est refugium a morte nasum
annulo trajiciente.
Non mei oblitus est, sed ad consumtionem usque vitae alimenti me
distulit.
Quando destinata adest; non juvat propinquus, nec tutela Kuleibi[1]
eum defendit.

Nil autem curo, hodiene veniat terminus, an prorogetur in terminum
alium;
Quid enim gloriae est vitae, qua spectamus miserias, tum eis ipsi
affligimur.

Dixit; et cum ei imprecati essemus prolongationem vitae et metus
propulsionem, nos invicem exhortati sumus ad surgendum, ne crearemus
taedium. Sed reposuit: nequaquam; commoramini potius apud me per hujus
diei candorem, ut delectante sermone tristitia mea levetur; nam confabulatio
cum vobis est animi mei alimentum, hilaritatisque meae magnes!
Praehabentes igitur quod ei placebat, caventes ab inobedientia, caedebamus
sermones, debutyrantes cremorem, rejicientes spumam, donec aderat
tempus somni meridiani, linguasque taederet uniuscujusque verbi. Erat
autem dies ferventissimi aestus, maturans hortorum fructus. Dixit:
dormiendi appetitus inclinavit colla vestra et pabulatum ivit in oculorum
vestrorum angulos; adversarius ille quidem strenuus, petitorque non
repellendus; jungite illi igitur somnum meridianum, regimine utentes
vulgatis traditionibus. Dixit relator. Secuti igitur dicta ejus dormivimus et
dormivit ipse; Deus autem feriit aures, effuditque somnum in palpebras, ut
exiremus e regno existentium, dormiendo averteremur ab adoratione, nec
expergisceremur, nisi postquam aestus sedatus erat et dies evaserat senex.
Quo facto lotione nos lustravimus ad precationem tacitam,
persolvendumque, quod religio imponebat, debitum; tum cum impetu
aggressi sumus reditum illuc, ubi solveramus clitellas. Sed Abu Seidus,
conversus ad catulum suum, natura et forma ipsi similem, dixit: videtur
mihi pater culturae carbonem incendisse in eorum intestinis; voca ergo
patrem congregationis, qui omnibus esurientibus est arridens nuntius;
hunc fac ut sequatur pater jucunditatis, qui omnem injuriam perfert; hunc
auge patre amati, qui omni amatur cordato, versatus inter ustionem et
macerantes dolores; tum cita patrem penetrationis, optimum euge!

socium; nec non patrem auxilii adesse jube, cui non par est in auxilio
ferendo; et si insuper adduxeris patrem pulchritudinis, quantam ille
explicabit pulchritudinem! Festina vero etiam accire matrem hospitalitatis
(ciborum hospiti proponendorum), quae in memoriam vocat Chosroem; nec
obliviscere matrem consolidationis, nam quot ejus sunt laudatores!
accersaque matre liberationis impetus fiat absque criminis metu. Sigillum
autem sit pater gravitatis, qui solatium est omni tristi; cui si addideris
patrem celsitudinis, nomen tuum ex avarorum ordine deletum erit. Cave
tamen, ne duo trementes afferas, priusquam onus sumtum fuerit jumentis
separationis; sed quando homines desierint infigere manus, tractaverintque
patrem lenitatis, tum circumire jube patrem generositatis, qui est
generositatis index! Dixit; et filius intellectis, subtilitate prudentiae,
subtilibus illius nutibus, circumferebat suavitates et suave (aroma), donec
sol indicabat discessum. Cum autem valedicere convenisset dixissemusque:
nonne vidisti hunc diem egregium, ut aurora ejus apparuit atra et vespera
lucida? adoravit diu, tum capite sublato inquit:

Ne desperes, ingruentibus malis, de liberatione dispulsura curas!
Saepe ventus venenatus, orto subinde zephyro, abiit;
Saepe elatae sunt nubes ingrati, sed dissipatae, priusquam
effunderent;
Saepe metus fuit ab fumum ligni, sed non prodiit ex eo flamma;
Saepe orta est tristitia, sed e vestigio occidit!
Firmus igitur sis terrore invadente; nam tempus est pater
miraculorum;
Et spera a spiritu Dei gratias non cogitatas!

Dixit; et ut nobis dictaret, rogavimus, versus excellentes; postea, Deo
O. M. actis gratiis, valediximus, laeti illius sanatione, obstricti beneficentia.

Explicatio metonomiarum Tofeiliticarum et metaphorarum
Suphicarum, hoc consessu occurrentium.

Abu Iachja est angelus mortis; pater culturae fames, quae vocatur
etiam Abu Malek, sive pater possessoris; pater congregationis est mensa;
pater jucunditatis panis albus; pater amati hoedus; pater penetrationis
acetum; pater auxilii sol; pater pulchritudinis olus. Mater vero
hospitalitatis, sive ciborum proponendorum, vocatur Sakbag, acidus cibus,
nostrum ragout, a Chosroe, Persarum rege, introductum; mater
consolidationis est Harisa, spissum pulmentum e tritico et carnibus; mater
liberationis Gusabet, panis superimpensa, carne pinguedine imbutus et sic
obsonii curatione liberans; pater gravitatis Chabiz, cibus e dactylis cum
butyro mistis, sic dictus a magno pretio; pater celsitudinis Falusak,
edulium ex amylo et melle, Europaeorum ergo fere tarte; pater lenitatis
Rhasul, id, quo eluuntur sordes; duo trementes sunt pelvis et gutturnium,
et pater generositatis suffitus.

1. ↑ Nomas maximae potestatis, ante Muhammedem.

XX

Miafarekiensis.

N arravit Haret Hammamita. Tetendi cum sociis, optime inter se
consentientibus, colloquio nunquam ad disceptationem
abutentibus, quive sit clandestini odii sapor plane ignorantibus,
Miafarekinum; eramque inter eos, ut qui non cessit ex antro suo, nec
reliquit proximos et vicinos; ideoque, cum e clitellis transferremur in nidos,
nos invicem monuimus, ne oblivisceremur societatis, sed caveremus in terra
peregrina diremtionem, destinantes conventus locum, quem utraque diei
extremitate visitaremus, communicaturi, quid novi acciderit. Ibi nobis die
quodam versantibus et congregationis filo insertis, coram stetit vir linguae
audacis, vocis clarae, et postquam salutaverat, ut qui adsputat nodos
(praestigiator), venaturque leones ac pecudes, dixit:

Mirum referendum habeo, o homines, quo commoneatur intelligens
et prudens!
Florente aetate vidi fratrem potestatis, cui gladii erat acies
penetrantis.
In pugna procedebat, ut qui certus est victoriae, nec dubitat;
Impetu suo adversa dispellebat, ut status anxius fieret commodus;
Non certabat cum sociis, nisi ita, ut discederet e praelii campo hastâ
rigatâ;
Non annitebatur oppugnare celsa, clausa, defensa, timenda,
Absque eo successu, ut acclamaretur: auxiliatur Deus, victoria est
propinqua!

Quot autem noctes pernoctavit jactanter incedens veste juventutis
nitidâ,
Sugens gracilium salivam et suctus, omnibus, quem vitâ redimerent,
dilectus!
Sed non desiit fortuna rapere, quod ei erat virium et ligni duri[1],
Donec noctes eum fecerunt abjectum, a quo avertantur propinqui.
Praestigiator morbum ejus solvere nequit, desperat medicus;
Ita ut discesserit a candidis, et discesserint ab eo, frustra quondam
nec rogato, nec rogante;
Evaseritque similis praepostere creato; nam quicunque vivit,
experitur mala senectae.
Hodie en! eum coopertum[2]; et quis est, qui mortuum peregrinum
donare velit ferali amiculo?

Tum erupit in questum et deflevit ut amatus amatum. Lacrimis tandem
sedatis, moeroreque cessante, dixit: o prata visitanda pabulatoribus,
liberalium exempla! per Deum! non protuli mendacium, nec nunciavi, nisi
quod vidi, et baculus si meus haberet lorum nubesve mea pluviam, laudem,
ad quam commerendam vos incitavi, mihi ipse mererem, nec starem viae ad
eam index. Sed, quomodo volare sine alis? Et num crimen est illi, qui non
potest? Dixit relator. Homines hinc inceperunt deliberare, quid facerent, et
inter se susurrare, quid darent. Credidit vero, illos ipsum avertere velle
repulsâ aut postulare demonstrationem, et in verba praeceps ruit haecce: o
vapores planitiei aquam simulantes, splendentes vallis lapilli, cur
deliberationem initis istam, vetitam a pudore? Quasi difficilem vobis
injunxerit laborem, qui tantum rogavit viliorem vestem; aut compellaverit,
ut tapetum ad tegendam Caäbam daretis, qui precatus est, ut largiremini
amiculum ferale! Phui illum, cujus non rorat saxum, nec sudat glarea! Qua

conspecta linguae volubilitate et saporis amaritudine, quisque de coetu
munere eum aliquo placavit, perferens adspersionem metu fluctus. Dixit
Haret Hammamita. Stabat hic mendicus pone me, tergo meo velatus oculo
meo; cum vero homines eum contentum reddidissent donorum fluxu, et
statuissem eos imitari, detraxi annulum meum de digito minimo, illumque
adspexi, et en! erat senex noster Abu Seid Sarugensis absque falsi
suspicione dubiove, ac certus sum factus, eum mentitum esse tetendisseque
rete. Sed rupturam ejus plicae involvere[3], et distortum dentem ab adspectu
servare, antiquius existimans, annulum ei projeci dixique: serva eum ad
remunerandas praeficas! Quo facto exclamavit: euge, flamma tua quam
egregie ardet, quamtamque tuum liberalitatem testatur facinus! tum abiit
festinanter procedens, incitatoque, ut antea, utens gressu. Ego tamen
mortuum ejus cognoscendi cupidus et explorandi, quem praetendebat,
pudorem, pulsabam os tibiae[4], et cursus ardorem alebam, donec, sagittae
jactus spatio emenso, eum attigi, solumque adspexi sine velo.
Comprehensis ibi manicis ejus, a ductu hippodromi eum averti, dicens: per
Deum! non tibi est, quo a me confugias evadasque, nisi ostenderis mortuum
tuum opertum. Hic ille, (ut mendacium excusaret), detracta vestium parte,
ipsius senilem indigitavit imbecillitatem. Ego vero, occidat te Deus
clamavi, quam versatus es ingeniis ludendis, et quam vafer in acquirendis
donis! Tum reversus ad socios, ut pabulator, qui gentem suam non
circumvenit figmentis, nec fucata utitur oratione, nunciavi quod videram,
nec celans, nec simulans. Hi, cachinnantes de his et illis, execrabantur illum
mortuum.

1. ↑ I. e. firmitatis.
2. ↑ Mortuum.
3. ↑ Tegere.
4. ↑ Celeriter currebam.

XXI

Rajensis.

N arravit Haret Hammamita. Curae mihi erat, ex quo mihi ipse
prospiciebam justiusque de rebus faciebam judicium (proprie,
dignoscebam ea, quae coram, ab eis, quae a tergo erant), ut aures praebens
admonitionibus, evitans sermones Dei iram provocantes, ornarer pulchris
moribus, recederemque ab eo, quod vilitatis notam imprimit. Nec desii
animam meam huic mori assuefacere, et carbonem iras extinguere, donec ei
naturae erat, illo dirigi, voluptatique desideratae, illi operam navare. Cum
itaque Rajam venissem, solutus erroris vinculis, dignoscens verecundum a
simulatore, videremque die quodam mane catervam vestigio catervae, late
dispersas instar locustarum, currentes, ut solent celeres equi, describentes
concionatorem, quem peterent, pluris aestimatum filio Simeonis[1], nec mihi
molestum esset, audituro admonitiones, cognituro admonitores, tolerare
increpantem, ferre comprimentem, ductilem me praebui ut equus moriger,
filoque multitudinis insertus currebam, donec pervenimus ad coetum, qui
continebat imperantem et obsequentem, amplectebatur nobilem et
depressum. In centro autem halonis et medio lunarum novarum senex erat
decrepitus, immisso dorso et prominente pectore, indutus pileo et veste
viridibus, qui declamabat admonitiones sanantes pectora, mollientes saxa.
Hunc, cum animae jam essent fascinatae, audivi dicentem: o fili Adami,
quam deditus es ei, quod te decipit; quam assuefactus ei, quod tibi nocet;
quam adhaerens ei, quod errare facit; quam laetus de eo, qui immodice
laudat! Operam das ei, quod te fatigat; negligis id, quod tibi incumbit;
adducis nervum arcus transgressionis et cadis in aviditatem, quae te perdit.
Non contentus es eo, quod sufficit; non abstines ab eo, quod vetitum est;

non audis admonitiones, nec repelleris comminatione. Consuetudo tibi est,
sequi cupiditates, ingredi, ut solet luscitiosa; cura tua, ut facias lucrum et
colligas haereditatem haeredi; placet tibi multitudo ejus, quod penes te, nec
meministi ejus, quod ante te; semper studes duabus speluncis tuis (ventri et
pudendis), nec cogitas, utrum pro te, an contra te? Cogitasne, te missum iri
liberum, nec judicatum postero; credisve, mortem accipere dona, aut
praeferre leonem pullo dorcadis? Neutiquam, per Deum! Fata non
prohibent, nec divitiae, nec liberi; nec prodest quicquam sepulcrorum
incolis, quam benefacta. Felix ergo ille, qui audivit et servavit et vere fecit,
quod praetendit, animamque coercuit a cupiditate certus, salvum esse
resipiscentem, et nihil homini mansurum esse, quam studium, studium ejus
autem appariturum. Tum declamavit ut metuens, voce sibilante:

Per vitam tuam! nec cantatrices, nec divitiae prosunt locupleti,
quando habitat humum, suum tanquam diversorium,
Expende igitur viis Dei opes tuas, contentus acquirendis ab eo
mercede et praemio;
Et praeverte mutationes fortunae; nam derepente invadit distorto
ungue suo et dente;
Nec crede tempori fallaci et dolo ejus; nam quot sunt miseri, quos
perdidit et laesit!
Cupiditati adversare, cui non obedit frater erroris, quam ut cadat de
monte suo;
Reverentiam et timorem Dei serva, ut effugias timendas poenas ejus;
Nec neglige memoriam peccatorum tuorum, sed lacrimas ob ea
funde, certantes cum nube profundente;
Et ob oculos habe mortem, uti incidet, et terribilis erit occursus,
amarusque sapor;

Nam terminus habitationis vivi est fovea, in quam certe descendet
postulatus e thalamis.
Bene igitur illi servo, qui contristatus malefactis suis, corrigere ea
coeperat, antequam clausa erat porta!

Dixit; hominum alii lacrimas spargebant, alii poenitentiam
ostendebant, donec sol declinabat diutiusque, quam lege sancitum est,
precati erant. Hic, cum voces quiescerent, silentium coalesceret, nidumque
repeterent lacrimae et significationes, imploravit aliquis praesentem
principem, incepitque conqueri de praefecto ejus injusto; princeps autem
favens adversario a discutienda ejus injustitia se avertebat. Quare ille
desperans de auxilio, rogavit concionatorem, ut ad eum monendum
surgeret; qui surgens more expediti, declamavit alloquens Amirum:

O miraculum, qui petit munus et, cum accepit, injuste agit,
Stamina injustarum actionum disponens, easque texens; modo ipse
injustitiae aquam lingens, modo ad eam bibendam alios
incitans!
Nonne curat sequens cupiditatem, corrigat religionem suam, an
corrumpat?
Vae illi! Utinam sciret, non esse statum, qui non mutetur, quando
inique agit;
Et utinam videret poenitentiam eorum, qui aures praebent mendaciis
delatorum, quando ipse auscultat!
Obsequens autem sis ei, in cujus manu est frenum, et adi salsam
aquam, quando vetat lenem;
Tolera offensam ejus, etiamsi ea tangi dolorem tibi creet,
lacrimarumque tibi fluxum excitet et profundat!

Certe tibi olim fortuna risum commovebit de eo, quando ab eo
recesserit, et ignis tumultus ob dolos ejus excitatus fuerit;
Certe descendet in eum vituperium, quando remotus fuerit ab opere
vacuus a munere;
Certoque miserebit te ejus, quando gena ejus contemtus pulvere
volutabitur.
Hoc ei accidet, praeterea vero sistetur loco, ubi eloquentissimus
apparebit blaesus;
Et resuscitabitur miserior fungo deserti; inquiretur ob deficiens et
distortum;
Corripietur ob ea, quae collegit, et ob eum, quem selegit;
postulabitur de eo, quod sorpsit, et de eo, cujus spumam bibit,
Calculusque cum eo inibitur de minutissimis, uti fecit cum
hominibus, et magis;
Hinc ob praefecturam mordebit digitos optabitque, utinam de ea
optasset nunquam, quod optavit.

Tum dixit; o tu, qui accinctus es imperio et operam das regimini!
desine superbire ob dominationem tuam, et decipi vi tua! nam dominium est
ventus facile se convertens, et potestas nubes fulgurans, pluvia carens;
felicissimusque pastorum est ille, qui ad felicitatem perducit gregem;
miserrimus in utroque mundo, qui male pascit. Tu autem, ne sis ex illis, qui
mundum futurum temnunt et negligunt, praeferuntque et quaerunt propere
praetereuntem, injuria et noxa afficientes subditos, dominiumque cum nacti
sint, terram studiose peragrant, ut perdant. Per Deum! judex non ignavus
erit, nec negligetur noxa et benefactum, nec liber dimitteris, o homo! sed
trutina coram te statuetur et judicaberis, ut judicasti. Dixit; et dolorem
concepit praefectus ob ea, quae audiverat, et, alteratus et mutatus colorem,

incepit detestari praefecturam et suspirium jungere suspirio. Tum ad
querentem conversus, causam proferre jussit; ad accusatum conversus, eum
anxit; monitorem benigne tractavit et donatum invitavit, ut ipsum visitaret;
affectusque injuria abiit levatus, qui injuriam exercuerat, anxietate pressus.
Monitor autem, posthaec molliter vacillans per socios, gloriansque de
prospero mercatu, cum eum secutus essem gradu modesto, oculumque ei
ostendissem perspicientem, cognito cordis mei secreto ac vultus mei in eo
gyratione animadversa, dixit: indicum tuorum duorum maxime laudandus
ille est, qui in rectam te duxit viam; tum appropinquavit et declamavit:

Ego sum, quem novisti, o Haret! confabulator regum, jocose
colloquens;
Gaudii creans, quantum non creant chordae; nunc frater austeritatis,
nunc ludi.
Fata post discessum a te me non mutarunt, nec decorticavit lignum
meum negotium affligens,
Nec dentem meum fregit infortunium percutiens, sed unguis meus in
omni praeda figitur;
Et in omni pascuo lupus meus grassatur, quasi ego mortalium essem
heres, Eorum et Sem et Hâm et Iaphet.

Perrexit Haret Hammamita. Dixi, per Deum! tu es Abu Seid,
servistique Deo, ut non servit Amru filius Obaidi[2]. Ibi laetitia affectus, qua
solet affici liberalis, quando ad eum divertitur, regessit: Audi fili patrui!

Veritatem dicendi tibi incumbit officium, etiamsi veritas te ureret
igne inferni;

E stude, ut Deo placeas, nam mortalium est maxime falsus, qui ad
iram provocat Dominum, dum propensum sibi facit servum.

Tum valedixit amicis suis, abiitque trahens manicas. Nos vero postea
eum quaerebamus Rajae, nuntiumque de eo petebamus a voluminibus
complicationis (epistolis); sed nostrum nemo rescivit, ubi ille subsisteret,
potuitve dicere, quae eum abstulerint locustae.

1. ↑ Orator et admonitor natus anno CCC p. H.
2. ↑ Celeber monitor, mortuus 144 p. H., ab ipso Manzuro naenia defletus.

XXII

Euphraticus.

N arravit Haret Hammamita. Anno quodam tranquillo, cum me
contulissem in agros Euphrate rigatos, obviam ibi habui
scribas facundiores filiis Furati[1], moribus praeditos dulcioribus aqua
Euphratis. Quos accedebam captans puritatem doctrinae, non aurum,
saepissime visitabam ob humanitatem, non ob epulas. Atque erant mihi illi
hospites, qualis Kakâu filius Schauri[2], perveniebamque apud eos ad
(amicitiae) abundantiam post inopiam, ita, ut me sumerent socium
mansionis et pastus, et eo loco me haberent, quo coryphe est digitis,
filiumque consuetudinis facerent tempore negotiorum et otii, ac secretorum
custodem in seriis et jocosis. Accidit aliquando, ut hi, vocati ad visitandos
pagorum agros consitos, eligerent de dromadibus alto velo ornatis
dromadem perfecte atram, quam credideris congelatam, transeuntem modo
nubis, labentem per aquae montes ut serpens, tum me vocarent ad
consensum et invitarent ad societatem. Cum autem insideremus in jumento
nigro, essemusque in mediis clitellis currentibus in aqua, invenimus senem
tectum trita tunica et cidari vetusta, quem adesse omnes detestabantur et,
duriter correpto praesentiae auctore, de nave expellere aggressi essent, nisi
tranquillitas eis rediisset. Perspiciens itaque, nos umbram suam nimis
gravem aestimare, pluviamque suam pro grandine habere; cum ad verba
faciendum se convertisset, sed silere jussus esset; deum laudasset, post
sternutationem, sed nemo bene ei precatus esset; conticebat considerans,
quo res sua devenerit et exspectans auxilium, a Deo promissum ei, qui
injuria affectus est; dum nos circumvagabamur viis diversissimis serii et
joci. Tandem mentione facta utriusque scribarum officii, et coorta

quaestione, utrum pluris habendum sit; dicenteque alio, componere tractatus
nobilissimum esse scripturae genus, alio inclinante ad artem calculatoris
praeferendam; exarsit disputatio et crevit altercatio, vehemensque evasit
clamor, donec non supererat certamini locus, disputationive pascuum. Ibi
dixit: o homines! multa verba fecistis, memoravistisque vera et falsa,
judicium autem clarum est penes me; nummis meis paratis contenti,
neminem post me hac de re interrogate! Sciatis velim: ars tractatus
componendi est elatior, ars calculandi utilior; calamus scriptoris est orator,
calamus calculatoris lignator (absque delectu converrens); litterae
orationum scribuntur, ut legantur; libelli rationarii delentur et teruntur.
Tractatuum compositor est Gahina quo ad nuntios (qui certissimos nuntios
referre potest), pera secretorum, a consiliis secretis principum, primus
compotorum; calamus ejus est lingua regni, eques pugnae, Lokmân
sapientiae, interpres cogitationum; porro, laetorum relator, monitor,
intercessor et legatus; eoque expugnantur castella, possidentur
eminentissima, ad obedientiam adigitur rebellis, appropinquatur remotus;
insuper dominus ejus est liber ab investigationibus, securus deceptorum
doli, laudatus in conventibus, non coactus ad conficiendos codices
rationarios. Cum autem in discrimine exponendo venisset ad hunc
articulum, ex hominum oculorum stricturis perspexit, se seminasse amorem
et odium, aliique placuisse, alii iram commovisse; calci itaque adjiciens
dixit: nisi quod ars calculatoria fundata est veritatis exploratione, ars
tractatus componendi superstructa consuendis particulis. Praeterea calamus
calculatoris amplectitur, calamus componentis fructus appetit, et inter
solutionem tributi ditionibus impositi et lectionem voluminum
syngraphorum interest, quod non assequitur computus, nec ulli alii rei
intricatae metaphorice designandae inservire potest. Nam solutio implet
crumenas, lectio evacuat capita; reditus consignati in codice accepti et
expensi ditant videntem, pervolvere folia librorum fatigat videntem. Tum
calculatores sunt custodes facultatum, jumenta onerum, relatores veri, legati

fidi, indices ad aequitatem praestandam et obtinendam, testes sufficientes in
dissensu; et ex his est totum persolvens (quaestor), qui manus est
imperatoris, cardo curiae, trutina operum, fidus praepositus praefectorum,
ad quem refertur pace et bello, ad quem agitur de reditibus et expensis, a
quo pendet noxa et commodum, in cujus manu est frenum largitionis et
negationis. Et nisi calamus esset rationarius, periret fructus laborum, duraret
fraus ad diem usque judicii, solutus esset ordo regni, iniquitas malitiae
impunis, collum justitiae vinctum, gladium contra injustitiae strictum; ne
taceam, calamum componentis (nonnumquam) fingere, arundinem
calculantis veritatem proferre; numerantem scrupulosa diligentia uti,
orationem scribentem (saepius) patrem esse offuciarum. Ceterum utrique
est venenum, cum ascenderit dignitatum scala, donec obviam itur et ceu
amuleto magico extinguitur; et molestiam creat eo, quod profert, donec
visitatur et donatur; iis exceptis, qui rectam fidem tenent et bonis student
operibus; horum autem sunt pauci. Cum vero aures nutrivisset jucundis
adeo et placentibus, quis esset interrogatus, scrupulosum habuit stirpemque
dicere renuit, etiamsi inveniretur cognatus nobilissimis. Equidem vero,
quod obscurus manere vellet, tristis eram, donec, parvum post temporis
spatium, memoria suggerente, inquii: per eum, qui firmamentum servire
cogit rotundum et naves iter facientes! ego invenio odorem Abu Seidi,
quamvis eum antea vidi pulchriore adspectu et robore gaudentem. Hoc
audito labia diduxit ridens dixitque: ego is sane, utut mutata apparet
fortunae et corporis conditio. Sociis itaque inquii: hic est, cui non datur
aemulus in secando, cujusque cum perfectione nemo certamen init. Quare
omnes expetebant amicitiam largiebanturque dona. Sed neque societatem,
neque munera accepta habens, dixit: postquam dignitati meae detrectastis
ob vile exterius, scidistisque cor ob tritas braccas, ego vos non adspicere
possum nisi oculo fervente, nec vos comitabor, nisi hac in nave; tum
declamavit:

Audi, o frater, monitum, a monitore, cujus merum consilium non
mixtum est adulterato!
Ne festines absolutam ferre sententiam, laudando, quem non
probaveris, vulnerandove;
Differ judicium, donec videris utrumque latus ejus, hilaritatem et
iram;
Apparueritque spectatoribus, nubes ejus fulgurans pluviae sit expers,
an verax, imbrem contineat, an tenues guttas.
Tum, si animadverteris, quod eum dedecorat, absconde id
magnanimitate; si
videris, quod ornet, in publicum profer;
Et qui meretur ascendere, eum tolle; qui meretur dejici, jace eum in
hortum suum (latrinam suam)!
Nam scias, aurum in terrae venis absconditum esse, donec fodiendo
eliciatur,
Aureique virtutem apparere, si teratur, non e pulchritudine
sculpturae.
Stupor autem est, magnifacere ignorantem ob splendidum vestitum
elegantemque ornatum,
Animum eruditum despicere ob vetustum involucrum et lacerum
stragulum!
Quoties frater pannorum duorum lacerorum virtute sua reverentiam
movit, et
involutus vestibus duabus elegantissimis ob vitium vituperatus est!
Quodsi homo non commisit, quod ei opprobrio esse possit, vestes
lacerae ei sunt scalae ad (honoris) thronum;
Nil nocet gladio, quod vagina est trita, nec accipitri vilis nidus.

Tum haud mora nautam navigium sistere jussit, descenditque de nave
ac abiit. Nostrum autem quemque poenituit, quod imprudens in eum
commiserat, et palpebrâ texit festucam suam, juravimusque invicem,
nullum unquam posthac despectui habere ob tritam tunicam, gladiumve
contemnere conditum operculo.

1. ↑ Quatuor fratres vesiratu functi sub Abasidis.
2. ↑ Hic et Cûab bin Mama vixerunt ante Mohammedem, hospitalitate inclyti.

XXIII

Pomoerius.

M emoravit Haret Hammamita. Non conveniebat mihi
temporum meorum principio suetus commorationis locus,
ob negotium timorem injiciens opprimentemque metum. Effuso itaque
somni poculo incitabam jumentum itineris secabamque vias asperas, nullo
gressu complanatas, quibus ne aves Kathae quidem duces esse possent,
donec perveneram ad septum Chalifatus, sacrumque metuenda defendens.
Ibi terroris sensum et tremorem exuens, vestem et signa securitatis induens,
diminuebam curas decerpendo gaudia, venustumque spectando revelatum.
Die quodam prodieram in pomoerium, ut exercerem equum, et in
singularibus (regionis) amoenitatibus gyrarem oculum; ecce! equites, alium
alii succedentes, et peditum confluxum proruentem senemque, longum
quoad linguam, curtum quoad pallium, qui pectore prehensum trahebat
puerum, recente gaudentem juventute, trita praeditum tunica. Equitavi ergo
vestigio spectatorum, donec pervenimus ad portam praefecturae, ubi
cohortis auxiliatricis dux in pulvinari suo quadrata considebat forma,
reverentiam jubente gravitate; cui senex dixit: Deus praefectum evehat
tarsumque ejus summo loco collocet! Equidem hunc juvenem curandi
officium subii, cum ablactatus esset, educavi eum orphanum, nec quicquam
praetermisi, ut edoceretur. Nunc autem, cum ingenii acumine valet et
excellit, gladium inimicitiae contra me stringit evaginatque; quamquam non
credebam, eum mihi adversaturum meque inverecunde tractaturum esse,
cum de meo se rigaret palmamque suam foecundaret. Opposuit juvenis: cui
crimini in me incidisti, ut tam ignominiosum de me spargas sermonem?
quippe nunquam beneficentiae tuae faciem occultavi, secretorumve tuorum

velum rupi, rerum tuarum fulcrum fregi, debitasve tibi gratias denegavi.
Resumsit senex: ecquod scandalum ignominiosius est scandalo tuo, et num
ullum datur vitium turpius vitio tuo? Tibi arrogasti et adscivisti
incantamentum meum, tibi tribuisti et furatus es carmen meum; carmina
autem furari apud poetas horribilius est, quam furtum flavi et candidi (auri
et argenti), nihiloque minore zelotypia ardent ob filias cogitationum, quam
ob filias virgines. Dixit praefectus seni: furtumne ejus in eo consistit, quod
deglupsit[1] an in eo, quod transformavit[2], an in eo, quod translocavit[3]?
Respondit: per eum, qui carmina constituit curiam Arabum humanitatisque
interpretem! nihil commisit, praeterquam quod resecuit expositionis
limbum diripuitque peculii mei tertiam partem. Regessit judex: declama
igitur versus tuos cum fune putrido (totos), ut appareat, quid ex eorum
summa selegerit. Quare declamavit:

O qui procas mundum inferum! rete est exitii et fons sordium;
Domus est hodie risum creans, cras lacrimas; procul sit ejus modi
domus!
Nubes ejus, quamvis obumbrat, non sedat sitim, decipientem ob
vacuitatem;
Impetus ejus non desinunt, et captus ejus non redimitur praeclaris
honoribus.
Quoties illusione ejus elatum, ut appareret insolens,
transgredereturque modum,
Obverso clypei tergo gladii acie trajecit, irruens ad sumendam
talionem
Cave vitae tuae, ne pereat, dum neglexeris, ob deficiens auxilium,
Et disseca funes amoris et desiderii ejus, ut recta tendas sitque
tranquillitas internis!

Tum quoque, cum machinationes ejus pacem tibi concesserint,
exspecta hostium impetum fraudulentorumque invasionem,
Teneasque, mala ejus improviso incidere, quamvis prolatus sit
terminus, fatorumque iter sit tardum!

Dixit praefectus: tum quid hic fecit? Respondit: ob ingrati animi
vitium versus meos senis pedibus constantes aggressus, binos pedes rejecit,
et pondera ejus duobus diminuit, ut detrimentum detrimentum sit duplex.
Dixit: explica, quid ceperit et unde secuerit? Respondit: pascendam mihi
praebe aurem tuam, vacetque mihi explicanti dextra tua, ut perspicias,
quomodo gladium contra me strinxit, peccatique ejus in me magnitudinem
aestimare possis; tum declamavit ascendentibus suspiriis!

O qui procas mundum inferum! rete est exitii,
Domus hodie risum creans, cras lacrimas.
Nubes ejus, quamvis obumbrat, non sedat sitim;
Impetus ejus non desinunt et captus ejus non redimitur.
Quoties illusione ejus elatum, ut appareret insolens,
Obverso clypei tergo, gladii acie trajecit!
Cave vitae tuae, ne pereat, dum neglexeris,
Et disseca funes amoris et desiderii ejus, ut recta tendas!
Tum quoque, cum machinationes ejus pacem tibi concesserint,
exspecta hostium impetum,
Teneasque, mala ejus improviso irruere, quamvis prolatus sit
terminus!

His auditis praefectus, ad juvenem conversus, dixit: male sit tibi,
erudite a religione deflectens, discipule furate! Regessit juvenis: nihil mihi
sit negotii cum studiis et filiis eorum, adscriptusque esse velim
adversantibus et aedificia illorum destruentibus, si versus ejus ad me usque
penetraverunt, antequam meum sertum composueram; sed accidit, ut
ingenia eadem de aqua haurirent, ut ungula incidere solet in ungulae
vestigium. Dixit; et judex, quasi, non reprobans argumenti veritatem,
poenitentia praeproperi vituperii ageretur, infigebatur cogitationi,
quonammodo veritatem detegeret praestantemque a stupido distingueret;
sed aliud non reperiebat remedium, quam ad certamen eos adigere, et
conjungere situlam tractantium fune. Dixit itaque: si vultis, ut pudore
afficiatur inops et veritas discernatur a falso, certate et contendite in
versibus pangendis, quin obite invicem et currite in hippodromo
hemistichiorum alienis versibus addendorum; ut, qui perit, pereat evidente
causa, et qui vivit, vivat evidente causa! Responderunt una lingua et simul
prodeunte responso: contenti sumus tua explorandi via; fac ergo, quid
jubeas, pronuncies. Dixit: equidem ex omnibus eloquentiae generibus
maxime deditus sum paronomasiae, quam principem aestimo. Decem igitur
mihi pangite versus, quibus intexatis picturam, quosque distinguatis ornatu;
injungatis eis autem descriptionem, quomodo habeam cum socio meo,
egregio quoad formam, fusco quoad labium, incessu venustam corporis
gracilitatem ostentante, superbiae et reprehensionis pleno, foedus oblivisci,
diu se avertere et promissa fallere solito, dum ego quasi servus ejus sim!
Quo audito prodiit senex, ceu equus victor[4], secutusque est juvenis ut
equus a victore proximus; et singulos hoc ordine versus decurrerunt, donec
versuum filum perfectum erat et completum:

Fuscus labia blando alloquio furcam mihi servitutis imposuit,
reliquitque socium vigiliarum relinquente fraude sua;

Avertendo se vertit ad me occidendum, et ego sane captus ejus
sum, ex quo captivum fecit totum cor meum.
Credo sermonem ejus a vero declinantem, metu, ne declinet,
lubensque audio fugientia rationem, metu, ne fugiat.
Dulcorem aestimo dolorem ab eo illatum, et quoties renovat
castigationem, renovatur in me studium pietatis erga eum.
Simulat se oblitum esse foedus, cum oblivionem simulare sit
foedum, candereque facit cor meum, quod secreta ejus condit.
Maxime mira est in eo jactantia in sui admiratione, nimisque eum
colo, quam ut loquar de nimia ejus superbia.
Illi a me laus est, cujus jucundus est odor sese explicans; mihi ab eo
complicatio amoris, quam explicaverat.
Quod si justus esset, non me carperet, cum ipse fructus vetitos
carpat; nam alienus decerpit osculorum laticem;
Et nisi corpus haberet adeo flexile, flecterem habenam,
facesseremque ad alienae lunae spectandam faciem.
Sed quanta quanta sit nostrorum diversitas morum, habeo amarum
pro mero, obsequendo illi Amiro.

Cum hoc declamassent coram praefecto certantes, attonitus ob aequum
ingeniorum cacumen dixit: attestor Deum, vos esse duas Farkadas[5], et
quasi duo ligna ignearia in una theca; hic autem juvenis sine dubio expendit
de proprio, nec opus habet peculio alieno; itaque te, o senex! poeniteat, eum
suspectum habuisse, redeasque ad honorem ei exhibendum. Dixit senex:
procul absit, ut mea ei revertatur gratia, et fiducia ab eo suspendatur mea;
expertus enim sum, beneficia accepta quemadmodum negligit,
repugnantiaque remuneratus sum turpi. Iuvenis quoque ad illum se convertit
et dixit: rixa est infausta, ira vehemens reprehendenda; suspicionem pro

veritate habere, peccatum; accusare integrum, injuria; pone tamen, me
decerpsisse fructum vetitum magnumque commisisse crimen, nonne in
mentem tibi incidit, quod ipse mihi declamasti florente favore tuo?

Benigne tracta fratrem, si quando miscetur ab eo rectum falso,
Abstineque ab eo corripiendo, si quando declinat aut cecidit,
Meritumque de eo tuum serva, sive illud gratus agnoverit, sive
despexerit;
Obsequaris ei, cum repugnat; humilia te, quando se extollit; accede,
quando recedit;
Intemeratam custodi fidem, etsi ruperit, quod pactus es et ipse
pactus est.
Scias enim te, si quaeras purum, concupiscere excedens limites.
Quis est, qui nunquam malefecerit, qui tantum pulchra peregerit
facta?
Nonne vides amandum et detestandum conserta esse uno in filo,
Ut spina apparet in ramis inter exquisitissimos fructus?
Longae vitae dulcedini se immiscet ingrati canities,
Filiosque temporis si probe contemplatus fueris, reperies plurimos
fructus deciduos.

Dixit; et coepit senex linguam agitare ut serpens, et apertis valde et
fixis oculis intueri ut accipiter imminens, tum inquit: per eum, qui ornavit
coelum flammis, et pluviam descendere jubet e nubibus! non alia de causa a
reconciliatione alienus sum, quam quod ignominiae me exponere vereor.
Nam juvenis hic consuevit, ut eum alam et rebus ejus prospiciam, fortuna
quippe liberaliter effundente non avarus eram; nunc autem tempus est

austerum et vitae fartura est adversitas, ita ut vestis haec mea sit
commodata, et ad domum meam ne mus quidem appropinquet. Dixit; et
emollitum eis erat cor praefecti, miserebatque eum mutatae eorum fortunae,
eoque inclinans, ut singulare eis adjumentum daret, spectatores abire jussit.
Dixit relator. Equidem vultum senis spectare contendebam, ut cognoscerem
ejus characterem, visa physiognomia; sed turba circumfusa eum videre non
concedebat, nec spatium erat, ad eum appropinquandi. Cum autem
dissolutae essent serierum compages, faciei lineamenta protinus
considerabam, et ecce! erat Abu Seid, et juvenis — ejus juvenis; jamque
bene gnarus scopi eorum, quae egerat, prope aberam, ut ei inciderem meque
noscendum exhiberem; prohibuit vero nictante oculo, stareque jussit
innuente manu. Manebam itaque loco meo discessum differens. Hinc
praefectus dixit: quid desideras, et quae tibi remanendi causa? Senex me
praevertit respondens: amicus meus est et vestitus mei dominus. His auditis
benignus, humaniter me tractavit, permisit mihi ut assiderem, illis autem
largitus duas vestes, junxit nummorum portionem, stipulans, eos
conversaturos esse amice, donec appropinquet dies verendus. Cum autem
surrexissent conciliabulumque ejus reliquissent, alta voce pro beneficiis
pronuntiantes gratias, ego secutus sum, ut cognoscerem deverticulum et
lucrarer clandestini sermonis aliquid. At septum praefecti egressos et
vacuum spatium intrantes assecutus unus de satellitibus, me revocavit ad
illius tractum. Dixi hic Abu Seido: non credo illum me citare alia de causa,
quam ut me interroget; quid igitur dicam, et quam in vallem cum eo
contendam? Respondit: expone ei cordis sui stuporem, meque lusisse ipsius
intellectum, ut cognoscat, ventum suum occurrisse procellae, rivulumque
suum obviam habuisse maris fluctum. Regessi; vereor, ne exardescat ira
ejus, flammaque ejus te urat, efferventeve iracundia impetum in te dirigat.
Dixit: me quidem mox habebit Roha, et quomodo concurrere possunt stellae
Soheil et Soha? Cum vero essem apud praefectum, et vacuus esset
considendi locus, discussaque austeritas, incepit describere Abu Seidum et

praestantiam ejus, et reprehendere malam ejus fortunam; tum dixit: per
Deum te quaeso, tune ille es, qui ei commodavit vestem? Respondi: per
eum, qui te considere fecit hoc pulvinari! ego non sum vestis possessor, sed
tu ludendo victus es. Hic pupillae ejus in angulos divergebant, rubescebant
malae, dixitque: per Deum! nunquam impar fui detegendae veritati
revelandoque vitio; sed nondum audivi quemquam vitia celasse, postquam
tectus fuerit; hic autem celavit usque ad finem; et quod nomen huic simiae?
Dixi: Abu Seid. Excepit: rectius nominaretur Abu Keid[6], quam Abu Seid;
scisne, quo tetenderit hic sordidus? Respondi: metuit sibi a te, quod limites
transgressus esset, et reliquit Bagdadum extemplo. Dixit: Deus ei ne donet
nucleum dactyli, nec pabulum, ubivis devertat! nunquam rem habui cum
fraude majore, nec gustavi amariorem dolum; et nisi magni haberem ejus
eruditionem, ei quaerendo operam darem, donec inveniretur, eumque caedi
juberem. Sane autem detestor, facinus ejus urbe Salami dispergi, quo
ignominiae exponerer inter homines, periretque existimatio mea penes
Imamum, fieremque derisui primoribus et vulgo. Stipulatus ergo est, me
non narraturum, quid ille egerit, quamdiu commoraturus essem hac in urbe.
Promisi autem, ut promittere solent, qui fidi sunt promissisque steti, ut stetit
Samuel (bin Adia[7]).

1. ↑ Alia verba substituit.
2. ↑ Hic, ibi, aliud verbum posuit.
3. ↑ Versus alio ordine collocavit.
4. ↑ Scil. equorum cursu certantium primus.
5. ↑ Vide Barcaidensem.
6. ↑ Pater doli.
7. ↑ Maluit hic filium interfici, quam fidei commissum prodere.

XXIV

Feudalis.

N arravit Haret Hammamita. In feudo Rabiae[1], ineunte vere,
consuetudine utebar cum adolescentibus, quorum facies
splendidiores erant illius luminibus, mores venustiores illius floribus, verba
leniora aurorarum ejus auris. Conspiciebam in eis, quod contemtum faceret
ver florens et sufficeret pro cantibus instrumentorum musicorum; et pacti
eramus ut, servantes amorem, caveremus separationem, et nemo sibi soli
vindicaret gaudium, aquaeve solus frueretur gutta. Conveneramus autem die
quodam, cujus disparuerat obscuritas, increscebat pulchritudo, cujusque
lucidiores nubes invitabant ad matutina pocula, ut gauderemus prodeundo
in aliquod viretum, oculos pastum in hortis nitentibus, animos politum
observando pluviam promittentes nebulas. Prodiimus ergo, mensibus pares
quoad numerum, Gasimae[2] compotoribus quoad amorem, in hortum, qui
modo inceperat splendescere et ornari, cujusque florum erant diversissima
genera et diversissimi colores; comitantibus nos vino, e rufo in atrum
vergente, refractarii equi indole praedito, pincernis quasi solibus et cantore,
audientes delectante et a curis liberante, ac quamcunque aurem eo, quod
cuperet, cibante. Cum vero considendi quiete frueremur, gyrarentque
pocula, penetravit ad nos austerus, super quo vestis lacera, quemque vultu
eo ingrato et tetrico adspiciebamus, quo tenerae virgines adspicere solent
canos, aestimantes, puram laetitiam nostram jam esse turbatam. Sed
postquam salutaverat more prudentium, incipiebat aperire vasa aromataria
prorsae es vorsae, nobis ab hilaritate ejus recedentibus, complicationi autem
tapetorum ejus obviam festinantibus, donec cantor noster egregius et
modulator delectans cecinit:

Quousque, o Suada! noles mecum conjungi, nec misereberis ejus,
quod ego patior?
Sustinui, donec sustinendi defecit potestas, et anima prope abest ab
exitu.
Iam ecce! aequum retribuere mihi proposui, amatoque propinare,
quod propinavit mihi.
Quod si conjunctionem (vaslam) ei dulcius sit, conjunctio (vaslu); si
diremtionem, diremtio divortio aequalis!

Dixit; nos vero cithara ludentem interrogavimus, cur vocabulum
conjunctio priore loco accusandi casu posuerit, posteriore nominandi. Ibi
juravit per parentum suorum sepulcrum, se ea dicendi ratione usum esse,
quam pro optima habuerit Sibawaihi. Tunc in varios se diffundentibus
ramos coetus sententiis de statuendo accusandi vel nominandi casu; parte
alia dicente, recte poni utroque loco nominativum; alia, neutro licitum esse
ullum, quam accusativum; aliis quod, quid respondendum sit, nescirent,
tacentibus; itaque inter eos exarsa tumultuosa pugna; non vocatus ille
ridebat, ut solet bene gnarus, quamquam ne unicam quidem labiorum filiam
prodens. Cum vero strepitus quiescerent et increpatus et increpans silerent,
inquit: ego vobis nunciabo, quod verum est in hac re, sanumque argumento
ab aegrotante distinguam. Utroque loco et nominativus et accusativus licitus
est; utrumque grammatica Arabica alternat; causa efficiens hoc in
hippodromo est ellipsis. Dixit; nec moderari sibi poterat multitudo, quin
festinaret in disputationem, celeriterque rueret in concertationem cum eo.
Quamobrem sic orsus est. Quod si mihi acclamatis, descende in arenam!
cogitisque, ut vobiscum jaculando contendam, ad has quaestiones
respondete! Quae vox particula est, si vultis, peramata, alias autem
nomen ejus, in quo repereris camelam tenuem, lactantem? Quae vox modo
est singularis cingens, modo pluralis manens? Qualis littera Ha, si

affigitur, removet pondus liberatque vinctum? Quo intrat littera Sin, et
deponit a munere suo regentem absque blandimento? Quod adverbium
semper stat accusativo casu, unius tantum praepositionis causa genitivo
ponitur? Quod nomen in regimine positum maxime opus habet ansis
constructionis, aliamque habet vim in vespere, aliam in tempore matutino?
Quis est regens, cujus finis proximus est initio, et qui inversus vim habet
eandem? Quis regens habet vicarium spatiosiore nido gaudentem, majore
praeditum fraude, Deique magis memorem? Quo loco masculina induunt
ricas foeminarum, velorum contra dominae prodeunt virorum cidaribus?
Ubi necesse est, ut verberatus et verberans dignitatis rationem habeant?
Quod vocabulum non intelligitur, nisi addantur duo alia vocabula, aut ita
mutiletur, ut duae tantum restent litterae, priore autem casu coactum est,
posteriore cogens? Et quod tandem praedicatum, si ei affigitur Nun, efficit,
ut possessor de dignitate sua in aliorum oculis amittat, inferiore loco
collocetur, habeatur malae indolis vir et ignominiae prostituatur? Hae sunt
duodecim quaestiones, pro coetus vestri numero materia concertationis; si
adjeceritis, adjiciemus, si cessaveritis, cessabimus. Dixit, qui hanc historiam
retulit. Invasit autem nos his aenigmatibus terribilibus, cum effunderentur,
quod mentes attonitas faceret et vacillantes, et cum impotes essemus
natando in ejus mari, et amuleta nostra se submitterent ejus fascino,
convertebamur a conspectu ejus fugiendo ad petendam ab eo expositionem,
et ab injustitia eum fastidiendi ad quaerendam ab eo doctrinam. Respondit:
per eum, qui posuit grammaticam in lingua loco salis in cibo, velavitque
siderum ejus ortum oculis ignorantium! ego desiderium vestrum non
explebo, nec sanabo vestram curam, nisi donet me omnis manus, et quisque
vestrum me afficiat beneficio. Nec unus in coetu restitit, quin obsecutus
fuerit ejus imperio, eique projecerit, quod tegeret manica. Quibus sub perae
vinculo collectis excitavit flammam ingenii et exposuit de logogriphorum
arcanis inauditisque miraculis, quod rubiginem detergeret intellectus,
fontemque suum collustraret lumine demonstrationis, Dixit relator. Et

attoniti, cum intelligebamus; mirantes, quoties responsum obtinebamus;
poenitentes quod labiis nostris effugerat; incepimus nos excusare more
prudentium, eumque invitavimus ad lactanda pocula. Sed respondit,
scrupulo, non comitate: vinum bibere non mihi amplius dulce est; tum
nasum efferens inhumane, latusque avertens irate, declamavit:

Prohibet me canities a delectamentis meis, quomodo possum
jungere palmam palmitis succo?
Num licet tempore matutino vetus bibere, cum caput canitie
spargens illustret mihi nigra tempora?
O utinam nunquam vinum se mihi junxisset, quamdiu spiritus
conjunctus erat corpori, sermo perspicuitati,
Nec manum mihi cooperuissent musti pocula, nec sagittae gyrassent
inter scyphos,
Nec convertissem animum meum ad vinum mixtum, nec alacer
cucurrissem ad merum,
Nec unquam animum distractum collegissem ad congregans
(homines vinum), nec compotores elegissem praeter mentis
compotes!
Delevit canities laetitiam meam, cum scriberet in capite meo; et
quam exosus est scriba ille delens!
Et apparuit reprehendens, si habenam flectam ad delectationem; o
apage lucentem illum reprehensorem!
Quod si voluptati me darem, dum tempora mea canent, extincta
esset lampas mea inter tribus Rhassanicae magnates,
Cujus gentis mos est hospitem honorare, et hospes honorandus est
canities, o frater!

Tum elapsus est, ut elabitur serpens, festinavitque ut festinat nubes, me
non dubitante, eum esse lampadem Sarugi, plenam lunam eruditionis,
peragrantem omnes stellarum domos; eratque finis noster, contristari ob
ejus abitum et post eum itidem discedere.

Explicatio ejus, quod hic consessus continet de linguae Arabicae
elegantiis aenigmatibusque grammaticis.

Quod adtinet initium ultimi carminis decantati versus, qui incipit per
quod si (fäin), simile est phrasi: homo remuneratur pro labore suo, in
chairan, chairon, väin scharran, scharron. Sibawaihi hanc quaestionem
tractat in libro suo, statuitque quatuor casus variandi modos. Primus et
optimus, ut prius chair in accusativo ponas, posterius in nominativo,
itemque agas cum utroque scharr; quod si feceris, prius chair habendum erit
pro praedicato dependente a subintellecto câna fuit; nominativus alterius
contra dependebit ab omisso substantivo, quod dicunt, inchoativo. Modus
alter est, ut utrumque accusativo ponas; ubi prius iterum cogites dependens
a câna, posterius vero rectum ab amisso passivo jugsa, remunerabitur.
Tertius modus est, ut utrumque nominativo ponatur, ubi prius chair habeas
pro, sic dicto, nomine verbi câna, alterum referas ad substantivum
inchoativum omissum; possis vero etiam chair nominativo ponere, habens
pro, sic dicto, agente verbi câna, tribuensque voci significatum absolutum,
praedicato non definitum. Quartus tandem et infirmissimus modus est, ut
prius chair nominativo ponas, iis, quae ad tertium modum afferebantur,
argumentis utens, posterius accusativo, nitens ratione modi secundi. — Vox,
in qua vides modo particulam adamatam, modo nomen ejus, in quo tenuis
camela, est näam, alias significans bene alias gregem camelorum, aut in
quo est camelus. Vox, quae modo est singularis cingens, modo pluralis

manens, habetur in Serawil, cujus alii pluralem faciunt Sarawilat, alii
singularem opinantur Sarwal; cingens dicitur singularis, quod braccae
femora cingunt; manens dicitur pluralis, quod pluralis Sarawil nunnationis
expers est. Littera Ha, quae, si affigitur, removet pondus liberatque vinctum,
est Ha, tali, qualem modo memoravimus, plurali adjuncta, e. g. zajârifeh,
zajâkileh. Efficit, ut ejusmodi pluralis levior fiat et nunnationem accipiat,
quia similis fit nominibus singularibus, ut Carâhîjeh, Rafâhijeh etc.; vinctus
hic itidem signat nunnationis expers. Littera Sin, deponens a munere
regentem, est Sin intercedens futurum et conjunctionem An, quae proprie
postulat, ut ultimae verbi vocali fatha detur, amittit autem hanc potestatem,
affixo ipsi hu, aut sequenti futuro praefixa littera Sin. Adverbium, quod
semper stat accusativo casu, unius tantum praepositionis causa genitivo
ponitur, est anda, apud; quia sola praepositio min, a, efficit ut andi dicatur.
Nomen in regimine positum, quod maxime opus habet ansis constructionis,
aliamque habet vim in vespere, aliam in tempore matutino, est praepositio
ladûn, prope, quae efficit, ut omnia, quibus jungitur, nomina genitivo
ponantur, praeter nomen matutinum tempus designans, scilicet rhudwat, cui
Arabes insuper nunnationem addunt. Regens, cujus finis proximus est
initio, et qui in versus vim habet eandem, est jâ, quod, si invertitur, est aî;
utrumque vocando inservit eandemque vim in nomen vocati habet,
quamquam jâ est usitatius. Regens, qui habet vicarium pluribus nidis
gaudentem, majore praeditum fraude etc., est littera Ba, in jurando usu
veniens. Haec Ba particularum in juramentis adhibitarum radix apparet,
quia non solum cum verbo enunciato, sed etiam cum solo pronomine
ponitur. Serius vero ei in juramentis Vau substituta est, quia itidem ad
labiales pertinet, similemque habet significationem, nam Vau infert
conjunctionem, Ba adhaesionem; tum Vau magis frequentata est, praesertim
in juramentis; tandem vero pluribus nidis gaudet quam Ba, quod Ba tantum
conjungi potest cum nomine et genitivum tantum regit, Vau autem
conjungitur cum nomine et verbo et particulis; nec solum genitivum regit in

juramentis et ubi stat pro rubb, sed etiam e numero est accusativi
terminationem inducentium et conjunctionum. Locus, quo masculina
induunt ricas foeminarum etc., est, ubi numeri a tres ad decem
conjunguntur cum masculinis; locus, quo foeminae prodeunt cidaribus
virorum, ubi numeri iidem conjunguntur cum foemininis. Verberatus et
verberans dignitatis rationem habeant necesse est, quando dubium esse
potest, quis sit agens, quis patiens, quod fit, quando non apparent
declinationis signa, ut in nominibus Musa et Isa et demonstrativis Sak et
Hasa. Agens hoc casu a patiente distinguitur tantum eo, quod ille priorem,
hic posteriorem occupat locum. Vocabulum, quod non intelligitur, nisi
addantur duo alia vocabula, aut ita mutiletur, etc., est Mahma
(quotiescunque, quicquid), particula conditionalis et conclusiva, orta
conjunctione vocum ma, ma, quarum prioris a transiit in h. Per se sententiae
exprimendae non sufficit, sed, hoc ut efficiat, duobus aliis vocabulis opus
habet, e. g. quidquid agas, age! quo nexu apparet ad agendum coacta.
Quod si vero eam redegeris ad duas consonantes, i. e. mh, significat
abstine, fitque cogens. Praedicatum tandem, quod, si affigitur Nun, efficit,
ut possessor de dignitate sua amittat etc., est Dhaif, hospes, cui si addatur
Nun, notat umbram, convivam non vocatum, qui habetur pro moneta
adulterina.

1. ↑ Regione Bagdadi
2. ↑ Cum Malek et Ukeil reduxissent amissum consobrinum, compotoribus eis usus est usque ad
mortem.

XXV

Caragensis.

N arravit Haret Hammamita. Hiemavi in Carag[1] exacturus
debitum et perfecturus negotium, ac sensi tetricae tempestatis
et frigidi venti hiemalis illic saevientis, quod me ad extremum fatigavit[2]
detinuitque ad ignem. Nec reliqui latibulum meum, nec desivi nutrire
flammam, nisi ad necessarium officium compulsus aut ob preces publicas
observandas. Ita necessitate coactus sum die, cujus aether admodum
frigidus, cujusque nubes valde austera erat, egredi e nido meo, cura quadam
me invadente. Et ecce! senex nudus cutem, prae se ferens miseriam, caput
circumvolutus trita vitta et cinctus veste grossa striata, quam a postica parte
per crura transmissam ventri applicuerat, in medio coetus, cujus margines
erant densae. Recitavit autem sine verecundia:

Non testabitur vobis paupertatem meam veracior testis, quam
nuditas mea tempore frigoris; Concludite autem ex eo, quod
manifestum est calamitatis meae, ad internum statum et
conditionem occultam,
Et veremini conversionem scalae fortunae. Nam ego fui clarus
dignitate;
Habitabam in abundantia et omnia cogente potestate; proderat
aurum meum; hastae meae fuscae exitio erant;
Lamentabantur camelorum agmina, cum mane proficiscerer[3]. Sed
fortuna strinxit gladios fraudis,

Malorum pulverulentorum impetum renovavit, nec desiit vellere et
extenuare,
Donec domus mea deleta erat, et copia mea desederat, perieratque
auctoritas[4] mea inter mortales et fama.
Et factus sum macilentus a calamitate et molestia, nudus quoad
tergum, derasus corticem. Fuso similis sum nuditate; non est
mihi fomentum in extrema bruma[5]
Praeter solis lucem et calorem carbonis. An vero vir liberalis, vir
amplii pallii,
Me tegere velit nova aut vetusta veste, faciem dei quaerens, non
gratias meas?

Tum dixit. O possessores opulentiae, jactanter incedentes vestibus
pelliceis! Qui accepit bona, eroget, et qui potest adjuvare, adjuvet! Nam
mundus est deceptor et fortuna mendax, potestas autem fallit ut visitatio
spectri, et occasio fugit ut nubes aestiva. Equidem, novit deus, per
diuturnum tempus hiemi obviam ivi cum iis, quae ei tolerandae
sufficerent[6], necessitatesque ejus, antequam adveniret, praeparavi. Nunc
vero, o domini mei! brachium mihi est pulvinar, cutis vestis mea, et vola
manus loco scutellae. Prudens exemplum ab hoc statu meo sumito! Sane
festinat mutatio fortunae! Felix ille, qui, se moneri passus eo, quod accidit
aliis, praeparavit sese ad iter suum! Dicentibus autem nobis, produxisti
tuam doctrinam, nunc revela nobis gentem tuam, respondit: pereat qui
gloriatur de ossibus putribus; gloria nonnisi in pietate est et doctrina selecta;
tum cecinit:

Per vitam tuam! homo tantum est filius diei praesentis, quo statu ei
illuxit, non pertinet ad hesternum;

Nec est gloria (gloria) de osse putrido, sed gloria ejus, qui suam sua
persona gloriam quaerit.

Posthaec resedit incurvatus, et in se contractus tremensque dixit, o
Deus, cujus multa sunt beneficia, jussistique te rogare! benignus sis
Mohammedi ejusque familiae, mihi autem auxilio sis contra frigus et
terrores ejus, ac destines liberalem, qui me donet ob paupertatem, etiamsi
nulla alia re, quam detonsae lanae manipulo!

Perrexit relator: et cum manifestaret animum Azamiticum[7] et
eloquentiam Azamiticam, oculorum meorum stricturae eum explorarunt,
intuitusque mei catapulta eum lapidavit; quo facto cognovi, eum esse Abu
Seidum, nuditatemque ejus dolum venatorium. Ipse autem perspiciens, se a
me agnitum esse, et verens, ne revelarem, dixit: juro per noctem et lunam,
per stellas et flores! hodie me non reget[8], nisi cujus bonum est ingenium et
facies humanitatis aquâ imbuta[9]. Quibus verbis quod intendebat cum bene
intelligerem, etsi multitudo nesciebat, quid sibi vellet, nec non male
affectus, qui eum invaserat, tremore et cutis horrore, apprehendi vestem
pelliceam, quae die inserviebat vestiendo, noctu stragulum erat, eamque
detrahens, accipe hanc, dixi, a me. Nec cunctatus induere coram cecinit:

Benedictus, qui me vestivit veste pellicea, quae ceu pluma me
tutetur contra tremorem!
Induit mihi eam sanguini cordis mei cavens; caveatur ei a malo
hominum et daemonum!
Hodie quidem laude mea operietur, cras vero serica paradisi.

Dixit; et cum fascinasset corda multitudinis varie ostentando
eloquentiam suam, jecerunt super eum vestium pellicearum obductarum et

tunicarum pictarum tantum, ut pondus eum incurvaret, vixque ab eo posset
tolli, abitque laetitia exhilaratus largasque Carago apprecans pluvias. Et
secutus eum, donec sublatus erat timor et coelum apparebat sudum, dixi:
vehementer sane te affecit frigus; ne nudus sis posthac! Verum respondit:
vae tibi! non est justa praepropera reprobatio; ne festines vituperare injuria,
nec sequaris quod nescis; per illum, qui nitere fecit canitiem, bonumque
paret sepulcrum[10]! ni nudassem me, frustratus abiissem et vacuo cophino.
Tum intendit aufugere et, faciei suae instar ricae austeritatem induens, an
nescis, inquit, morem meum esse, transire a venatione ad venationem, et
deflectere ab Amruo ad Seidum[11]? Video quam me impedis et adversaris ac
alterum tantum me perdere facis, quam mihi profuisti. Libera me ergo, Deus
tibi condonet! a loquacitate tua temeraria, et sine me pertinge ad portam
laboris tui et delectationis! Hic adtraxi eum ad me, ut solent ludentes,
jocandoque comprimens, per deum! dixi, nisi ego te occultassem nudaque
tua texissem, non consecutus esses dona, nec abiisses tectior quam cepe.
Igitur remunera mihi, quae in te beneficia contuli, et quod te texerim et
super te[12], eo, ut mihi gratificeris reddendo tunicam, aut indices, quomodo
hiemem tolerare possim. Ille vero me adspiciens obtutu mirabundi, et prae
se ferens austeritatem iracundi, quod reddendam, inquit, vestem adtinet,
longius absum, ut id faciam, reditu diei hesterni praeteriti aut mortui in
pulverem redacti; quod autem adtinet necessaria ad tolerandam hiemem,
laudatus sit ille, qui obstruxit mentem tuam, memoriaeque tuae dissolvit
vas, ita ut oblitus sis, quos tibi recitavi in taberna[13], Succaritae versus[14].

Advenit hiems, ejusque ex necessitatibus mihi sunt septem, si
destillans forte pluvia ab eis comparandis probibet:
Latibulum, bursa, caminus, poculum vini post assam, jucundaque
conjux et vestis.

Addidit: responsum curas abigens melius est quam vestis calefaciens.
Nunc igitur contentus sis eo, quod habes, et abeas! Et reliqui eum, et perdita
erat vestis, ad calamitatem meam, nam per totam hiemationem tolerandus
erat tremor.

1. ↑ Carag, oppidum inter Adarbiganam et Hamadanam, tertio demum post Muhammedem
seculo inclaruit, huc se conferente gente Agalitarum, arcesque hic exstruente.
2. ↑ Vel: quod mihi notam fecit vim, molestiam, afflictionis.
3. ↑ D. S. Scholl.: die, ubi hospitio excipiebam, quod scil. multi cameli mactarentur.
4. ↑ Proprie: scientia. D. S. Scholl.: versus, eruditio.
5. ↑ A. v. in Zinni et Zinnabri, i. e. primis diebus ex eorum numero, qui dicuntur dies senis, scil.
hiemis, quibus accrescere fertur frigus, quorumque alii quinque, alii septem statuunt.
Scharischi dicit: sunt quatuor fine Februarii, et tres initio Martii. Cfr. Castellum.
6. ↑ A. v. cum Câfis ejus. Id vero est cum rebus ad hiemis noxam avertendam necessariis,
quarum nomina in initio habent litteram Câf. Hariri hic quoque ambiguo ludere videtur;
sumserimus enim, omissum esse per licentiam poëticam Teschdid, haec vox etiam notabit:
quae cohibent, coërcent.
7. ↑ Azâm fuit cubicularius Noomani, fil. Munsari, non patrum nobilitate, sed sua ipsius virtute
in locum excelsum evectus.
8. ↑ D. S. Scholl. explicant: non teget secretum meum in fraudando.
9. ↑ Potest etiam verti: cujus bona sunt tentoria, cujusque panis humanitatis aqua est conditus.
Consulto utebatur verbis, quae diverse explicari poterant.
10. ↑ Secundum appositas in editione Sacyana vocales vertendum erit: bonamque fecit terram
Thaibae, i. e. Medinae.
11. ↑ I. e. a Cajo ad Titum.
12. ↑ I. e. velavi fraudem tuam.
13. ↑ D. S. Scholl. explicant Dascarae, quod sit nom. propr. loci inter Barhdadum et Holvanum.
Castellus inter alia habet: domus exterorum, qui Arabes non sunt, in quibus vinum et
delectamenta ludicra exstant.
14. ↑ Succarita, sive Ibn Succarae, aequalis Haggagi poëtae; uterque tanta floruit poeseos laude,
ut compararentur Farasdako et Gariro.

XXVI

Ahvasensis.

N arravit Haret Hammamita. Descenderam in fora Ahvasi
egestatis indutus veste, ibique diu commoratus eram miseriam
perpetiens, transigens dies atros. Tandem longior in ea commoratio
aequiparanda mihi videbatur malis ab inimico illatis. Adspiciens ergo illam
urbem oculo calido, eam reliqui ut veterascentes ruinas, profectusque a
latice ejus deficiente, curto pallio, equitabam ad fontes ubertim manantes;
donec, duorum dierum et duarum noctium itineribus ab ea remotus,
conspiciebam tentorium fixum et ignem flammantem; quos, dixi, adibo,
forsan enim ibi restinguere potero sitim, aut igne in rectam viam dirigar.
Cum autem in tentorii umbram pervenissem, videns adolescentes pulchros,
supellectilem spectatam, senem veste tectum splendida, et apud eum fructus
recentes, salutavi, tum verecunde me averti. Sed risit, tum salutem
pulcherrime reddidit et inquit: non vis sedere apud eum, cujus splendent
fructus, desiderium commovet jocus? Consedi itaque, ut praedarer
sermonem, non ut inglutirem, quod ei praesens erat. Cum vero retegeret
mores suos, et nudaret dentes, cognovi, eum esse Abu Seidum, cum pulchra
eloquentia et turpi flavedine[1], statimque alter alteri se noscendum praebuit,
cingebarque illa hora duobus gaudiis, utrum sereniorem hilaritatem
largioremque laetitiam crearet ignorans, emersissene eum ex obscuritate
densa itinerum, an abundantiae statu eum frui, postquam sterilitate
laboraverat. Correptus autem desiderio, sigillum secreti ejus frangendi,
felicitatisque ejus causas penetrandi, ei dixi: unde redis, quo laberis, et
quomodo impleti sunt cophini tui? Respondit: locus quidem, unde veni, est
Susa; locus, quo tendo, est Tusa; fortuna autem, quam consecutus sum,

venit mihi ex tempore scripta epistola. Rogavi igitur, ut interius panderet,
epistolaeque argumentum prosequeretur narrando. Respondit: bellum
Basusae[2] est levius eo, quod tu desideras, nisi me comitatus fueris Susam.
Coacte igitur comitatus, commorabar illic apud eum totum per mensem,
demulcentibus poculis excusationis, retinente nutritae spei freno; donec,
pectore presso, patientia victa, dixi: non tibi restat excusatio, nec quo
amplius possim demulceri; cras itaque corvum separationis auspicabo,
proficiscarque cum Honeini ocreis. Respondit: avertat Deus, ut ego fidem
fallam aut tibi adverser! Non distuli narrationem alia de causa, quam, ut te
apud me manere cogerem; quod si autem fidem meam suspectam habes,
istaque suspicio tibi abire suadet, ausculta itineris mei longi historiae,
eamque annumera eventibus prosperis post miserias. Dixi: cedo! quam
longus tuus est funis, quam tremendus dolus! Excepit: scias, tempus
austerum me conjecisse Tusam; eramque tunc pauper, miser; nec pellicula,
nec nucleus dactyli mihi erat. Induxit me itaque manuum vacuitas, ut ceu
torque cingerer mutuo, adversanteque forte id sumsi a viro male morato.
Opinans autem, me bene multum acquisiturum, largos faciebam sumtus, nec
rediit mihi intellectus, nisi postquam onustus eram aere alieno, cujus
solvendi mihi incumbebat officium, adhaerebatque creditor. Consilii expers,
hoc quid statu agerem, creditori demonstrabam egestatem meam; sed
inopiam non credebat, nec abstinebat a molestia mihi creanda, urgebat
potius, ut judicaremur, festinabatque me ad judicem ducere, et quoties
precabar, benigneque, ut liberalis, mecum agere rogabam, adducere studens,
ut leniorem se praestaret et exspectaret meliorem fortunam, regerebat: ne
concupisce, ut exspectem retineasque splendidos! Per caput tuum! non
videbis libertatis vias, nisi ostenderis fusos, puros. Cum autem vehementior
fieret ejus objurgatio, nec daretur effugium e manu ejus, malo cum eo
certavi, in eumque insilui, ut me traheret ad praefectum criminibus
dijudicandis, non ad judicem actionum injustarum, ob id, quod audiveram,
de praefecti virtutibus et liberalitate, contraque de judicis violentia et

avaritia. Et cum pervenissemus ad Amiri Tusensis portam, certum mihi,
erat, nihil timendum esse duritiae aut miseriae sed, postulato atramento et
albo, scripsi epistolam pantherinam[3] hancce.

Mores domini nostri amantur; areae ejus inhaeretur; ei propinquum
esse est donatio; remotum ab eo, exitium; amicitia ejus, generis nobilitas;
eam amisisse, morbus. Gladius ejus est secans, virtus fulgens, integritas
ornans, viae rectitudo manifesta, intellectus versans et probans, gloria
pervagata per Orientem et Occidentem.

Dominus est solers, excellens, beneficus, perspicax, rara perpetrans,
abstemius, continens
Opes qui acquirit et decoquit, illustris singularis, nobilis, liberalis,
ingenuus, mala facinora fastidiens,
Mirus, quando disserit; medelae gnarus, quando adversitates
incidunt et praegrandia terrorem incutientia pericula.

Cujus laudes monilia sunt, quae sua sponte connectuntur; munera,
imber large destillans; manuum dona, (mare) redundans; avaritia in corde
deficit; liberalitas ut ubera mulgetur; loculorum aurum est praedae; cliens
prosperitate gaudet et vincit; mercator portae distrahit et acquirit dolo;
animus, integer spurcitiei seducti, abstinet ab injuste tractando integro;
lenitas conjuncta cernitur cum gravitate. Deflectit a via sordidi; non utitur,
quando opportunitas male faciendi apparet, sed cohibet se, ut solet probus.

Hanc ob rem amatur; intimo eum affectu complecti cogit castimonia
ejus et puritas demulcens.
Mores ejus candidae sunt notae, nitentes; praestantia talis, quae in
certamine vincat.

Humanus, lenem se praebet, condonat caespitanti amico, non habet
dubitantem ipsius de dignitate.
Nos tenax, sed ad largiendum pronus, profundit, quando aditur; se
offert, non occultat pone januam.
Quando mordet angustia, eo auxiliante mordens acies retunditur
densque tollitur.

Quicunque intellectum habet et rationem, prope est aut procul, eum
decet, ut se humiliet admisario temporis, sananti ossa fracta, cui ab eo
inde, quo ubera lactantia suxit, tempore proprium erat, munerum
indesinente pluvia rigare, erigere et liberare, juvare et laetare, de honore
disceptare, de statu dejicere et redire cum dignitate radiante; exemplo suo
labores haud exantlandos imponenti succedentibus; laudato, quotiescunque
concussus aut probatus fuerit; viro, cujus laudes pro corona habent amorem
eorum, qui rogantes eum adeunt.

Utinam ne eum deficiat laetitiae lux, et prolongetur umbra felicitatis
ejus,
Qui, clemens cuicunque lumina siderum ejus spectanti,
Perfectionum suarum elegantiam ceu veste ornat timore Domini sui!

Et conveniat domino meo consecutio honorum firmissimorum,
magnificorum, praeda meritorum, pervagatorum, perfectorum; augeatque
munera, quae Deo sacrat, servo suo bona felicitatis suae particula
adjuvando. Nam filius est nobilis generis, expulsus sterilitate, vulneratus
vicissitudinibus, cicatrices relinquentibus, conserens armillas (poemata) per
orbem laudatas; qui, quando pectus commovetur, non parem habet dicendo,
etiam Kuss ut ibi evadat Bakel; et quando scribit, vestem esse dixeris

jamanicam pictam, aut imaginatus fueris hortos florentes. Nihilominus vero
potat aquam, cibat frustula decidua; aurora ejus est obscuritas et palla
pannus tritus: et jam turbatur duritia injuste tractantis creditoris, stimulantis
ob aes alienum solvendum. Quodsi dominus noster gratificaretur repulsando
illo muneribus manus suae, laude cingeretur superante, certeque acquireret
praemium redemtionis meae e vinculis. Nunquam praestantes ingenii ejus
dotes juvare desinant observantem fulgur ejus, gratia faxit Dei indesinentis,
viventis aeternum! Dixit; et cum praefectus vidisset uniones ac perspexisset
secretum eis mandatum, e vestigio jussit, aes alienum, a me contractum,
solvere; litem, quae mihi cum adversario erat, diremit, meque sibi
vindicavit gloriae studens, donavitque exquisitis suis. Ita apud eum
commorabar complures annos, fruens ejus hospitalitate, pascens in pascuo
clementiae; donec, muneribus ejus mersus, syrmate meo auro ejus
prolixato, excogitavi, quî abirem statu hoc, quo me vides, pulchro. Perrexit
Haret Hammamita. Gratias illi ago, inqui, qui tibi destinavit, ut occurreres
benigno, liberali, teque per eum eripuit e compressione creditoris. Excepit:
laus sit Deo ob sortis felicitatem et liberationem ab adversario contentioso!
Adjecit: quid praefers, ut te mactem dono, an donem epistola pantherina?
Respondi: praehabeo, ut mihi dictes epistolam. Resumsit: levius quoque,
per caput tuum! hoc mihi est; munus, quod penetrat in aures, minore cum
molestia datur eo, quod exit e manicis. Sed erat, quasi dedignaretur et
pudore duceretur, epistolamque non solum, sed etiam munus dedit. Sic
lucratus duas sagittas (sortes) et discedens duabus cum praedis, redii in
patriam oculo frigido, ob acquisitos epistolam et nummos.

1. ↑ Proprie, dentium.
2. ↑ Bellum quadragenarium, ortum mulieris Basusae socii vulneratâ camelâ.
3. ↑ Logodaedaliam intendit, qua per totam sequentem epistolam litterae nudae et punctatae
alternant, ita ut nudam quamque punctata sequatur, istaque epistola faciem quasi
pantherinam induat.

XXVII

Nomadicus.

N arravit Haret Hammamita. In primordiis praeteritae meae
aetatis inclinavi ad commorandum inter scenitas, ut imitarer
animos eorum superbos linguamque mere arabicam. Quare tollens syrma, ut
cui non deest diligentia, incepi terram peragrare sursum et deorsum, donec
coegeram agmen mugientium et balantium[1]. Deinde me contuli ad Arabes,
vicarios[2] regum filiosque sermonum; tutissimamque regionem mihi
habitandam dederunt ac cujusque dentis aciem contundendo a me
prohibuerunt. Nec ulla me apud illos invasit molestia, nulla prorsus
percussit sagitta petram meam, usque dum amiseram aliquando, nocte lunae
illustrata lumine, camelam lacte divitem. Nec acquiescebat anima mea, ut
desisterem ab ea quaerenda, vinculumque immitterem ejus tuberi, sed
insilui in equum velocem saltu, collocatâque in stapede hasta lenta
tremulaque, totam noctem peragrans desertum, petivi omnem arboribus
abundantem et vacuam regionem. Cum aurora vexilla sua explicaret et
praeco convocaret ad preces, ibi tantum descendi a jumenti tergo, ut
praecepta facesserem. Tum denuo insilui in tergum ejus tentavique ejus
gressum[3], non animadvertens vestigium, quin sequerer, nec terrae
elationem, quin ascenderem, nec vallem, quin transirem, nec equitem, quin
interrogarem. Sed haec diligentia mea erat cassa, nec quaesitio ejus
inveniebat aquam; jamque oriebatur aestus meridianus, fervorque oblivisci
faciens Rhailanum Meijae[4]. Dies autem erat longior umbrâ hastae et
calidior lacrimis orbatae. Certus itaque, si non subirem umbraculum
defendens ab aestu, refocillarerque somno, defatigationem mihi
contracturam esse morbum et adhaesuram mortem, deflexi ad arborem

densam ramis frondosamque, ut sub ea dormirem usque ad occasum solis.
Sed per deum! nondum anhelitus meus aërem perceperat, nec equus meus
quietem, cum conspicerem tendentem a sinistra ad dextram figuram
peregrinatoris devoti, qui, locum pabulationis meae petens, properabat ad
tractum meum. Quamvis autem invitus animadvertebam deflectentem ad
diverticulum meum, deumque implorabam, ut me tutum praestaret a malo
omnis improviso irruentis, spes mihi tamen affulsit fore, ut adveniret
recitans appareretque hortator ad bonam frugem[5]. Et cum non multum
abesset ab arbore mea fereque descenderet in loco meo, repperi eum esse
senem Sarugensem, cinctum pera sua et sub axillis gestantem itineris
apparatum[6]. Hilaravitque me, cum accessisset, oblitumque fecit perditae.
Tum petivi, ut exponeret, unde vestigium ejus, manifestaque sua et
abscondita narraret, recitavitque ex tempore, nulla interposita mora[7]:

Dic quaerenti internum rerum mearum statum, tu mihi carus et
honoratus es!
Ego vero nunc hanc, nunc aliam, seco regionem; modo hoc, modo
illud, desertum noctu pererro.
Viaticum meum, quod venor; camelus, ocrea; apparatus meus, pera
et hastula.
Quando descendi in urbem, hospitii coenaculum domus mea,
compotores sunt schidia[8].
Nil mihi est, quo amisso contrister, aut doleam, a tempus auferre
voluerit.
Pernocto vacuus curae, animus se subduxit omni moerori.
Dormio quantum satis palpebris, corde quieto a torrentibus aerumnis
et aegritudine.
Non curo quo ex poculo biberim, nec quid distet dulce ab acido[9].

Quamvis minime licitum habeo, ignominiosa facere, ut via sit
largam ad remunerationem.
Si negotii quid tegat veste ignominiae, apage! qui illud velit
conficere.
Quando autem vilis impetuose fertur ad facinus malum, natura mea
respuit naturam ejus et malum impetum.
Fata potius quam malefacta! Antiquius feretro ferri, quam ad malas
ferri actiones!

Tum sublato ad me visu, ob causam, inquit, factum est, ut Kozair[10]
abscinderet nasum suum. Ibi ei narravi historiam camelae meae amissae,
quasque hanc ob rem heri et hodie toleraverim molestias. Excepit me:
desine curare quod abiit, et concupiscere quod periit; nec moere ob illud,
quod aufugit, etiamsi esset vallis auri plena. Nec reconciliare studeas eum,
qui declinavit ab aura tua[11], accenditque tibi afflictionum ignem, vel si
esset filius tuus proprius aut frater germanus. Tum dixit, nonne tibi placet ut
dormiamus, evitantes verba et sermones? Nam corpora sunt lassitudine
debilitata, meridies autem flammis dominatur, nec quidquam magis polit
animum, languentesque recreat, quam somnus tempore meridiano,
praesertim mensibus Nager[12]. Respondi, hoc tui est arbitrii, nec tibi
importunus ero. Instrato itaque humo recubuit seque dormire simulavit. Ego
vero innitebar cubito, eo fine ut vigilarem, non dormirem. At somnus me
oppressit, cum linguae essent frenatae, nec expergefactus sum, nisi cum nox
jam subisset stellaeque splendescerent[13], et ecce! nec Sarugensis aderat,
nec equus ephippio instructus. In nocte itaque eram Nabegitica[14]
Jacobiticaeque tristitiae, fervore capitis certans cum fervoribus diei[15],
vigilantia certans cum stellis, cogitans modo de incessu meo pedestri, modo
de reditu. Tandem, cum facies coeli ridendo nudaret dentes lucis[16], apparuit

mihi eques properans deserto. Cui signa veste mea dabam, sperans fore, ut
ad me accederet. Sed nil curabat signa mea, nec miserebatur mearum
molestiarum, sed ultra pergens commode, contemtus me feriebat sagitta.
Unde celeriter cucurri rogaturus, ut me a tergo vectorem reciperet, patienter
ferentem ejus superbiam. Assecutus autem cum molestia, cum in eo
gyrarem obtutum oculi liberum, vidi camelam meam ejus esse jumentum,
amissamque ab eo inventam. Nec in mora habui quidquam, quo minus eum
de gibbo dejicere, habenaeque extrema ei rapere studerem, clamans, ego
possessor, qui eam amisit; mihi lac ejus et foetus; nec similis sis
Aschabo[17], nec mihi simul et tibi molestias crea. Ille vero mordere et
pipire[18], impudentem se gerere et protervum. At, cum modo acerbum,
modo lenem, modo leoni similem, modo submissum, se praeberet, oppressit
nos Abu Seid, indutus pelle pardi, irruens ut fluctus effusus. Quod
animadvertens metuebam, ne hodiernus dies fieret ut hesternus, et luna ejus
similis esset soli ejus, adjicererque duobus coriariis[19], evaderemque fabula
de vere existente, nec aliud mihi videbatur, quam eum monere pactorum
oblitorum et hesterni facinoris. Obtestanti autem per deum, veniretne hodie
reconciliationis causa, an ut me perderet, respondit: avertat deus, ut eum
trucidem, quem sauciavi, addamque samumo nocturno diurnum! Status tui
explorandi gratia adveni, et ut sinistrae tuae essem dextra. Tranquillato ibi
pectore meo et discusso metu, exposui historiam camelae et, qua socius
meus se operiret, impudentia. Quo facto illum adspexit, ut leo lustri adspicit
praedam; tum coram eo hastam extendens juravit per illum, qui lucere fecit
auroram, sese, nisi evaderet ut musca[20], et loco praedae contentus esset
reditu, spiculum illius adducturum esse ad sorbendam venam ejus
jugularem, eoque afflicturum filium et amatum. Projecta igitur camelae
habena, fuga se proripiens, evasit celerrimo cursu. Tum me allocutus est
Abu Seid: tene et frena eam; nam duarum rerum pulcherrimarum est altera,
et noxa una levior est quam binae. Perrexit Haret Hammamita. Et
dubitabam, reprehenderemne eum, an gratias ei agerem, utilitatemque

compensarem cum noxa. At, quasi quis ei insusurrasset, quod corde
tegebam, aut quasi hariolatus esset, quae interna mea turbabant, hilari facie
ex adverso me respiciens, recitavit lingua volubili:

O frater, patienter ferens injurias, prae fratribus germanis et
affinibus!
Si te male habuit hesternus dies mea causa, jam exhilaravit te
hodiernus.
Condona igitur, et procul abjice et gratias et reprehensiones!

Adjecit: equidem sum promtus ad iram, tu vero ad lacrimas promtus
es; haud itaque convenimus. Mox conversus secabat superficiem terrae,
bucephalum suum propellens vehementissime. Ego vero, non cunctatus
conscendere jumentum, iter relegi ad hospitium meum, donec adtigi
mansionem, expertus res et reculas.

1. ↑ Vel: camelorum et ovium.
2. ↑ Vicarius, vel Radafae dignitate gaudens, accumbit ad dextram regis; quando bibit rex, bibit
Radaf ante alios; quando in expeditionem exiit, vices ejus gerit, quartamque accipit praedae
partem. Ibn Kothaibah p. 200.
3. ↑ A. v. vagatus sum in colle (loco elato, tuto) ejus, exploravique ejus aperturam.
4. ↑ Vox rhailân notat haud dubie infantem, quem lactat mater gravida, convenitque cum
dsu’lrammah vel dsu’ltamimah, quod infantibus amuleta appendi solebant. Meija nomen
multis mulieribus commune erat, ortum a mavâ, ult. rad. j. pro mâha, ut reija a ravâ, ult.
rad. j., significansque aqueam vel, cum mâ etiam lac signet, e. g. in Freytagii Hamasa,
laeteam. Erat vero etiam Rhailan nomen poetae clarissimi, qui alias audit Dsu’lrammah,
Meija autem nomen amatae ejus, cujus quam memor fuerit, ab ipso descriptum invenimus
in Tharaphae Moallaka ed. Reiske p. 120. Utrumque respexisse videtur Hariri.
5. ↑ Vel: qui nuntium ferret de amissa dirigeretque ad rectam viam.
6. ↑ Cogita: hastam.
7. ↑ Proprie: nec dixit St!
8. ↑ Dicere vult: schidia papyri, quibus inscribo, quo acquiram, quod comedam et bibam.
9. ↑ Proprie: quid distet dulcedo ab ea qualitate, quae medium tenet inter dulcedinem et acorem.
10. ↑ Kozair nasum sibi ipse abscidit, eo consilio, ut ulcisceretur dominum suum Gasimam,
regem Asdensium, qui Sabbaam, reginam Hirensem, matrimonio ducere voluerat, sed ab ea

occisus erat. Gasimae enim sororis filium, Amruum fil. Adii, ipsum ita mutilasse narrans,
servus ille, mulierem ad commiserationem et ad fidem sibi habendam movit.
11. ↑ D. S. Scholl.: a potestate tua.
12. ↑ I. e. Junio et Julio.
13. ↑ Nisi praeferendum est Plejades; cfr. Amrulkeisi Moallakam v. 23.
14. ↑ Haririus respicit versum Naberhae, vel Nabegae: Pernoctavi quasi oppressus a serpente, etc.
15. ↑ D. S. Scholl.: dimicabam cum moerore, ira.
16. ↑ De oriente sole hoc mihi explicandum esse videtur, non de aurora.
17. ↑ Aschab Medinensis, cognomine avidus, tanta erat aviditate, ut de se ipse diceret: neminem
video manum inserere manicae suae, quin credam, eum mihi aliquid dare velle.
18. ↑ Proverbium, de iis usitatum, qui injuriam exercent et conqueruntur.
19. ↑ Qui nunquam e deserto redierunt.
20. ↑ Vel, secundum variantem lectionem: ut serpens. D. S. Scholl. dicunt: evasionem muscae
eam esse, quae debeatur contemtui.

XXVIII

Samarcandensis.

N arravit Haret Hammamita. In itinerum meorum aliquo institui
mercatum sachari, idque adduxi Samarcandam (arundinetum
sachari[1]). Eram tum temporis rectâ staturâ, plenus alacritatis, sagittis a
laetitiae arcu missis petens scopos gaudiorum; adolescentiae fonte me
sustentans, cum deciperent falsi laticis splendores. Adveni autem die
Veneris mane, perpessus molestias, et festinavi, nihil tardavi, comparare
domicilium. In hoc comportatis sarcinis, „meae sunt“ dicendi potestatem
nactus, statim me converti ad balneum, itineris aegritudinem decussi, et
secutus traditionem, Veneris die lavare jubentem, venerantis habitu
properavi in templum congregans, ut adhaererem Imamo propinquis,
offerremque optimum sacrificium. Ita autem cucurri, ut essem primus in
stadio, et centrum elegi, ut audirem orationem. Nec desinebant homines
intrare ad colendum Deum, instar fluctuum, accedere singuli et bini, donec,
cum sacrum ad suffocationem usque congregatis arctatum esset,
venissetque tempus, quo homini aequalis est umbra sua, prodiit orator cum
apparatu suo, vacillando incedens post catervam suam, in precationis
suggestum ascenderet et, cum in fastigio esset, dextrâ salutaret, tum
consideret, donec absoluta erat ad precandum invitatio; ubi surrexit et dixit:

Laudes sint Deo, cujus celebrata sunt nomina, laudata munera,
largissima beneficia; qui vocatur ad solvendas angustias, regit populos;
finxit teredines, ut liberales et ingenuos, et perdidit Adum et Aramum; cujus
scientia assequitur omne secretum, clementia complectitur omnem
peccatorem (perseverantem), liberalitas involvit universum, potestas
omnem destruit rebellem! Laudo eum, ut laudat Unitatis cultor, Muslemus;

precor prece confidentis, se dedentis, ac testor: ipsum esse Deum, praeter
quem nemo alius, singularem, unum, justum, num; non genitum, nec
generantem; nullo auxilio utentem, nec adjutore. A quo missus est
Muhammedes, ut Islamiticae fidei viam planaret, religionem stabiliret,
insignes Apostolos confirmaret; nigros et rubicundos dirigeret, jungens
cognatos, docens judicia, praescribens licitum et vetitum, consignans
praecepta naziraeatus et status profani; cui summam Deus tribuat
dignitatem, cumulet gratiae et pacis modum misereatque prosapiae liberalis
ac familiae misericordis, quamdiu effudet compacta nubes, gemet columba,
pascet grex, irruet gladius! — Vos, quibus Deus faveat! perpetrate facta
piorum, studentes felici reditui studio sanorum; debellate libidines
debellatione inimicorum, ad abitum parate apparatum fortuna torum, induite
vestes abstinentiae, sanate morbos concupiscentiae, corrigite curvitates
operum, repugnate insusurrationibus spei; mentibus potius repraesentate, ut
mutabuntur status, ingruent terrores, dominabuntur morbi, discedendum erit
a familia et opibus; recordamini mortem et, ubi prostraverit, agonem,
sepulcrum et descendentis terrores, fossam et jacentis in ea solitudinem,
angelum tremendamque quaestionem et inspectionem; considerate etiam
fortunam et exosos ejus impetus, malas ejus illusiones et fraudem; quoties
delevit vestigia viae et traduxit praeter cibi locum; fregit undantem
exercitum et perdidit regem magnificum; cujus gaudium est obturare
aures[2], effundere lacrimarum fontes, steriles ostendere cupidinum campos,
perdere dictantem et audientem; cujus potestas complectitur reges et
infimos, dominantem et obsequentem, exosum et odio habentem, serpentes
et leones; nec divitem reddit, quin adversetur et evertat spes; nec conjungit,
quin iniquam se praebeat et vulneret conjunctionis articulos; nec laetat, quin
contristet, sordide agat et affligat; nec sanat, quin pariat morbum terreatque
dilectos. Deus, Deus, custodiat vos Deus! Quousque permanebitis in ludo,
perseverabitis in socordia, prolongabitis obdurationem, onerabitis vos
peccatis, rejicietis sermonem sapientum, repugnabitis Deo coeli? Nonne

senectus messis vestra, gleba lectus vester? Nonne hora (tremenda)
terminus vester, area resurrectionis meta vestra? Nonne terrores obruentis
(horae) in insidiis vobis positae sunt? Nonne repugnantium domus infernus
est occlusus, custos angelus, adspectus nigerrimus, cibus venenum, aër
samûm, nec auxilio eis erit thesaurus aut natus, nec defendet eos numerus
aut apparatus? Enimvero miseret Deum hominis, qui domat cupidinem,
contendit via ab ipso monstrata, firmam praestat hero sua obedientiam,
studet tranquillitati commorationis futurae, operaturque, quamdiu vita
manet obsequens, fortuna placida, sanitas plena et pax integra. Si non -
supervenit defectus desiderati, haesitatio linguae, incolatus dolorum,
appropinquatio mortis, cessatio sensuum, tractatio sepulcrorum. Ah! illam
miseriam, cujus dolor est manens, duratio aeterna, conflictatio pungens;
cujus poenitentiam nemo discutit, acerbitatem nemo miseret, impetum
nemo defendit. Deus vobis inspiret optima consilia, vestiat vos veste
munificentiae, constituat in domo salutis (paradiso)! Precor misericordiam
vobis et populo religionis Islamiticae ab eo, qui est liberalissimus liberalium
et salvator! Salvete!

Dixit Haret Hammamita. Videns hanc orationem pretiosum ab errore
liberum, sponsam sine macula[3], perductus sum mirae constructionis
admiratione ad considerandam oratoris faciem, et incepi magnopere
observare, oculosque in eo gyrare gnaviter, donec fidis signis apparuit, eum
esse magistrum nostrum. Tum temporis autem non rumpendum incumbebat
silentium; me continui itaque, usque dum ille liber erat a spontaneis et
legitimis officiis, et licebat dispergi in terra; ibi locum ejus petivi, properavi
in ejus occursum. Ille, cum me conspexisset, celeriter surrexit, modum
excessit in me honorando; tum domum deducto soluta mihi communicavit
secreta et, expansa tenebrarum ala, dormiendi tempore instante, adtulit vini
gutturnia, obturata operculo. Dixi: tune hoc sorbebis ante somnum, qui es
antistes populi? Respondit: desine! tempore diurno concionor, nocturno
delector. Regessi: per Deum! nescio, utrum mirer discessum tuum a

familiaribus et patria, an orationes tuas, dum ita te maculas et rem habes
cum poculis? Respondit: accipe a me!

Ne plora ob discedentem socium regionemve, sed curre cum
tempore, quomodocunque currit;
Omnes homines tibi sint socii, totamque terram habe pro domo;
Mores ejus, quocum conversaris, tolera, eique blandire; sapiens est,
qui blanditur;
Nec omitte gaudii opportunitatem, nescis enim, diemne adhuc vives,
an annum;
Et scias fata grassari et mortales circum gyrare, jurasseque, se non
cessatura
venari, quamdiu vitae tempora reditura sint et gyratura;
Et quomodo sperari potest effugium e reti, e quo nec Chosroes
effugit, nec Darius?!

Dixit; et postquam invicem gavisi eramus poculis, animique laetati
erant, sorbendum mihi dedit juramentum in crimen demergens, me de eo
silentium tenturum; et desiderio ejus obsecutus, servabam initum cum eo
foedus, Fudheili[4] loco eum habebam in populo, syrmaque laxabam in
turpia (gaudia) noctis. Haec mea et illius erat consuetudo, usque dum institit
discessus, eique valedixi, perseveranti in celando vitio, et secreto sorbendo
vetere vino.

1. ↑ Sic haud dubie vox Samarcand verti debet, quamquam urbs denominata dicitur a pellice.
2. ↑ I. e. surdas facere malis nuntiis.
3. ↑ Vel, sine puncto; in tota enim oratione non occurrit littera punctata.
4. ↑ Vir tempore Haruni Arraschidi, pietate celebris, postquam latro fuerat.

XXIX

Vasithensis.

N arravit Haret Hammamita. Fortunae iniquae decretum me
ursit, ut pabulatum irem in terram Vasithae; quam petii, utut
nullus mihi notus erat ejus incola, nec habebam in ea, quo me reciperem,
domicilium. Cum autem in eam descendissem, ut piscis in desertum, aut
pilus canus in cincinnum nigrum, mala sors, destituens fortuna, duxit me in
diversorium, ubi habitabant e diversissimis regionibus disgregati, mixta
itineris sociorum turba. Munditie autem loci et habitatorum comitate
peregrinum alliciebat ad ibi habitandum, et immemorem faciebat aëris
patriae. Conclave itaque elegi mihi soli, non invidens solvendo pretio. Sed
non praeterierat tempus longius oculi nictu, aut eo, quod impenditur,
scribendae literae, cum audirem vicinum, habitaculo proximum, sui septi
hospiti dicentem: surge o surge o fili, cujus ne deses sit fortuna, nec stet
adversarius! tecumque sume praeditum facie plenae lunae, colore
margaritae, munda radice, corpore macerato; qui collectus et expansus,
inclusus et productus, rigatus et ablactatus, acceptis colaphis in ignem
immissus est; tum propera in forum, ut properat desiderans, eoque compara
ineuntem praegnantem, nocivum utilem, contristantem laetantem,
affligentem simul ac tranquillantem; habentem spiritum comburentem,
embryonem splendentem; ore emittentem, quod contentos reddit; donantem,
quod commodo est; qui, cum nocte visitatur[1], fulgurat et tonat, incendium
manifestat et spuit in pannos laceros. Dixit; et cum garrientis vox
quiesceret, nihilque superesset, quam ut exiturus exiret, prodiit juvenis
jactanter incedens, nemine comitatus. Hinc animum subiit, problema esse
intricatum, ludens ingenia, incitans ad exploranda latentia[2] et legi juvenis

vestigia, ut sermonis intelligerem sensum. Ille vero non desinebat currere
geniorum instar, et quaerere per tabernarum ordinata mercimonia, donec,
vespere revertens, obviam habuit silices igniarios, quorum venditori dedit
panem, accipiens silicem parvum. Admirans ibi missi et mittentis
intellectum, rescivi Sarugensis esse, quamquam nihil interrogabam,
statimque properavi in hospitium, dato freno, ut spectarem mentis meae
aciem, et an hariolando scopum tetigerit mea sagitta. Et ecce! artis
physiognomicae me repperi magistrum, Abu Seidum considentem in limine
domus. Uterque igitur signavimus laetitiam occursus, rependimus invicem
salutationem amicorum. Dein dixit: quid tibi accidit, ut reliqueris portam
tuam? Respondi: fortuna frangens, injustitia redundans. Regessit: per eum,
qui pluviam mittit e nubibus et dactylos ex involucris! tempus est perditum,
pervagata malitia, nullum praesidium, a Deo solo salus quaerenda.
Quomodo autem effugisti, et coactusne evasisti, an sponte? Dixi: sumsi pro
pallio noctem; hac (tegente) ad currendum stimulavi extenuatum ventre[3].
Oculos ibi demisit et in terram scripsit cogitans, pabulum mihi quaereret
aere alieno, an extorquendo dono. Tum exultavit alacritate ejus, cui se offert
praeda aut apparuit opportunitas, et dixit: in corde mihi haeret, ut
affinitatem contrahas cum talibus, qui vulnera tua sanent, alam tuam
plument. Dixi: quid utilitatis ferret, si cum paupertate mea jungerem
pediculosi jugi malum, et quis concupiscet, nec per se, nec per patrem,
notum[4]? Respondit: ego index ero tibi, et ad te, quoque fides nitatur tua
et[5] in te; religio autem est, sanare fractum, solvere vinctum, honorare
socium, audientem esse viam monstranti. Et pro certo quidem habeo, eos,
etsi Ibrahim filius Adhami[6], aut Gabala[7] filius Alaihami, procaret, nonnisi
quingentis drachmis quaesitam ei juncturos esse; exemplo prophetae, qui
hanc dotem statuit suis conjugibus et postulavit filiabus nubentibus; sed a te
neque dos postulabitur, nec adigeris ad divortium. Nam orationem habebo
in loco copulationis et agminis tui conventu, qualis nunquam antea solvit
auris clausum, nec habita est ullo in coetu. Perrexit Haret Hammamita.

Magis descriptione orationis, quam recitaturus erat, quam sponsâ velum
remoturâ me induxit, ut dicerem: jam committo tibi hoc negotium, quod
peragas, ut qui sanat, quem amat. Quo audito surrexit properans, tum rediit
jubilans et, gratulare tibi, inquit, fortunae redeuntem gratiam, lactisque,
quod mulgebis, copiam! Injunctum mihi est copulandi munus et commissa
pecuniae cura, jamque res se habet, ut se habere debet. Tum coepit invitare
hospitii incolas et praeparare dulcia in mensa proponenda, et, cum nox
tentorii sui funes tenderet, et januam vinciret omnis januam possidens,
acclamavit coetui: agitedum! adeste hac hora! nec quis quam restitit, quin
voci morigeraretur, accederetque ad ejus habitaculum. Et adstantibus ordine
teste et testatore incepit tollere astrolabium et ponere, directionem ejus
spectare et cessare, donec homines connivebant et somno obruebantur. Ibi
inquii: heus! dirige securim in stipitis caput! Ille vero adspectis stellis
exsiluit e compede silentii, et juravit per montem Sinai et Coranum, se
detecturun esse secretum rei hujus absconditae, memoriamque ejus
prolaturum ad diem usque resurrectionis; tum genubus insedit, rogavit, ut
aures praeberent orationi suae, et dixit:

Laudes sint Deo, regi laudato, rectori amato, creatori omnium natorum,
refugio omnium pulsorum, qui expandit plana, firmavit palos[8], mittit
pluvias, facilitat negotia, scit et assequitur secreta, delet et perdit reges,
succedere et reverti jubet tempora; rerum initium est et, quo redeunt;
benignitatem perfectam fovet et complectentem omnes, guttatim stillat et
profundit, morem gerit petitioni et spei, spatium efficit egeno et viduae[9]!
Laudes ei offero, quarum remotissima est meta; unicum eum esse fateor, ut
misericordiam implorans (Abraham). Deus est, praeter quem non alius est
populis Deus; nec extat, qui evertere possit, quod ordinavit et statuit.
Muhammedem autem misit, Islamiticae religionis vexillum, judicum
antistitem, populi viae indicem, idolorum Vuddi e Suväae institutorum
destructorem, qui statuit praefectos et docuit, prohibuit et sancivit,

fundamenta posuit et locum eis planavit, promissa nexuit et comminatus
est. Deus eum mactet honore, spiritum ejus collocet in salutis domo,
misereatque gentis ejus et familiae, dum splendet in dierum finibus vapor,
celeriter currit struthio, surgit nova luna, auditur exultatio! Vos, quos Deus
respicere velit, peragite bona opera, incedite viis licitis, rejicite et relinquite
vetita, audite et tenete Dei jussa, nectite et observate cognationes, debellate
et pellite libidines, affinitatem contrahite cum sociis honestatis et
abstinentiae, scindite foedus cum populo ludi et cupidinum! Hic quidem
affinitatem vobiscum contracturus purissimus est ingenuorum, quoad
gentem; nobilissimus, quoad potentiam; dulcissimus, quoad
conversationem; certissimus, quoad promissa; et ecce! vos adit et liberat
custoditam, sponsae dans honorantia munera, dotemque ei promittens
tantam, quantam Mohammed dedit Umm Salmae[10]. Dignissimus est gener,
cui liberi tradantur concedaturque expetita; filiam ei jungens non
hallucinatur, nec maculatur. Oro pro vobis Deum, ut conjunctionis servet
laudes, durationem concedat felicitati, omnibus vero inspiret, quod statum
vestrum meliorem faciat, et incitet, ut praeparetis vestrum reditum. Gloria
aeterna sit ipsi et laus Apostolo ejus Mohammedi!

Finita hac singularis compositionis oratione, nuda punctis litterarum
characteristicis, nexum nexuit[11], sub conditione quingentarum
drachmarum, et dixit: cum concordia et liberis! Tum adtulit dulcia, quae
praeparaverat, edulia, et prorsus singulare[12] prodidit. Ego quoque cum
coetu accedebam, et prope aberam, ut manu diriperem; sed edere me vetuit
incitavitque ad porrigendum aliis. At, per Deum! non citius occurrere solent
palpebrae, quam homines procidebant in menta. Conspiciens autem illos, ut
radices palmarum excavatas aut a filia seriae prostratos, et animadvertens,
criminum maximorum unum esse commissum, rerum mirandarum matrem,
dixi: o animi tui inimicule, pecuniae servule, praeparastine hominibus
dulce, an malum? Respondit: nihil commisi, quam quod commiscui

Chabizam cum Bang[13] in patinis de arbore Chalang. Excepi: juro per eum,
qui eas[14] oriri fecit florentes, iisque dirigit omnes proficiscentes! facinus
perpetrasti haud laudandum, quodque nunquam reticebitur in actionum
ignominiosarum enarratione. Tum in stuporem me conjecit cogitatio de
facinoris ejus fine et metus a scabiei ejus contagio, ut anima mea volitaret
huc illuc, et tremerent mihi sub axillis musculi ultro citroque moti. Cum
autem videret, ut timore distrahebar, et conturbationis igne ardebar, inquit:
cur has cogitationes affligentes, pavoremque manifestum? Si crimen hoc
curam tibi injicit mei causa; equidem (scias) pascar et prosiliam, et hac
valle discedam vacuâ et desertâ; quot ego jam reliqui sibilantes! Si vero tibi
prospicis et vinculis effugere desideras; sume residuum Chabizae, beneque
dormi privatus tunicâ, quo tutus sis ab implorante ultorem et contra
injuriam juvante, aequabiliterque se habeat status tuus post me! Si non —
fugam capesse, fugam, priusquam traheris et raperis! His dictis operam
navavit evacuandis habitaculis a bursis et loculis, et coepit sibi arrogare
selectissima quaeque reconditorum, exquisitissima quaeque mensorum et
pensorum, donec, quod laqueus ejus relinquebat, ossi simile erat
emedullato. Postquam autem selecta sua perae mandata in unum collegerat,
manicas sursum strinxerat, se accinxerat, accessit ad me veste proterviae,
amiculo amicitiae, et dixit: visne me comitari Batîcham[15], ut aliam tibi
jungam pulchram? Ibi juravi per eum, qui Deo benedictus erat, ubi
cunque moraretur[16], nec adnumeratus iis, qui decipiunt in hospitio,
mihi non esse animum, duas ducere conjuges et rem habere duabus cum
aemulis. His adjeci, me accommodans ejus naturae, ei mensurans suo
modulo: satis magnam prima mihi peperit gloriam, alium quaere alteri!
Quae ob verba ridens, approperavit, ut me amplecteretur; ego vero genas
avertens declinationem demonstravi. Ita me videns recedentem, experiens
deflectentem, declamavit:

O qui avertis a me amorem, avertente sese fortuna,
Corripiens me, quod ignominiose tractavi cohabitatores, ut solet
violentus!
Ne reprehendas facinus! ego enim eos cognovi.
Ad eos deverti, sed non repperi curantes hospitem;
Exploravi, sed fundendo inveni nummos improbos.
Non est inter eos, qui data opportunitate non injustitiam exerceat et
mentiatur;
Nemo eorum est sincerus, nemo fidus, nemo comis, nemo
misericors.
Irrui itaque in eos, ut lupus sanguinem fundens in agnos;
Et prostratos liqui, quasi poculo bibissent mortis;
Manibus meis potestatem concessi in peculium eorum, postquam
nasos in pulverem presseram;
Ac abii cum praeda, quam decerpsisse et vindemiasse dulce est,
Saepe autem reliqui vulneratum viscera, post me (querendo)
gyrantem;
Conculcavi dominos anaclinteriorum, stratorum villosorum,
cortinarum;
Saepe dolo consecutus sum, quod non acquiritur gladiis;
Steti in terroribus, in quibus ne stet leo, prohibetur metu.
Quoties fudi, obrui, violavi septum superbi!
Quoties loco exitii motitabar, ut infans in utero, peccata perpetrando
et deproperando!
Sed optimum foveo animum[17] in Dominum clementem.

Dixit; et cum pervenisset ad hunc versum, lacrimis immersus, Deum
enixe rogavit veniam, quo sibi reconciliaret cordis mei declinati amorem et
pro eo orarem, ut oratur pro accusato confesso. Tum inhibuit lacrimarum
torrentem, sub axillam recepit peram et evasit, filio dicens: sume reliqua, et
Deus sit tutor! Addidit, qui hanc historiam retulit. Cum autem viderem,
elabi draconem et dracunculum, et pervenisse morbum ad ustionem, pro
certo habui, longiorem in hospitio commorationem perducturam esse ad
ignominiam; collectis itaque sarcinis meis, et syrmate ad proficiscendum
substricto, noctem consumsi contendens Thibam[18], Dei custodiae mandans
concionatorem.

1. ↑ Vel, tunditur.
2. ↑ Proprie, reliqua.
3. ↑ Camelum.
4. ↑ Proprie, errabundum, filium errabundi.
5. ↑ Aliorum.
6. ↑ Etiam dictus Abu Ishak Alagali, Chorasanensis, qui, quietem non inveniens in divitiis suis,
abstinentiae studio se dedidit.
7. ↑ Gabala ultimus fuit Rhassanitarum in Syria rex; ad Christianos transgressus periit.
8. ↑ Montes.
9. ↑ Vel, ovi et leoni.
10. ↑ Filiae Amîjae, quam ille duxit secundo p. H. anno.
11. ↑ Matrimonium sancivit.
12. ↑ Quod supra innuerat.
13. ↑ Hyoscyamum.
14. ↑ Stellas.
15. ↑ Desertum inter Vasitham et Bazram; proprie, palus, Tigridis et Euphratis aqua hic producta.
16. ↑ Iesum Messiam.
17. ↑ Optimum a Deo spero.
18. ↑ Thiba (bona), urbs inter Baticham et Vasitham, sic dicta ab aëre salubri et ubertate.

XXX

Tyrius.

N arravit Haret Hammamita. Ab urbe Manzuri[1] profectus eram
in oppidum Tyri; hîc consecutus celsitudinem et opes, nactus
potestatem tollendi et deprimendi, tanto correptus sum Aegypti desiderio,
quanto aegrotus appetit sanitatem, et liberalis adjuvare miseros. Repulsis
itaque, quae consistere suaderent, retinaculis; decussis, quae commorari
cogerent, necessitatibus; vectus tergo filii viae indicis[2], properavi ad eam,
ut properat struthiocamelus. Quam ubi intrassem, post exantlatam
molestiam et temporis spatium interjectum, deperivi eam, ut ebrius potum
matutinum, errans auras aurorae. Aliquando autem grassans, insidens equo
lento gressu incedente, vidi in cursoribus brevi pilo praeditis[3] catervam
similem noctis luminibus, et cum voluptatis lucrandae causa sciscitarer,
quinam essent et quo tenderent, et responsum esset: homines quod adtinet,
sunt testes, scopus autem est ineundum matrimonium ei, cui testabuntur;
juvenilis alacritatis impetu latus sum ad sequendum praecedentes, ut
gauderem dulcedine spicilegii, et acciperem de bellariis mensae. Fatigati
tandem pervenimus ad domum altae structurae, spatiosae areae, quae
structoris significabat opulentiam et nobilitatem. Sed cum pedes
promoveremus ad intrandum, conspexi vestibulum tectum pannis laceris,
coronatum sportis suspensis, ibique personam in strato villoso, super
scamno exili. Hic libri titulus, rei tam mirae adspectus, me dubium fecit, et
auspicium ex signis istis infaustis capiendi cupido me eo adegit, ut ad
sedentem illum confugerem, eumque adjurarem per Fatipotentem, ut domus
dominum mihi nominaret. Is respondit: non habet possessorem certum, nec
dominum declaratum; sed xenodochium est vagabundorum et

mendicorum declamatorum et traditiones recitantium. Mecum hîc cogitavi:
ita Dei sum, ut cursus meus me fallit et pascuum accessi sterile; statimque
revertendi consilium animum subiit. Turpe tamen existimans, redire
protinus ab adventu et retrocedere sine comitum turba, domum intravi,
devorans angustiam, ut passer insilit in caveam; et ecce! in eâ anaclinteria
picta, tapeta expansa, pulvinaria ordinata, cortinas ratione junctas; et jam
gradiebatur uxorem ducturus, jactanter incedens veste magnifica,
superbiens inter amicos suos et famulos. Cum autem consideret, quasi esset
filius Aquae Coelestis[4], vocavit quidam a parte sponsi cognatorum: per
venerandam dignitatem Sasâni[5], domini dominorum, exemplaris
importunorum mendicorum! non nectit hunc nexum magnificum, die hoc
candido, insigni, alius, quam circumvagator, regionum sector, qui
mendicando adolevit et consenuit. Quod praedicatum cognatis sponsae ita
placuit, ut indigitatum illum praesentandi indicium facerent. Tunc prodiit
senex, cujus alternantia tempora curvaverant staturam, duo semper
juvenes[6] illuminaverant Tarhamam[7]; et multitudo, laeta ejus adventu,
festinanter se ei obvertit. Cum autem consideret in tapeto Hirensi, sedatâ
vociferationis flammâ pulvinari se admovisset, et mystacem strinxisset,
dixit:

Laudes sint Deo, qui, quamquam nihil accepit, benefacit, munera dat
miranda, aditur precibus, confirmare pollicetur spes, sancivit liberalitatem
in administrandis facultatibus, vetuit repellere petentes, vocavit ad
consolandos pressos, jussit cibum dare submisse roganti et rogare non
audenti, descripsit in libro suo claro servos sibi proximos, dicens, et
dicentium quidem omnium maxime est veridicus, eos esse, qui facultatum
suarum certam partem destinarint petenti et misero! Laudo eum propter
cibos, quos largitus est, conducentes; ad eum confugio averruncum, ne
audiam votum sine liberali animi proposito, et testor, non esse Deum,
praeter Deum solum, consortis expertem, qui praemio afficiet beneficia

largientes viros et mulieres, abolebit foenus, usuram ferre faciet
eleemosynas! Testor porro, Muhammedem servum ejus esse misericordem,
Apostolum liberalem, quem miserit, ut tenebras deleret luce, aequitatem
pauperibus exigeret a divitibus. Iste enim, Dei sit ei gratia et pax! benignus
fuit erga miseros, alam demisit se humilianti, sancivit, quantum
eleemosynae impendere debeant divites, declaravitque, quid incumbat
officiorum pauperibus erga locupletes. Deus gratiâ, quae ceteris praeferat,
ipsique admoveat, cumulet eum, et sinceros socios Assoffatos[8]. His
praemissis scitote! Deus instituit matrimonium castitatis causa, uti sanxit
generationem, ut multiplicaremini. Dixit enim summe laudandus: ut
intelligatis, nos creasse vos e mare et foemina, constituisseque tribus et
gentes, ut vos invicem agnoscatis. Hic autem Pater Grassatoris, Importuni,
Filius Palantis, Dominus Frontis Perfrictae, Mendacii Sinceri, Gannitus
Canini et Clamoris, Artis Taedio Afficiendi et Importune Instandi, uxorem
expetit Clamosam Familiae Suae, Funem Mariti Sui, Flammantem, Filiam
Patris Tetrici, ob id, quod audivit, de involvente eam importunitate, vilitate,
celeritate in acquirendo penu; vivacitate, quando incitatur; et donat ei pro
dote peram pauperum et baculum, linteum capiti operiendo ac cantharum.
Date ergo eam tali viro uxorem, nectiteque cum eo cognationis vinculum!
Quod si paupertatem timetis, Deus vobis largietur e copia sua. Dixi, et
Deum peccatorum remissionem precans, mihi et vobis, oro, ut in
xenodochiis multiplicet prolem vestram, et a periculis custodiat
conjunctionem vestram. Cum autem senex finiisset orationem, et firmiter
contraxisset nodum vinculi sponsi et sponsae, sparsarum rerum tanta
concidebat copia, ut egrederetur finem, et avarus impelleretur ad
imitandum. Tum surrexit senex tractans tritas manicas, praecedens viles
socios. Dixit Haret Hammamita. Secutus eum sum, ut viderem populi
recessum, compleremque diei laetitiam. Contulit se autem ad tapetum, quod
ornaverant coqui, cujusque omnia latera aequali splendebant pulchritudine.
Et cum quiesceret quisque in accubitorio suo, et incepisset frui pascuo suo,

agmini me subtrahens, ex acie fugi. Eo ipso tempore me feriit adspectus
senis, irruentis vibratione oculi, dicentisque: quo? o avare! detestarisne
societatem liberalium? Respondi: per illum, qui ea[9] creavit alium super
alio, et perfundit omnia splendoribus! non gustabo cibi portionem
minimam, nec panis manducabo frustulum, nisi mihi narraveris, ubi tua
repserit pueritia, undeque flaverit tuus Eurus. Ibi suspiria ex imo
pectore duxit multa, et lacrimarum profudit torrentem, donec, exhausto
earum fonte et coetu ad silentium redacto, dixit: ausculta! et declamavit.

Caput meum humi procidit Sarugi; hujus auris innatabam;
Urbis, in qua omnia inveniuntur et distrahuntur;
Cujus aqua est e fonte Salsabil, campi sunt horti,
Incolae et habitacula stellae et domus coelestes.
Euge spiritum odorum et adspectum splendidum;
Flores collium, nive disparente!
Quae qui vidit, exclamat, Sarugum est paradisus mundi!
Qui vero discedit ab ea, gemitus illi sunt et singultus;
Ut ego expertus sum, cum me asportarent robusti.
Lacrimae fluunt; angor, quoties quiescit, redintegratur;
Quotidie curae creantur negotiis intricatis;
Spei autem passus sunt breves et deflectentes.
Utinam dies meus fuisset ille, quo ab ea discedere mihi destinatum
erat!

Dixit; et patria sic declarata, auditaque ejus declamatione, certus eram,
eum esse magistrum nostrum Abu Seidum, senectutis quidem onustum
vinculis. Festinavi itaque in ejus amplexum, praedatus sum patinarum ejus

cibum, et quamdiu commorabar Aegypto adibam ejus flammas, ut implerem
concham meam dictionum ejus margaritis; donec crocitavit corvus
separationis; ubi tanto ab eo dolore discessi, quanto oculum relinquit
palpebra.

1. ↑ Barhdado, sive, ut alii scribunt, Bagdado.
2. ↑ Via regia.
3. ↑ Equis praestantibus.
4. ↑ Mâ Assamâ dicebatur, ob pulchritudinem, mater Mundari, filii Amrulkeisi, unius regum,
Hirae vel arce Chavarnak residentium; nec non Amer Haritsa Asdensis, Masikia, qui
tempore inundationis Sil Aram Iamanam reliquit, ob liberalitatem.
5. ↑ Hoc est, nomen sectae mendicorum principis, de quo dictus est consessus penultimus, qui
cum hoc conferatur.
6. ↑ Nox et dies.
7. ↑ Arboris montani genus, cujus albicant fructus et flores.
8. ↑ Proprie, homines scamni, quod ob paupertatem die et nocte scamno sacrarii utebantur.
9. ↑ Coela.

XXXI

Ramlensis I.

N arravit Haret Hammamita. Flore juventutis, vitae nuclei
meliore parte, oderam delitescere in silva, desiderabam e
vagina condente extrahi; quod sciebam, itinera implere loculos, parere
victoriam; sempiternam contra in patria commorationem obtruncare
intellectum, fixa sede utenti nasci contemtum. Versavi itaque sagittas
deliberationis, tudi igniarium precum; tum propositum cepi firmius saxis et
ascendi in maritimas Syriae oras, ad exercendum ibi mercatum. Iam
tentorio Ramlae fixo, itineris baculo in ea projecto, occurri equitibus ad iter
se praeparantibus et jumentis instructis, ut peterent matrem urbium[1]. Ibi
vehemens in me spirare incepit cupidinis ventus, excitatumque est
desiderium domus sanctae.

Frenavi ergo camelam meam, abjeci res et studia,
Et dixi reprehensori: abstine! nam stationem[2] praefero stationi,
Et erogo, quod mihi congregavi, in terra congregationis[3], moenique
Caabam ambiente consolor de minutiis.

Tum me adjunxi sociis noctis stellis similibus, in proficiscendo fluctus
celeritate utentibus, in virtute celeribus equis aequiparandis, nec desivimus
tempore diurno et nocturno proficisci et jumenta modo ad incitatiorem
gressum, modo ad saltum, instigare, donec manus[4] eorum nos donabant
adventu ad pascua Gachfae. Et descendimus, nos praeparaturi ad intrandum
sacrum Meccae circum, laeti ob consecutionem voti. Sed vix procubuerant

camelae et deposueramus sarcinas, cum vir, nudus corium, ex montium
interstitio prodiret, et vocaret: o coetus istius homines, adeste ad salvans die
congregationis omnium! Peregrinantes effuso cursu approperabant, eumque
circumdabant silentes. Cum vero eos tripodum instar se circumstare, ac
ipsius sermonem magni aestimare videret, ascendit collium unum; tum
sonum in gutture reciprocavit, ut orationem aperturus, et dixit:

O coetus peregrinantium, ex montium interstitiis approperantium! An
scitis, quod vultis et ad quem tenditis; cognitum habetis, ad quem acceditis,
et ad quod audenter proceditis? Cogitatisne, sacram peregrinationem esse:
eligere camelas, secare vias, comparare commeatum, onerare jumenta;
imaginaminive, cultum esse: exuere manicas, macilenta facere corpora,
relinquere liberos, discedere e patria? Nequaquam! sed hoc: a peccatis
abstinere, antequam ematur vehiculum; bonam animi intentionem habere in
adeundis illis aedificiis; sinceram obedientiam praestare, quando est
potestas; corrigere agendi rationem, antequam ad faciendum adigantur
itineri faciendo adhibita[5]. Per eum, qui sanxit sacros ritus eos observaturo,
viatorem dirigit in nocte atra! lavari in situla non purificat a demersione in
peccata, corpus nudare non est rependere, quo quis se gravavit, crimina;
vestitum naziraeatus induisse non defendit involutum vetitis; non juvat
pallium portare dextro sub humero, si premunt onera[6]; nulli auxilio est raso
incedere capite, si quis versatur injustis moribus; nil sordis abluit comam
curtare, si quis officiis suis deest; non prosperantur Arafa alii, quam bene
merentes; nec mundantur sacro Cheifi clivo, qui injustitiae sunt dediti; nec
testimonium, circo sacro fuisse, illi datur, qui recta non insistit via; prorsus
negatur peregrinationis acceptio declinanti a tramite praescripto. Deus illi
est misericors, qui sincerus accedit Zafam; aquam petit e lege, quam ipsi
dare placuit, antequam haurit e fonte Semsem; exuit celata vitia, antequam
exuit vestem; redundat bonis operibus, antequam defluit[7] de monte Arafa.

Tum sustulit vocem, surdi etiam aures sono suo aperientem, altosque paene
montes concutientem, declamatum:

Sacra peregrinatio non est: diu et noctu proficisci, et eligere camelas
et sellas;
Sacra est peregrinatio: si solius pietatis causa proficisceris, non aliud
negotium curans;
Tergo justitiae equitas, abstinentia utens duce, lege utens via;
Et consolaris, dum potes, eum, qui, inops, manum extendit versus
tuam pluviam.
Haec si complectitur peregrinatio, perfecta est; si ei desunt, foetus
est mutilus.
Poena hypocrisiâ decipientium est: plantant, sed fluctus non
decerpunt, et molestias patiuntur per itinerum turbas;
Praemio desiderabilique mercede destituti sunt, famam potius
exponunt reprehensori, satyras canenti.
O frater, virtutibus, quas ostentas, faciem Fidi quaere, intrans et
exiens;
Misericordi non est absconditum, sive obsecutus fuerit servus, sive
simulaverit;
Bono praeverte mortem opere; nihil moriendi necessitatem pellit,
quando ingruit;
Submissio mos tibi sit, quem nunquam deseras, etiamsi tibi
imponeretur corona;
Nec omnem nubem fulgurantem suspice, etsi guttis, quas effundit,
largus sit fluctus;

Non omnis vocans dignus est, qui audiatur; quoties jam
obsurdescere fecit mortis nuncio clam colloquens!
Recte vero sapiens aestimatur contentus, qui eo, quod vitae
sustinendae satis est, dies complicat[8];
Nam omnis copia redit ad paucitatem et omne asperum ad lenitatem,
quamvis impetuosum fuerit.

Dixit narrator. Et cum foecundasset sterilem intellectum verborum
suorum magia, odoratus sum odorem Abi Seidi, et alacritas me ad eum
pepulit quanto impulsu! Sed exspectabam, donec, sapientiae suae
enunciatione absoluta, descenderat de colle; ibi demum accessi, ut faciei
adspicerem latera et contemplarer gemmam ornatus. Et ecce! erat ille
amissus, quem quaerebam; monilia nectens ille, quae recitaret; eumque
amplexus sum, ut Lam se conjungit cum Aleph, habuique eo loco, quo
graviter aegrotans habet sanitatem. Atque rogavi, ut socius mihi esset, sed
noluit; ut altero camelae latere equitaret, sed recessit et dixit: per
peregrinationem hanc meam juravi, me non velle sedere post tergum, nec
vehendo subire vicem, nec lucrari facultatibus, nec gloriari genere, nec
expetere auxilium, nec gaudere societate aut congressu ejus, qui hypocritam
agit in religione. Tum abiit glomerato incessu, me relinquens ejulantem, non
desinentem, adspectu eum persequi, et optantem, ut in pupillae meae
imaguncula incederet, donec montem ascenderat, qui peregrinantibus erat in
via; ubi, cum animadverteret equites per arenae colles commode vehentes,
complodit digitorum pulpas[9] et abiit declamans:

Qui peregrinatur equitans, non par est peregrinanti pedibus,
Nec servus obediens aequiparandus illi, qui rebellat!

Quomodo, o homines, convenire potest studium struentis et
evertentis?
Certe illi, qui modum excedunt, cras planctum instituent
poenitentiae?
Pius contra dicet: beatus ille, qui officia praestitit!
Age anima, bonorum operum thesaurum tibi compara penes
Aeternum;
Contemne vitae fucum, qui re vera est inanitas;
Recordare loci, quo moriens decumbes, fatum quando impinget;
Lacrimare ob mala facinora et funde sanguinem;
Poenitentiâ depse, antequam vermes corrodant, cutem tuam;
Fortassean Deus te custodiet ab inferno fervente,
Die, quo caespitatio non fieri potest irrita, nec auxilio est ob
commissa peccata dolor!

Tum, linguae gladio vaginae inserto, ad negotium suum abiit. Ego vero
omni, qua adaquabamur, regione et omni, quo, noctis sub finem, cervicali
innitebamur, tecto, eum desiderabam et quaerebam auxilio vocans, qui, utut
investigabant, non inveniebant; ita ut mentem subiret, genios eum rapuisse,
aut terram sibi eum decerpsisse. Atque, dum alienas peragrabam terras,
parem aerumnam non sensi, nec ullo in itinere tantis afflictus sum
gemitibus!

1. ↑ Meccam.
2. ↑ Qua Abraham stetit, i. e. precatus est.
3. ↑ Proprie, conventus. Intenditur Musdalifa apud Meccam.
4. ↑ Anteriores pedes.
5. ↑ Iumenta.
6. ↑ Conscientiae

7. ↑ Supple: cum peregrinantium turba.
8. ↑ Transigit.
9. ↑ Scilicet, rhythmum signaturus.

XXXII

Harbensis.

N arravit Haret Hammamita. Observatis sacrae peregrinationis
legibus, circuitionis et sacrificationis ritibus peractis,
consilium ceperam petendi moenia Thaibae[1], cum sociis e filiis Schaibae[2],
ut visitarem sepulcrum electi[3], nec pertinerem ad catervam eorum, qui post
peregrinationem injuria afficiunt[4]. Sed terrebant viae a defensore vacuae et
Arabum utriusque ditionis sacrae mutuum odium, ut suspensus essem inter
metum retinentem et desiderium incitans. Tandem pavido meo[5] visum est,
ut fidem in Deo collocarem, praeferremque visitationem sepulcri ejus, cui
pax sit! Comparato itaque jumento, apparato apparatu, profectus sum cum
sociis; nec deviavimus ullum in recessum, nec intermisimus iter facere die
et noctu, donec pervenimus ad Harbitas, tunc reversos e bello, cujus populi
in mansione diem transigere constituimus. Sed dum eligebamus quietis
locum, quaerebamusque aquam puram, ecce! animadvertimus illos equitare,
quasi ad idolum confluerent. Quam festinationem mirantes, cum
interrogassemus, quid illi sibi vellent, et audivissemus: jurisperitus Arabs ad
coetum eorum accessit, haec est confluxus causa; sociis dixi: agitedum!
accedemus ad tribus conventum, ut discamus discernere rectum ab erroneo.
Hi responderunt: vocasti audientes et monuisti bene! Tum surreximus
secuturi ducem, et ad coetum contendimus, usque dum attigeramus. Ubi,
data legisperitum a multitudine petitum conspiciendi copia, inveni eum Abu
Seidum, instructum offuciis et figmentis, pectora findente oratione et
versibus; cidari tectum, de qua nulla dependebat extremitas; veste indutum,
quae manus quoque operiebat[6]; natibus insidentem ita, ut femora ventri,
manus cruribus applicaret[7]; circumdatum a tribus primoribus involutumque

vulgo, sic dicentem: quaerite a me intricata, lucem petite dubiis! Nam per
eum, qui creavit coelum, variegavitque coelorum corium! ego jurisperitus
sum Arabum sincerorum, doctissimus omnium viventium sub scabioso[8].
Obversus ei juvenis, prompta lingua, animoso corde, respondit. Equidem
jurisperitos mundi adii, donec, ceu meliorem partem, centum collegi
sententias. Quod si igitur es e contemnentibus filias alienas[9], et expetis a
nobis commeatum, audi et responde, ut accipias, quo dignus es. Reposuit:
Deus est magnus! certe apparebit[10], quod retuli, et detegetur occultum; fac
eloquaris, quod tibi commissum est!

Iuvenis quaesivit haecce[*]

1. ↓
Quid statuis de eo, qui te purificavit, tum tetigit tergum calcei?
Respondit senex: Purificationem annihilavit.
2. ↓
Quid, si quis se purificavit, tum frigus eum commovit, ut
inniteretur?
R.: Repetenda est lotio.
3. ↓
Num, qui se purificat, tangare debet duas foeminas suas?
R.: Admonitus quidem est, sed non coactus.
4. ↓
Num licet purificari eo, quod expuit draco?
R.: Quae aqua purior Arabibus?
5. ↓
Num in usum cedet aqua coeci?
R.: Sane, et abstineatur ab aqua videntis!
6. ↓
Licetne circumire verno tempore?
R.: Displicet ob excrementum inquinans.

7. ↓
Incumbitne lotio illi, qui sperma emisit genitale?
R.: Minime, ne tum quidem, cum iteraverit.
8. ↓
Num polluto incumbit lavare vestem pelliceam?
R.: Immo, etiam acum.
9. ↓
Quid, si neglexit lavare securim?
R.: Idem est, ac si neglexisset lavare caput.
10. ↓
Quid dices de eo, qui arenâ, aquae loco, usus est in lavando, tum
conspicit pratum?
R.: Illa per arenam purificatio nihili aestimanda erit!
11. ↓
Num licet viro, adorare in fimo?
R.: Licet, sed evitet sordes!
12. ↓
Licetne vero adorare in salicibus?
R.: Minime, nec in ulla extremitatum!
13. ↓
Quid, si quis septemtrionem versus adoret?
R.: Nihil mali in ejus facinore.
14. ↓
Num licet adorare in crurum parte tenuiore?
R.: Licet, non auxiliantibus brachiis.
15. ↓
Num precari licet in canis capite?
R.: Sane, ut in omnibus collibus!
16. ↓
Quid dicitur de eo, qui precatur, dum pubes spectatur?
R.: Preces sunt licitae.
17. ↓
Quid, si quis precatur, cui incumbit jejunandi officium?
R.: Repetat, etiamsi centum dies preces fuderit!
18. ↓
Quid, si quis catulos gestaverit, tum precatus fuerit?
R.: Comparandus est ei, qui olera tulit.

19. ↓
Legitimaene sunt preces ejus, qui fert ramicem?
R.: Neutiquam, etiamsi adoraverit super silicibus durissimis!
20. ↓
Quid, si stillarit in precantis vestimentum stercus?
R.: Pergat precari, nihil est miri!
21. ↓
Num licet preces praeire personam calantica indutam?
R.: Immo, etiam thorace indutam!
22. ↓
Quid, si preces praeiverit habens metacarpium ex ebore, testudinisve
testa confectum?
R.: Repetant, etiamsi sint mille!
23. ↓
Quid, si preces praeiverit, cujus femur nudum conspici poterat?
R.: Preces nec illius, nec eorum, quibus praeiverit, fuerint
illicitae.
24. ↓
Quid, si praeiverit taurus cornibus carens?
R.: Precare, non reprehendêris!
25. ↓
Locumne habet decurtatio in precibus testis?
R.: Minime, per testem oculis absconditum!
26. ↓
Licetne voti sui impoti, jejunium solvere mense Ramadhano?
R.: Pueris tantum remittitur.
27. ↓
Num congredienti in eo licet comedere?
R.: Sane, plenis buccis!
28. ↓
Quid, si nudi jejunium solverint?
R.: Praefecti hoc non reprehendent.
29. ↓
Quid, si comederit jejunans, postquam illuxerit?
R.: Hoc securius est et salubrius.
30. ↓
Quid, si intenderit satiari noctu?

R.: Accingat se ad solvendum debitum.
31. ↓
Quid, si comederit, antequam se velaverit candida?
R.: Iejunium solvit, persolvat debitum!
32. ↓
Quid, si jejunans insidias excitaverit?
R.: Iejunium solvit, per eum, qui venationem permisit!
33. ↓
Num jejunium solvere licet, instante coquo?
R.: Sane! sed non coquo coquente cibos.
34. ↓
Quid, si riserit mulier jejunii tempore?
R.: Diei illius jejunium nihili est aestimandum.
35. ↓
Quid mulieri incumbit, si variolae apparuerint in ea, quae eundem
habet maritum?
R.: Iejunium solvat, si postulat ejusdem thori consors mulier!
36. ↓
Quantum tributi ab eo solvendum est, qui habet centum lucernas?
R. Duae triennes camelae, o frater!
37. ↓
Quid, si decem possideat cultros?
R.: Duas oves pendat, nec adversetur!
38. ↓
Quid, si quis calumnianti prodiderit propinquum suum?
R.: O bonum illi praemium die resurrectionis!
39. ↓
Num licet onera portare loco solvendae eleemosynae?
R.: Sane, si sunt milites!
40. ↓
Licetne peregrinanti sacros peragere ritus?
R.: Nec hoc, nec ut se operiat velo muliebri.
41. ↓
Num ei licet occidere fortem?
R.: Sane, ut occidere licet feras!
42. ↓
Quid, si in sacro Meccae septo occiderit cantatorem?

R.: Pendat tergum de grege!
43. ↓
Quid, si jaciendo percusserit crus ingenui eumque prostraverit?
R.: Pendat ovem pro isto peccato!
44. ↓
Quid, si post susceptum Naziraeatum occiderit matrem Aufi?
R.: Eroget in pauperes, quantum manu capi potest cibi!
45. ↓
Num necesse est, peregrinatores secum habeant lintrem.
R.: Sane, ut eos ducat ad fontes!
46. ↓
Quid dicis de Naziraeatu die Sabbathi transacto?
R.: Tunc temporis desiit.
47. ↓
Quid dicis de venditione rufi?
R.: Vetita est, ut venditio mortui.
48. ↓
Licetne vendere acetum carne cameli?
R.: Nec hac, nec carne agnina.
49. ↓
Licetne vendere donum?
R.: Nequaquam, neque vinum!
50. ↓
Quid dicis de venditione lanae pulli?
R.: Vetita est revera.
51. ↓
Licetne vendere servum pastori?
R.: Nequaquam, neque eleemosynarum collectori!
52. ↓
Venderene licet accipitrem dactylo?
R.: Nequaquam, per creatorem et supremum regem!
53. ↓
Num Muslemo licet vendere exuvias Muslemarum?
R.: Et in heredes transeunt, si moritur.
54. ↓
Num licet vendere tutorem?
R.: Non est, qui prohibeat.

55. ↓
Licetne gutturnium vendere filiis flavi i. e. Romanis?
R.: Displicet ut venditio galeae.
56. ↓
Licetne vendere camelos aestate editos?
R.: Minime, sed vendatur sincerus!
57. ↓
Quid, si quis emit servum, et in matre ejus apparet vulnus?
R.: Eum reddere non est peccatum.
58. ↓
Firmumne est illi participandi jus (Schufat), qui partem tenet
planitiei, quam cum aliis habet communem?
R.: Nequaquam, nec illi, qui cum aliis possidet flavam!
59. ↓
Licetne calefacere putei aquam et locum vacuum?
R.: Minime, si in deserto fuerint!
60. ↓
Quid dicis de cadavere increduli?
R.: Commoranti et proficiscenti id tangere licet.
61. ↓
Licetne sacrificare strabos?
R.: Dignissimi sunt, qui accipiantur.
62. ↓
Num licet sacrificare repudiatam?
R.: Etiam carpe ejus cibare peregrinum noctu supervenientem.
63. ↓
Quid, si quis sacrificaverit, antequam apparuerit gasala?
R.: Ovis vescenda, non pro sacrificio habenda est; nihil in eo
absurdi!
64. ↓
Licetne quaestum facere lanam percutiendo?
R.: Nihil differt ab aleae ludo.
65. ↓
Legine consentaneum est, stantem salutem dicere sedenti?
R.: Minime, si non est e propinquis!
66. ↓
Num decet intelligentem dormire sub stupido?

R.: Praeferendum hoc in arboreto.
67. ↓
Qui Mohammedanis tributarius est, recte ille prohibebitur ab
occidendis vetulis?
R.: Non licet ei hac in re adversari.
68. ↓
Licetne viro relinquere domum patris?
R.: Nec illustri, nec obscuro, hoc licet.
69. ↓
Quid dicis de transitu ad Iudaismum?
R.: Clavis est probitatis.
70. ↓
Quid dicis de patientia in miseria?
R.: Peccatum est, et quam horrendum peccatum!
71. ↓
Num licet verberare legatum?
R.: Certe, et impetum facere in consilium petentem!
72. ↓
Num vir castigare debet patrem suum?
R.: Probus id facit, nec fastidit.
73. ↓
Quid de eo dicis, qui fratrem suum pauperavit?
R.: Euge quod intendit!
74. ↓
Quid, si nudavit filium suum?
R.: O quam pulchra intentio!
75. ↓
Quid, si quis servum suum igni torrendum dederit?
R.: Neque crimen est, neque dedecus.
76. ↓
Num licet mulieri maritum amputare suum?
R.: Nemo prohibet ejus facinus.
77. ↓
Licetne mulierem castigare propter verecundiam?
R.: Sane!
78. ↓
Quid dicis de eo, qui succidit fratris sui Tamariscum?

R.: Peccavit, etiamsi hoc ei permisisset.
79. ↓
Licetne judici absoluto opum usu prohibere possessorem tauri?
R.: Sane, ut caveat ab injuriis calamitosis inferendis!
80. ↓
Num licet, ut feriat manum orphani?
R.: Sane, usque dum rectâ incedat firmisque stet talis!
81. ↓
Licetne ei locum dare, quo recumbat?
R.: Minime, etiamsi velit!
82. ↓
Quando vendere debet corpus imprudentis?
R.: Quando in vendendo videt ei bonam fortunam.
83. ↓
Num licet, ut ei ematur latrina?
R.: Ita, sed non a daemonibus visitata.
84. ↓
Num licet, ut judex sit injustus?
R.: Sane, si est intelligens!
85. ↓
Num judex constitui debet, cui non est visus?
R.: Sane, si pulchro utitur vivendi genere!
86. ↓
Si autem caret ratione?
R.: Hic virtutis est titulus.
87. ↓
Quid, si ei est superbia gigantis?
R.: Nec improbandum, nec pro crimine habendum erit.
88. ↓
Num licet testem dubium esse?
R.: Sane, si est prudens!
89. ↓
Quid, si apparet, eum rem habuisse cum mare?
R.: Idem est, ac si consuisset.
90. ↓
Quid, si animadvertitur, eum cribrasse?
R.: Recusatur testimonium, nec accipitur.

91. ↓
Quid, si clarum fit, eum mentiri?
R.: Adtributum est orans.
92. ↓
Quid necesse est illi fiat, qui Deum colit?
R.: Ut adigatur ad juramentum per Deum creatorem.
93. ↓
Quid de eo dicis, qui lusciniae oculum eruit consulto?
R.: Ipsius oculus eruatur, uno verbo!
94. ↓
Quid, si mulieris Katha avis vulnerata est et moritur?
R.: Anima pro anima, si vita excessit.
95. ↓
Quid, si portans foenum projecit, pedibus concutiendo?
R.: Peccatum ejus expietur eo, ut liber dimittatur!
96. ↓
Quid lex de eo jubet, qui se abdidit?
R.: Manus secetur, ut prohibeatur!
97. ↓
Quid, si furatus fuerit pretiosum aureum?
R.: Non praescripta est ei poena ut raptori violento?
98. ↓
Quid, si conspicua fuerit in muliere rapina?
R.: Nec angor ei sit, nec metus!
99. ↓
Matrimoniumne contrahere licet non testantibus Kavariis (avium
specie, brevibus praedita pedibus, longo rostro, viridi dorso)?
R.: Non, per creatorum producentem!
100. ↓
Quid dicis de sponsa, quae pernoctat noctem liberae, tum summo
mane redit in vestigiis suis?
R.: Dimidium dotis accipiat, nec adigatur ad observandum
tempus vacationis, repudiatis praescriptum!

Hîc ei dixit, qui interrogaverat: sane! referenda ad Deum est copia
mare tuum, quod non diminuit hauriens, et doctrina tua, cujus laudes non
assequitur laudans. Tum vultum demisit more pudentis et conticuit more

defessi. Abu Seid autem acclamavit: porro, o juvenis! quousque tacebis,
quousque? Respondit! in pharetra mea non restat, quod jaciam, nec, post
aurorae tuae splendores, disputatio. Sed per Deum! cujus terrae filius tu es?
nam quam egregia sunt, quae disseruisti! Ibi declamavit lingua volubili et
voce vehementer sonante:

Equidem mundi sum exemplum, populi doctorum Kibla.
Nisi quod quotidie noctis demum extremo deverto, et mox
proficiscor.
A patria autem absens, etiamsi sub Tuba[11] arbore descenderit, non
bene se habebit.

Quibus adjecit: o Deus, qui nos eis addidisti, qui recta incedunt et
dirigunt; illos quoque efficias recta incedentes et ducentes! Tribus illius
homines ibi ad eum egerunt agmen camelorum fere decem, cum cantatrice,
rogantes, ut ipsos visitaret iterum atque iterum. Ille vero surrexit, illosque
desiderio reditus ipsius implens, ancillam et camelorum agmen propulit.
Dixit Haret Hammamita. Equidem ei occurrens interrogavi: vidi te antea
imprudentem; quando evasisti jurisprudens? His auditis momentum circulo
se convertit, tum declamavit:

Induo vestem cuique tempori convenientem; certo cum
conversionibus ejus, induendo triste et laetum;
Omnique cum considente conversor, quod congruit afferens, ut ei
placeam.
Inter narratores gyro sermones, inter potores pocula;
Nunc lacrimas elicio admonitione, nunc jocis exhilaro animos;

Aures pasco, quando dissero, oratione, domante restitatorem,
sternacem;
Si mavis, manum sanguinem stillare calami, margaritae certatim
cadunt, ornantes folia chartae.
Et quot abscondita, obscuritate similia stellae Soha[12], mea
explicatione evaserunt soles!
Quot dicta elegantia, diripientia intellectus, omni in corde
relinquentia vestigia firma,
Quot virgines[13] effatus sum, pro quibus gratiae habitae sunt liberae,
durantes!
Attamen ego a fortuna mea fraude tractor, majore illâ, quam Pharao
exercuit in Mosem;
Quotidie mihi accendit bellum, cujus igne mihi calcanda est fornax
post fornacem[14];
Quacunque nocte immittit negotia, quae liquefaciunt vires et canis
adspergunt caput;
Admovet mihi remotum exosum, a me removet propinquum,
familiarem.
Quod si ipsa non esset ignobilibus moribus, non prosperaretur ab ea
ignobilis.

Excepi: tristia enarrando submitte vocem, nec vitupera fortunam; sed
lauda eum, qui a via Ablisi[15] te transtulit in viam Adrisi[16]! Respondit:
omitte proscindere, nec lacera vela; sed veni mecum, ut petamus templum
Medinae; forsan enim nos purificabimus hac visitatione a spurcitie onerum!
Longe abest, inqui, ut tecum proficiscar, nisi dederis effatorum tuorum
interpretationem. Reposuit: imponis, quod tibi debetur, et postulas, quod in

promptu est. Accipe ergo, quod sanet animum et discutiat dubium! Dixit; et
cum mihi declarasset obscura et detexisset, quod animum tenebat
suspensum, vinximus pilenta et profecti sumus una; et confabulatio ejus per
totum visitationis tempus me oblitum fecit devorandae molestiae,
longissimaque cum eo itinera optabam, donec intravimus urbem prophetae
et voti nostri, sacrorum locorum visitationis respectu, damnati petivimus,
ille Syriam, ego Irakam, ille Occidentem, ego Orientem.

Explicatio.

1. ↑ Quod translatum est calceus, vertatur conjux.
2. ↑ Q. t. frigus, v. somnus.
3. ↑ Q. t. foeminae duae, v, duae aures.
4. ↑ Q. t. draco, v. fluxus rivi aestivi.
5. ↑ Q. t. coecus, v. ripa rivi; q. t. videns, v. canis.
6. ↑ Q. t. circumire, v. deponere alvi faeces; q. t. ver, v. parvus fluvius.
7. ↑ Q. t. sperma genitale emittere, v. Minam proficisci.
8. ↑ Q. t. vestis pellicea, v. capitis cutis; q. t. acus, v. os cubiti.
9. ↑ Q. t. securis, v. os imminens scrobi in occipitis inferiore parte.
10. ↑ Q. t. pratum, v. residua aquae in piscina.
11. ↑ Q. t. fimus, v. locus apertus.
12. ↑ Q. t. salix, v. manica.
13. ↑ Q. t. versus semptemtrionem, v. super vestimentis (totum corpus
involventibus).
14. ↑ Q. t. crurum pars tenuior, v. terra petrosa protensior.
15. ↑ Κυνοςκεφαλη via est per montes nota.
16. ↑ Q. t. pubes, v. onagrorum agmen.
17. ↑ Q. t. jejunium, v. stercus avium.
18. ↑ Q. t. catuli, v. parvi cucumeres et malogranata.
19. ↑ Q. t. ramex, v. vas, e quo bibit canis.
20. ↑ Q. t. stercus, v. nubes, quae effudit aquam.
21. ↑ Q. t. calantica, v. galea.

22. ↑ Innuit, illicitum esse, mulieres preces praeire viris.
23. ↑ Q. t. femur nudum, v. tribus in deserto vagans.
24. ↑ Q. t. taurus sine cornibus, v. dominus sine hasta.
25. ↑ Preces testis sunt preces vespertinae, quod vespere apparent stellae,
quae vocantur testes.
26. ↑ Q. t. voti impos, v. circumcisus.
27. ↑ Q. t. congrediens, v. extremo noctis tempore devertens, ut paullum
dormiat, tum proficiscatur.
28. ↑ Q. t. nudi, v. febre tremorem excitante laborantes.
29. ↑ Q. t. illuxerit, v. si accenderit lucernam.
30. ↑ Nox dicitur etiam pullus foemineus tardae, ut narrat Ibn Doreidus;
alii dicunt, sic appellari pullum gruis, tardae contra pullum dici
diem.
31. ↑ Candida e nominibus est solis.
32. ↑ Q. t. insidiae, v. vomitus.
33. ↑ Q. t. coquus, v. febris vehemens et ardens.
34. ↑ Q. t. riserit, v. menstrua passa fuerit; sic Coranus habet:
annunciavimus ei Isâkum pariendum, et risit i. e. menstruavit.
35. ↑ Q. t. mulier eumdem habens maritum, v. radix pollicis mammaeve;
q. t. ejusdem thori consors, v. noxa.
36. ↑ Q. t. lucerna, v. camela, quae loco cumbit, nec pastum vadit, nisi post
solis ortum.
37. ↑ Q. t. culter, v. camela lacte abundans.
38. ↑ Q. t. calumnianti, v. tributi collectori; q t. propinqua, v. selecta
peculii pars.
39. ↑ Q. t. onera, v. arma.
40. ↑ Q. t. sacros ritus peragere, v. cidari sive tulbando vestiri.
41. ↑ Q. t. fortis, v. serpens.
42. ↑ Q. t. cantator, v. struthio.
43. ↑ Q. t. crus ingenui, v. turtur mas.
44. ↑ Q. t. mater Aufi, v. locusta.
45. ↑ Q. t. linter, v. qui aquam inquirit noctu.
46. ↑ Q. t. Sabbathum, v. crinium tonsio.
47. ↑ Q. t. rufus, v. vinum.
48. ↑ Q. t. acetum, v. pullus cameli anniculus. Non autem licet carnem
vendere animalis pretio, sive ejusdem, sive alius generis sit.
49. ↑ Q. t. donum, v. quod offertur in Cäaba.

50. ↑ Q. t. lana pulli, v. ovis, quae mactari solet pro nato infante.
51. ↑ Q. t. servus, proprie transferendum vocans, v. residuum lactis in
ubere.
52. ↑ Q. t. accipiter, v. mel dactylorum.
53. ↑ Q. t. exuviae, v. cortex, liber, folia Tsumami.
54. ↑ Q. t. tutor, v. ovis cum foetu.
55. ↑ Q. t. gutturniun, v. gladius acutus, multae aquae.
56. ↑ Q. t. camelus aestate editus, v. filius senectutis; q t. sincerus, v
camela abundans lacte.
57. ↑ Mater est cutis cerebrum continens, meninx.
58. ↑ Ejusmodi participatio locum tantum habet in fundis et aedificiis, non
in mobilibus; at q. t. desertum, v. asina fera; q. t. flava, i. e. pecunia,
v. camela, vel asina.
59. ↑ Q. t. calefacere, v. prohibere; q. t. locus vacuus, v. pabulum.
60. ↑ Q. t. incredulus, v. mare; q. t. cadaver, v. pisces in superficie
natantes.
61. ↑ Q. t. strabi v. foetus camelae anniculi, vel camelae non concipientes,
quod percussae sunt ab admissario.
62. ↑ Q. t. repudiata, v. camela, quae pascitur ubi libet.
63. ↑ Q. t. gasala, v. sol; dicunt nonnulli, de oriente sole usurpari, non de
occidente.
64. ↑ Q. t. lanam percutere, v. vaticinari jactu silicum.
65. ↑ Q. t. sedens, v. a viro segregata, vel menstruare cessans.
66. ↑ Q. t. stupidus, v. coelum; q. t arboretum, v. coemeterium Medinae.
67. ↑ Q. t. vetula, v. vinum; q. t. caedere, v. miscere.
68. ↑ Q. t. domus, v. gens vel tribus.
69. ↑ Q. t. Iudaismus, v. poenitentia, vel reversio, quo sensu etiam in
Corano occurrit.
70. ↑ Q. t. patientia, v. vinctio; q. t. miseria, v. camela, quae vincitur ad
sepulcrum possessoris, nec accipit potum, nec pabulum, donec
moritur; Antemuhammedani enim credebant, dominum in ea
resuscitatum iri.
71. ↑ Q. t. legatus, v. frondes, quae de arbore ceciderunt; q. t. consiliator, v.
camelus pinguis, sive, qui distinguit gravidam ab ea, quae non
concepit.
72. ↑ Q. t. castigare, v. magnificare et adjuvare.
73. ↑ Q. t. pauperavit, v. commodavit ei camelam, ut equitaret in dorso.

74. ↑ Q. t. nudavit, v. dedit ei dactylos, quae palma tulit per annum.
75. ↑ Q t. servus. v. massa, quae subacta est, donec bene haberet.
76. ↑ Q. t. maritus, v. palma, quae radicibus suis bibit e terra.
77. ↑ Q. t. verecundia, v. ob divitias insolentem esse.
78. ↑ Q. t. tamariscum succidit, v. absentem traduxit et honorem ejus
detrectavit.
79. ↑ Q. t. taurus, v. furor.
80. ↑ Q. t. feriat manum, v. prohibeat eum ab absoluto libertatis usu.
81. ↑ Q. t. locus, quo recumbat, v. conjux.
82. ↑ Q. t. corpus, v. lorica curta.
83. ↑ Q. t. latrina, v. palmetum.
84. ↑ Q. t. injustus, v. qui bibit lac, antequam coagulatur et debutyratur.
85. ↑ Q. t. intellectus, v. clypeus.
86. ↑ Q. t. ratio, v. species panni rubri striati, quo e. g. operiri solet
pilentum camelinum.
87. ↑ Q. t. superbia, v. dactyli immaturi, sed adulti et jam rubescentes; q. t.
gigas, v. palma, quae manu attingi nequit, cujusque contrarium est
sedens.
88. ↑ Q. t. dubius, v. qui multum habet lactis acidi.
89. ↑ Q. t rem habuit cum mare, v. luto obduxit, e. g. aquae
conceptaculum.
90. ↑ Q. t. cribravit, v. occidit.
91. ↑ Q. t. mentiens, v. alens et sustentans familiam.
92. ↑ Q. t. colens, v. negans; q. t. Deus, v. debitum.
93. ↑ Q. t. luscinia, v. homo levis, agilis.
94. ↑ Q. t. Katha avis, v. quod est inter femora.
95. ↑ Q. t. foenum, v. foetus projectus mortuus.
96. ↑ Q. t. se abdens, v. qui sepulcra refodit.
97. ↑ Q. t. pretiosum aureum, v. octava pars aurei vel ovi vitelli.
98. ↑ Q. t. rapina, v. sericum album.
99. ↑ Q. t. Kavarii, v. testes; quia, ut illae aves, res sequuntur.
100. ↑ Pernoctat noctem liberae, de sponsa dicitur, quae sancito matrimonio
sponso resistit; si eam defloravit, nox dicitur cana.

1. ↑ Bonae i. e. Medinae.

2. ↑ Schaibitae tenent clavem Caabae.
3. ↑ Prophetae.
4. ↑ Mohammedes scil. dixit: qui peregrinationem sacram instituit, nec sepulcrum meum visitat,
ille injuria me afficit.
5. ↑ Cordi.
6. ↑ Utrumque dicitur esse contra traditionem.
7. ↑ Superficiem.
8. ↑ Coelo stellis consperso.
9. ↑ Mendacia.
10. ↑ I. e. verum apparebit.
11. ↑ Benedictio, arbor paradisi.
12. ↑ Obscurior est haec stella in ursae majoris astro.
13. ↑ Orationes inauditae.
14. ↑ Fovea in saxo, circa quam accenditur ignis.
15. ↑ Diaboli.
16. ↑ Hanochi, Osiridis.

↑ Quaestiones sunt amphibolicae, quarum hoc loco sensus prodit ex vocum ambiguarum
explicatione subsequente. Haririus in responsis sequitur sententiam Schafaitae, non Abi
Hanifae.

XXXIII

Teflisensis.

N arravit Haret Hammamita. Deo summe laudando memet ab
adolescentia inde obstrinxeram, nunquam, quoad possem,
differre preces, et peragrans quamvis deserta aut lusui deditus vacuis horis,
semper observabam stata precationis tempora, cavens crimen negligentiae.
Quando igitur alios in itinere comitabar et descendebam in statione aliqua,
voci vocantis ad preces acclamabam salve! strenue observantem pietatis
officia imitans. Cum autem Teflisum[1] intrassem et forte una cum inopum
multitudine precatus essem, instituentibus nobis abitum, processit senex,
torturam oris simulans, tritus vestes et vires, et ita locutus est: Adjuro eum,
qui creatus est e materia generositatis, lac suxit religiositatis: tantum quod
pauxillum temporis mihi impenderit et oris effatum aliquod perceperit,
optionem deinde habebit, remunerandique et recusandi tenebit arbitrium.
Homines ergo ei consederunt et, montium instar, immoti manserunt. Ille
vero, pulcherrimum eorum silentium et gravitatem intellectus
animadvertens, ita verba fecit: Vos, qui videntibus dominamini oculis et
sensibus claris[2]! Nonne adspectus relationis vices explet et fumus indicat
ignem? Splendet canities, graviter premit infirmitas, morbus est evidens,
ignominiose patet interna conditio. Attamen et ego, per deum! ex iis fui, qui
regnant et abundant, praesunt et regunt, dant et largiuntur, benefici sunt et
superbi; sed non desierunt calamitates mihi evellere adipem, et
vicissitudines fortunae memet extenuare, usque dum sedes evaserat
desertum et manus vacuitas. Signum meum est miseria, amaruit vita,
vociferantur prae fame pueri et vel ossicula dactylorum masticare posse
cupiunt. Nec ego hoc probrosum abscondita vobis detegendi negotium

subii, nisi postquam pressus sum infelicitate, distortus ore, et ob id, quod
mihi accidit, incanui. O utinam non superstes in vita mansissem! Tum
ejulavit more dolentis et recitavit voce tenui:

Queror coram misericorde, laudibus venerando, mutationem et
inimicitiam fortunae,
Casusque, qui silicem meum percusserunt, et gloriae meae
structuram dissolverunt,
Et fregerunt arborem meam; at eheu! cujus ramos mali casus
frangunt;
Sterilemque fecerunt mansionem, ut ab ea migrare coëgerint mures,
Ac circumvagantem me et intereuntem reliquerunt. Patior
paupertatem et angores ejus,
Postquam dives fui, dominus opulentiae, qui manicas suas raptabat
in deliciis,
Cujus cutiebant frondes beneficia captantes, cujusque ignem
laudabant noctu migrantes.
Sed hodie nunquam ei fortuna, quae oculo eum petivit maligno,
favisse videtur;
Declinat, qui eum alias visitabat, et qui beneficia petebat,
agnitionem aversatur.
An vero juvenum quemquam contristet adspectus infelicis senis,
quem sua decepit fortuna,
Ut dispellat curas, quae eum angunt, et corrigat statum, qui eum
dedecorat?

Pergebat narrator: Praesens multitudo eo adducta est, ut in eum
inquireret, occulta ejus elicere et peram ejus excutere gestiens; hinc
dixerunt: jam cognovimus ponderis[3] tui pretium et trutinae tuae
perspeximus copiam; nunc fac resciamus tui rami arborem, et retege velum
a prosapia tua. Verum ille avertit vultum, ut cui graviora imposita sunt,
quam praestare possit, aut filiae nunciatae sunt natae, et incepit execrari
mala cogentia, moeruitque ob deficientem humanitatem; dein
pronuntiatione quidem distincta, fraudulento vero sermone, recitavit:

Per vitam tuam! non cujusvis rami fructus dulcis radicem indicat
suam.
Ede autem, quod tibi porrigitur, jucundum, nec interroga mel de ape
sua.
At distingue, cum prelo subjicis uvas, primum musti tui ab acetoso,
Ut ex cognitione majus aut minus statuas pretium, et vendas totum
pretio conveniente.
Nam ignominiosum est ingenio solerti, imbecillitatem in intellectum
illabi.

Dixit; et complacuit multitudini acumine suo et astutia, fefellitque
fructu, quamvis morbosi, pulcherrimo; unde collegerunt, quod amborum
brachiorum complexu conderet, et ambabus manibus distenta occultaret
lacinia, alloquentes: Heus tu! advolasti ad puteum parum habentem aquae,
et attigisti alveare vacuum; accipias igitur hocce residuum, nec aberrasse te
a scopo, nec etiam feriisse aestimans. Sed ille exiguum eorum donum pro
largo habuit, et acceptioni gratiarum actionem junxit; tum conversus
tractabat sui dimidium, et declinans diripiebat vias suas[4]. Dixit vero, qui
hanc historiam retulit: Ibi mihi visum est, eum externum habitum

machinatum esse, et artificium incedendo adhibere; surrexi itaque,
eandemque ingressus semitam vestigia pone legebam, illo limis me
adspiciente et fugiendo prohibente, donec vacua erat via et veritatis
manifestatio non amplius praesepiebatur. Hic laeto et hilari oculo me
intuitus est et sincerum se praebuit, postquam similando deceperat,
inquiens: ego te sane cogito fratrem peregrinationis, qui quaerit societatem;
expetisne socium, qui benignus sit et adjuvet, quique desiderabilis sit et pro
te eroget? Respondi: si talis mihi contingeret, conveniente gauderem forte.
Regessit: jam invenisti; hilaris ergo sis! et honorifici quid tibi contigit,
adhaereas ergo! Dein, postquam risui aliquamdiu indulserat, repraesentavit
vultum bene habentem, et ecce! erat senex Sarugensis, absque ullo corporis
morbo dubiove in faciei characteribus. Maxime igitur laetatus, tum quod
eum offenderam, tum ob morbi vanitatem, intentus eram reprehensioni ob
pessimam agendi rationem; sed ille, priusquam taxarem, aperuit os
recitando:

Veste prodii lacera, ut dicerent: pauper est, qui transigit tempus
iniquum;
Et hominibus memet paraplegia laborantem monstravi, quam saepe
enim hoc modo jam obtinuit cor meum expetita!
Sin lacera non fuisset vestis, non miserti essent mei, nec, si defuisset
paraplegiae simulatio, victoriam reportassem.

His adjecit: non superest hac in regione pratum herbosum, nec in
incolis ejus, cujus teneamur desiderio; quod si tu te mihi comitem praebere
vis, via nobis est eadem. Profecti ergo sumus expediti, et per integrum
biennium eum comitatus sum, jamque statueram societatem ei praestare
quamdiu viverem, cum tempus recusans dirimeret.

1. ↑ Teflis, proprie Taflis, ab aliis scripta Tiflis, urbs est Armeniae.
2. ↑ Vel: mirabilibus.
3. ↑ I. e. rhythmorum tuorum.
4. ↑ Nullo utens viae indice, vias suas occultabat. D. S. Scholl.

XXXIV

Sebidensis.

N arravit Haret Hammamita. Cum secarem desertum, Sebidum[1]
petens, comitabatur me juvenis, quem usque ad pubertatem
educaveram, et direxeram usque dum mores ejus perfecte boni erant, et
moribus meis adsuetus cognoverat, quid me juvaret; quare nunquam
desiderium meum praetergrediebatur, nec in petendis rebus scopo aberrabat.
Haud dubium est, quin propinquitas ejus cordi meo necessaria esset;
eumque elegeram ministerio meo, sive domi versarer, sive in itinere. Hunc
tempus omnia perdens abripuit, cum Sebidum nos contineret. Ego vero,
cum ejus robur evanuisset[2] et quiesceret vox, annum perseveravi non
deglutiens cibum, nec petivi juvenem alium, usque dum solitudinis
defectibus et molestiis, quas stando et sedendo persentiscebam, eo adactus
sum, ut in margaritae locum sphaerulam vitream[3] substituerem, et
quaererem, qui deficientis vices expleret[4]. Hoc consilio me contuli ad
homines, qui in foro Sebidensi servos vendere solebant, et dixi: cupio
servum qui, horsum moveatur aut prorsum[5], placeat, et laudem mereat,
cum tentetur; utque sit talis, quem exercuerint solertes, et inopia protraxerit
in forum. Omnes ibi annuebant petitioni, et assiliebant, et brevi conquirere
promittebant. Sed conficiebant lunae novae circuitum suum, et
convertebantur plenae et deficientes, nec ullum promissorum illorum
praestitum est. Itaque, cum viderem venditores oblitos vel simulantes
oblivionem, animadvertens, non omnem, qui commensus sit[6], secare, nec
aliud cutem meam tam bene scabere, quam proprium unguem, reprobato
rem aliis committendi instituto, cum auro et argento in forum egressus sum,

et mancipia mihi producere jussi, et sciscitatus sum pretia. Ibi mihi occurrit
vir capistratus vitta, qui juvenem carpo tenens dixit:

Visne emere juvenem industrium, forma et moribus excellentem,
Qui, quodcunque ex eo suspendas, portat; quando loquitur, sanat;
quando tu loqueris, memoria tenet;
Quando lapsus fueris, surgas! vocat; in ignem currit, si jubes;
Qui, vel unicum diem societati adhibitus, servat[7]; quacunque re
contentus esse jubetur, contentus est;
Multam quamvis assecutus astutiam, tamen nunquam mentitus est,
nec quidquam praetendit;
Allicienti non praebuit aurem cupiditati, nec commissa evulgare
secreta licitum habuit,
Diu autem mirandus fuit in eo, quod egit, et in carminibus pariter, ac
in prosa, superior fuit?
Per deum! nisi angustia vitae et pueri nudi, esurientes, cruciarent,
non vendissem eum regno toto Cosrois.

Dixit; at ego conspiciens staturam ejus rectam et pulchritudinem
sinceram, existimavi unum ex juvenibus horti beatitudinis videre et
exclamavi: hic non est homo, verum honorando nihil minus angelo! Dein
eum de nomine suo interrogavi, non tam resciendi ductus cupidine, quam ut
viderem, quomodo se haberet lingua ad pulchritudinem. Sed, nec dulce, nec
amarum, edens verbum, nec servae sese, nec ingenuae, filium sermone
prodebat. Averti me ergo ab eo[8], inquiens: phui et hui haesitationem tuam
turpem! Ibi ridens caput suum modo demisit, modo extulit, tum ad me
convertit et declamavit haecce:

O tu! cujus exardet ira, quod non prodam nomen meum; sic non agit
aequus.
Si nihil aliud te, quam hujus expositio, placat, ausculta! ego sum
Josephus, ego Josephus!
Jam ego tibi velum retexi; si sapis, cognovisti; sed non credo te
cognovisse.

Dixit; et carmine ejus abiit ira, et direptus mihi est intellectus, quasi
incantatione. Attonitus eram, ut non inquirerem, et obliviscerer Josephi justi
historiae; nec alia restabat cogitatio, quam ut eum licerer domino ipsius et
explorarem pretii, quod solverem, summam, existimans: certe te adspiciet
ille limis, et nimis altum indicabit pretium. Sed non eo usque evolavit, quo
ego, nec ubi ego affixus haerebat, verum inquit: servus, si parvi constat, et
levis est eum comparandi difficultas[9], domino per eum bene est, et hujus
amor eum complectitur; quare, cum ego sane praeferam, ut hunc tibi
juvenem cariorem faciam levi pretio, quod tibi indicem, pende, sis,
ducentas drachmas, et gratiam mihi habe, quamdiu vives. Et statim paratam
illi solvi pecuniae summam, ut solvit quis pro re vili et licita[10], nec venit in
animum, quod omne vile sit carum. Cum autem percussa utrinque manu
emtio stabilita et discessus constitutus esset, lacrimae manarunt ex oculis
juvenis plures, quam fundit nubes, et accedens ad dominum inquit:

Maledicat tibi deus! num qualis ego sum venditur, ut satienter
parvuli esurientes?
Et num secundum legem aequitatis, ut obligar muneri, quod a me
impleri nequit,
Et tenter terrore alio post alium? Quamvis qualis ego, cum tentatur,
non terretur.

Nonne probasti me, et perspexisti consilia sincera nulla fraude
mixta?
Quoties me constituisti rete venationi, redii cum fera in laqueis
meis;
Imposuisti mihi molestias, et faciles se praebuerunt, quamvis inesset
difficultas[11].
Quaenam est res invisa, cui operam non navarim, quae praeda, cui
consequendae non aptus fuerim[12]?
Nec manifestarunt dies crimen a me commissum, ut in disjunctione
detegatur[13].
Vitium tu nullum, gratiae sint deo! in me offendis, quod
abscondatur, aut dispergatur.
Quomodo tibi ergo facile esse potest, me ex oculis tuis removere, ut
solers mulier abjicit schidia?
Et qui potuit anima tua concedere, ut me humiliares, et venderer
instar mercis?
Nonne ego existimationem meam ab hoc (contemtu) custodivi, ut
sermones tuos, quo die serio constituebatur separatio?
Dixisti: profecto! quicunque licitetur hunc equum egregium, nec
commodatur, nec venditur, Equidem haud minoris sum, quam
ille equus generosus, indolem sed tuam superat illius indoles;
Praeterquam quod ego, cum vendar, canam: perdiderunt me, at
qualem perdiderunt juvenem!

Istis versibus auditis intellectoque suavi sermone senex, altum
postquam, traxerat suspirium et ita lacrimarat, ut alienis etiam lacrimae
oborirentur, filii, dixit, loco hunc juvenem habeo, nec secerno a jecoris mei

partibus, nec unquam, nisi stabulum evasisset vacuum, et extincta esset
lampas, reliquisset nidum meum, usque dum secutus esset feretrum. Jamque
video quantum eum incessit doloris, et probus homo[14] lenis et placidus est.
Visne igitur, ad consolandum cor ejus et propulsandum dolorem, mecum
pacisci, ut emtionem rescindas, quando te precaturus sim, nec grave habeas,
quando tibi molestus fuerim? Nam in historiis selectis, a fidis auctoribus in
syntagma redactis, legitur: qui mercatum cum fratre initum remittit, ei deus
remittit peccata sua. Pudore coactus, quamvis multa[15] corde volutabam,
promisi. Juvenis ibi propius accedens frontem senis exosculabatur, qui
lacrimis ex genis libere delabentibus cecinit:

Tranquillo sis animo! caput meum pro te devoveo, quodcunque
molesti doloris et miseriarum subeas,
Haud longum est discessus spatium, nec cessabunt renovandae
conjunctionis cameli,
Ope grata potentissimi creatoris!

Adjecit: trado te optimo domino, et sublata amiculi lacinia abiit.
Juvenis autem perseveravit in gemitu et ejulatu donec, milliaris spatio
emenso, rediens ad tranquillitatem, sedato lacrimarum fluxu[16], ita me
compellavit. Scisne cur flevi et quam ob causam ejulavi[17]? Reposui:
discessum a domino te, ut fleres, commovisse credo. Ille contra: ego sum in
fluvio, et tu etiam in fluvio es; quantum autem interest inter piscatorem et
praedam! dein recitavit:

Non fleo, per deum! propter amicum diremtum, nec propter amissa
delectamenta et gaudia,

Sed lacrimarum fluxus ex genis profunditur ob imprudentem, cujus
oculus gestiens
Eum praecipitem dedit, usque dum afflictus est et ignominiae
expositus, perdiditque sculptos, candidos, splendentes[18].
Vae tibi! nonne elegantes illi versus tibi indicarunt, me liberum esse,
quem vendere vetitum?
Cum praeterea et nomini Josepho indicium insit clarum?

Dixit; et assimilavi verba ejus disputationi jocantis, phalerisque
ludentis; ille vero indurescens, more veridici, mundabat se a luto servitutis.
Circumvagabamur ergo in rixa, quae ad alapas usque progrediebatur
tandemque in judicium procedebat. At judex, cum statum rei luculenter
exposuissemus, suratamque nostram praelegissemus, dixit: nonne, qui
commonefecit, excusavit se; qui cavere jussit, indicavit; et qui edocuit,
officio non defuit? Ex iis enim, quae commemorastis, clare prodit, juvenem
quidem monuisse, te vero non abstinuisse, sincerumque tibi illum dedisse
consilium, te vero non servasse. Tege igitur et occulta stupentis cordis
morbum, nec illum, sed te ipsum reprehende. Cave autem, ei inhaereas
cupiasque eum possidere servum, qui liberae cutis nec exponendus est
venditioni. Nam pater ejus heri, ante solis occasum, eum adduxit, et se esse
ramum, qui eum emiserit, nec alium, quam se, possessorem ejus, confessus
est. Interrogavi: an novisti patrem, quem deus pudefaciat?! Reposuit: quasi
ignorari possit Abu Seid, quem impune licet convitiis adspergere, de quo
apud omnes judices sunt historiae, de quo ad omnes delatum est! Tum ego
incensus ira, nonnisi in Deo auxilium esse, exclamavi et, cum jam
aufugisset tempus, quasi ex delirio redii, certus, vittam illam fuisse rete
fraudis et domum venationis[19]. Et demittebatur visus meus ob id, quod
expertus eram, juravique non amplius negotia habere cum capistrato,
quamdiu essem victurus, nec desinebam lamentari ob emtionem frustratam

et ignominiam inter sodales. Ad quae judex, videns iram meam et
excandescentiae ardorem, haec effatus est. O vir! non perdidisti id peculii
tui, quod te monet; nec crimen erga te commisit, qui te expergefecit.
Sapientiam igitur hauriens ex eo, quod in te ingruit, cela hunc casum
amicos tuos, semper tamen mali, quod te obruit, memor, ut recordatio tuos
tueatur nummos. Ac indue mores viri, qui, patiens cum tentatur, positum ob
oculos exemplum probe considerat. Quibus dictis eum valere jussi, indutus
veste pudoris et tristitiae, trahens syrma animi falsi et stupidi, instituique
Abu Seidum prosequi aversatione, et in aeternum me ab eo separare.
Proinde evitabam aream ejus et recedebam ab ejus adspectu, donec me
oppressit in via angusta et salute propensi impertivit. Ubi ego nihil aliud,
quam austero vultu prospicere et tacere. Sed ille, quid, inquit, tibi venit in
mentem, quod nasum extollis supra socium tuum? Regessi: oblitusne es,
quod astute egisti et fraudasti, et patrasti facinus tuum, quod patrasti? Tunc
increpuit ore subsannans et recitavit me reconciliaturus:

O tu! qui aversus es, iratus, austerus,
Et plumas vituperia, quibus inferiores sunt sagittae,
Dicisque: num liber venditur, ut venditur niger[20]?!
Parce! nam non primus id feci, ut opinaris;
Jam ante vendiderunt Josephum Jacobitae, at quales illi!
Praeterea juro per domum, ad quam iter dirigit religiosus,
Et per ambeuntes dispersis antiis macilentos,
Quod non suscepi hoc negotium ignominiosum, dum supererat
drachma.
Excusa igitur fratrem, et abstine vituperare more insipientium.

Adjecit: excusatio quidem mea jam patet, tuae autem monetae
perierunt. Quod si me horres et a me deflectis, nimium tristis ob amissos
nummos[21], scias velim, me non esse eum, qui mordeat bis et binas calcare
faciat prunas; sin animum applicas, morem gerens avaritiae, ut vindices, qui
retibus meis inhaeserunt, obolos, deplorent deplorantes prudentiam tuam!
Dixit Haret Hammamita: hoc sermone suo decipiente et victoriosis
praestigiis suis coëgit me, ut in sinceram cum eo amicitiam redirem, meque
ei benevolum praeberem. Post tergum itaque jeci[22] facinus ejus quamvis
execrabile.

1. ↑ Sebid urbs est Jemanae post Zanaam maxima, a mari paullo minus diei itinere distans,
emporium frequentatum ab Aethiopibus.
2. ↑ Proprie: cum struthio ejus defecisset.
3. ↑ Vel: lapideam.
4. ↑ Proprie: obturaret vacuum.
5. ↑ D. S. Scholl. explicant: si nudetur; quae tamen significatio verbo kalaba non inest.
6. ↑ E. g. corium.
7. ↑ Scil. foedus, amicitiam.
8. ↑ In textu additur: avertendo, vel latus.
9. ↑ A. v. et leves sunt difficultates ejus.
10. ↑ Vel: quam vendere licet.
11. ↑ Proprie: obsequentes, ductiles, se praebuerunt, quamvis inesset refragatio.
12. ↑ A. v. qua mihi non fuerit ulna, brachium.
13. ↑ Secundum D. S. Scholl. a. v. vertendum est: ut capitis operimentum in disjunctione
detegatur. Praeferrem tamen interpretari: ut animi tranquillitas in disjunctione possit
ostentari; quod salvis textus vocalibus fieri potest.
14. ↑ A. v. fidelis, fidem habens Deo et Mohammedi.
15. ↑ A. v. res.
16. ↑ A. v. aversis lacrimis effusis.
17. ↑ D. S. Scholl.: et quo fretus (innixus) sum?
18. ↑ Scil. nummos.
19. ↑ D. S. Scholl. explicant: et versus poëmatis ejus.
20. ↑ Scil. equus.
21. ↑ D. S. Scholl.: nimis misericors impensae tuae residuis.
22. ↑ D. S. Scholl. monent, id notare: facinus ejus oblivioni tradidi.

XXXV

Schirasensis.

N arravit Haret Hammamita. Cum ambularem Schirasi[1],
offendi coetum[2], qui praetereuntes, properantes licet,
sistebat, et praeterire nec ego potui, sed, ne passum quidem ultra
progressus, ad eum deflexi exploratum, quae sit gemmae ejus indoles, et an
pro floris specie fructus se habeat. Et ecce, congregati ejus erant
singulares[3], et lucrabatur[4], qui ad eos deverteret. Cum autem festivo
frueremur sermone, laetiore quam cantus (pulchrarum puellarum),
jucundiore quam lac uvarum, oppressit nos laceratas binas indutus vestes,
qui duas fere aetates pervixisse videbatur, lingua haud impedita salutans, et
diserte instar disertissimi alloquens. Cum vero amiculi cingulum necteret, ut
solent consessuri, homines quidem ob laceras vestes contemtus invasit,
oblitos, quemque in duabus rebus suis minimis spectari virum[5]. Et
coeperunt sibi invicem arrogare eloquentiam, agallochenque ejus accensere
materiae foci, dum hic ne verbulum quidem prodebat, nec ullam ostendebat
sui notam, donec ingenia eorum perspexerat, praeponderante aeque ac levi
cognito. Tandem vero, cum abscondita eorum elicuisset, et pharetras eorum
evacuasset, ita locutus est: O homines! si scissetis sub operculo vinum
latere merum, non contemsissetis laceras vestes indutum, nec, ei boni quid
inesse, prorsus negassetis. Simul doctrinae suae fontes et eximias elegantias
promanare sivit, quae singularem excitabant admirationem, dignae, ut auro
liquefacto scriberentur. Dein, vulnerato[6] omni pericardio, omnibusque
cordibus ad ipsum attractis, movit ad abitum et paravit discessum. At
congregata multitudo, a lacinia ejus se suspendens, cursum fluctus inhibuit,
inquiens, tu sagittae tuae notam nobis ostendisti, jam fac cognoscamus

etiam ovi tui testam ruptam et luteum[7]. Hic ille tacere, ut quem moeror
suffocat, dein ejulare adeo, ut misericordiam moveret. Continuavit referens.
Ita cum lac vix mixtum et jam coagulatum[8], artemque ac viam Abu Seido
consuetam animadverterem, accuratius senem consideravi, ut erat macro
vultu et diminuto faciei adspectu[9]; et re vera ille erat ipse. Tamen hoc
secretum occultavi ceu morbum intestinum, et, quamvis ille non
opinabatur[10], fraudem texi. Ejulatu demum finito, se a me cognitum esse
intellexit et ridibundo me adspexit oculo, tum recitare coepit voce flere
simulantis:

Dei imploro misericordiam, submittens memet ob peccata, quae
tergum meum oneraverunt.
O homines! quot ego vetustos[11], obesos[12], optimis adtributis
praeditos, in rorantibus (pratis)[13]
Occidi, nec timui possessorem, qui exigeret talionem aut pretium,
Semper, cum peccati accusarer, fatis culpam tribuens.
Nec evigilavit anima ex errore, pertinax in occidendis
primogenitis[14],
Donicum apparens in vertice canities me prohibuit.
Ex quo enim incanuerunt tempora, nec vetustioris, nec junioris
unquam fudi sanguinem.
Nunc autem, quo me videtis, statu et arte parum praebente versor,
Possidens puellam, cujus duravit domi retentio et seclusio usque
post amores[15],
Tamen expetitur matrimonio, ut pulchra, quae virum possit laetare,
solet expeti.

Sed, utut acquiescatur exiguo, minus centum drachmis ei dotandae
non sufficiunt,
Cum manus mea ne unam quidem contineat, terra sterilis, coelum
nubium expers sit;
An ergo quisquam me juvet, ut eam transferre possim, puella
comitatam oblectante[16],
Et purget curas smegmate suo[17] meas, et cordis affligentes
cogitationes,
Et gratias meas promereri studeat, quarum odor dispergatur in
conviviis.

Dixit; nec quisquam ex multitudine restitit, qui non largitus esset et
beneficia sua in eum profudisset. Quare prosperata petitione et drachmarum
centuria completa, gratias egit, felicitatem apprecans, et a crure discessuro
sustulit laciniam. Ego vero secutus sum, scire cupiens, quamnam puellam in
gynaeceo suo educarit, et quosnam rerum suarum initio interfecerit. Ibi ille,
quasi celeritate, qua surrexeram, edoctus esset de desiderio meo,
appropinquavit ad me et, intellige, inquit:

Amice! occidere, de meae sortis homine dictum, significat vinum
miscere; non occido dente acuto[18], aut gladio.
Quare diu in domo retenta virgo filia est vitis, non virgo ex filiabus
nobilium;
Quam quidem ut in scyphum et poculum immitterem, hoc me vidisti
statu et statione.
Adverte quae dixi, et pro arbitrio tuo, si vis, ignosce aut vitupera.

His addidit: ego sum homo per ebrietatem nocens, tu contra
pusillanimis; magna ergo inter nos est differentia. Tum valedixit et abiit,
relicto mihi in viaticum adspectu amorem prodente[19].

1. ↑ Schiras, inter Persiae urbes princeps, condita est in valle praefertili. Eminus accedentibus
pulcherrimum praebet adspectum, ob altas turres e splendentibus saxis constructas, et
hortos atque viridaria, vernantibus cupressis consita, quae extra et intra eam sunt. Nascitur
hic praestantissimum vinum totius Persiae, et venundatur admodum vili pretio.
Laudatissima vero rosarum aqua hinc ad varias et longinquas regiones deportatur.
2. ↑ Vox arabica praeconem, invitatorem ad conciliabulum, et conciliabulum ipsum notat.
3. ↑ Vel: singuli.
4. ↑ Vel: dabatur.
5. ↑ I. e. corde et lingua.
6. ↑ D. S. Scholl.: decepto.
7. ↑ I. e. unde tu ortus sis, et interiora status tui.
8. ↑ D.S. Scholl.: dulce ejus et amarum; quod proprie notet: mel et lac crassum, acetosum.
9. ↑ D. S. Scholl.: et malo odore. Nos eam verbi sahaca recepimus significationem, qua
convenit cum sachaka, diminuit, trivit; ad reijâ, adj. foem., quod notare potest impletam
pinguedine et carne, cfr. Nahasi schol. ad Amrulkeisi Moall. ed. Hengstenberg v. 28,
supplevimus cutem, faciem. Verum tamen est, reijâ in hoc Haririi libro occurrere solet
significatu aurae, odoris.
10. ↑ Vel: quamvis non esset dubia. Verbum utramque interpretationem admittit.
11. ↑ Atîk notat etiam vini utrem vetustum et virginem viro maturam.
12. ↑ Anis est camelus obesus et quae supra aetatem apud parentes innupta mansit puella.
13. ↑ Vel: quorum adtributa laudabantur in coetibus.
14. ↑ Vel: virginibus.
15. ↑ D. S. Scholl.: cujus longa fuit domi retentio et quae seclusa fuit adeo ab auris. Equidem
hattâ refero ad thâla; vox an saepe notat post. Vino et mulieri nonnihil est commune; haec
quidem quadragesimum annum egressa, secundum regulam, minus desiderat conjugium;
illud eodem fere tempore desinit commoveri sympathia cum florentibus vitibus, quae amori
comparatur.
16. ↑ I. e. vinum transferre possim, ancilla, fidicina, comitatum oblectante.
17. ↑ D. S. Scholl. sub smegmate intelligunt vinum, quod id abluit tristitiam. Quo accepto
vertendum est: et purget curas smegmate earum.
18. ↑ Scil. spiculo, hastae dente, ut Romani poëtae dicunt.
19. ↑ Quod alii interpretantur: fecit, ut amantis visu eum prosequerer.

XXXVI

Malatiensis.

N arravit Haret Hammamita. Procumbere feci Malatiae[1]
camelam itineris, et pera mea plena erat aureis. Ex quo autem
illuc deverteram, assumseram consuetudinem adaquandi ad aquas laetitiae
et venandi divulgatas per regionem fabulas, nec me fugiebat quod gratum
auditu esset aut visu, nec vacuus erat a me locus lusus aut gaudii; donec,
cum non superesset negotium in ea (urbe), nec desiderium ultra in ea
commorandi, serio erogavi pecuniam, ut emerem ad iter necessaria. Cum
praeparationem perfecissem, et discessus esset in promptu aut prope, vidi
novem viros, qui emto vino ascenderant collem; lenitas eorum erat compes
oculorum, delectatio erat dulcedo verborum. Accessi ergo ad eos, cupidus
conversationis, non vini, et appetens congressus, non poculi; et cum illis
insertus essem decimus, additusque socius, inveni eos filios diversarum
matrum[2], desertorum ejectamenta, nisi quod cognatio urbanitatis eos
conjunxerat ut generis cognatio, paremque inter eos fecerat dignitatis
gradum, ut splenderent instar stellarum astri geminorum, aut camelae[3],
cujus omnes proportionales sunt partes. Et laetitiam mihi creabat accessisse
ad eos, et commovebar ad laudandam constellationem, quae me adduxerat,
incepique meas sagittas cum ipsorum versare, sanitatem petens ex odore
(ingenii) eorum[4], non vini. Usque dum colloquii ambagibus eo
pervenimus, ut aenigmata proponeremus mutatoria, ut si, intendens ut
respondeatur Karamata, honores, interroges, quid est simile Naumu fata,
somnus praeteriit? Et exorsi sumus retegere Soham[5] et lunam, et decerpere
spinas et fructus. Dum vero explicabamus (vestes) novas et tritas,
protrahebamusque pingue et macrum, venit ad nos senex, cujus jam abierat

forma et color, residua erat scientia et experientia, et simulavit se
spectatorem et auditorem, qui colligeret, quod nos spargeremus; excussis
vero crumenis nostris et manifesta desperatione, cum videret fontes
defecisse, et nihil producere superne haurientem, et in fundo putei
versantem, colligens syrma et occiput nobis advertens, dixit: non omne
nigrum est dactylus, nec omne rubicundum est vinum. Et adhaesimus ei ut
lacerta ramis, prohibuimusque cingentes a tractu, in quem tendebat,
regerentes: medicamentum scissi est, ut consuatur, si non — vindictam!
vindictam! nec in animum inducas tuum, conviciis vulnerare et amplam
facere rupturam, tum abire. Flexit ergo habenam rediens, tum loco suo
decubuit firmiter et dixit. Quod si me excitatis disputatione, judicabo ut
judicavit Salomo de sato[6]. Sciatis velim, praediti ingenio liberali et vino
aureo: si proponuntur aenigmata verbalia, ut examinentur ingenia et
eliciantur abstrusa, recondita, horum lex est, ut sint vocabula vere similia,
significantia, eruditasque continentia elegantias; quod vero excedit hunc
ordinem, aequiparandum fructui deciduo, nec inditur canistro; et jam vidi
vos non servasse hos fines, nec distinxisse verum a falso. Diximus:
veritatem locutus es; admetire ergo nobis de simila tua undasque tuas in nos
redundare sinas. Reposuit: faciam, ne dubitent fidem abrogantes, nec
cogitent de me quaslibet cogitationes. Tum accedens ad virum prae ceteris
spectabilem inquit:

O tu, qui maximo es acumine, in solvendo[7] rem acu tangens[8]!
Quid respondet meae enuntiationi: Gua (Umidda) Bisâd, fami
(succurritur) commeatu?
(Solutio: Tawa i.g. Gua, et Mir i. q. Sâd; utrumque conjunctum efficit Tawamir, volumina
scriptoria.)

Secundum arridens cecinit:

O tu, qui virtute praecellit, nec maculatur ignominia!
Quid simile dicto. aenigmata proponentis: Sahron (Azabat-hu)
Ainon, tergum (quod feriit) malus adspectus?
(Sol. Mata i. q. Sahr, et Ain i. q. Ain; utrumque conjunctum Mataain, qui confodiunt.)

Tum tertium adspexit dicere ordiens:

O tu, cujus ingenii partus similes sunt nummis probatis!
Quid simile, si cui diceres: Zâdafa Gâïset, invenit donum?
(Sol. Alfâ i. g. Zâdafa, Zilet i. q. Gâïset; utrumque conjunctum Alfâzilet, sphaerula media
monilis, vel, quod dirimit duos Korani versus.

Tum collum flexit ad quartum inquiens:

O tu, qui elicis absconditum aenigmatum arcanorumque animi
conceptuum!
Age, explica mihi, quid simile dicto: Tanawal Alf Dinâr, accipe
mille denarios?
(Sol. Hâ i. q. Tanawal, et Dijet i. q. Alf Dinâr; utrumque conjunctum Hadijet, dux, collum.)

Tum obtutum suum defixit in quintum et dixit:

O tu ardens ingenio, frater acuminis conspicui!
Quid respondet dicto: Ahmala Hiljet, missum fecit ornatum?
Explica, recta incedens via, et festina.
(Sol. Alrha i. q. Ahmala, et Schijet i. q. Hiljet; utrumque conjunctum Alrhâschijet,
tegmentum ephippii, vel, dies judicii.)

Tum conversus ad latus sexti dixit:

O tu, cujus metae adtingendae certantis passus impares sunt
debilesque!
Quid simile dicto aenigma proponentis: Ucfuf! Ucfuf! abstine!
abstine!?
(Sol. Mah Mah i. q. Ucfuf Ucfuf; utrumque conjunctum Mahmah, desertum longe lateque
patens.)

Tum supercilio nictavit septimo dicens:

O tu, cujus clare patet intellectus et eminens est acuminis gradus!
Elucida, qui nunquam diserte explanandi facultate non gaudeas,
quid simile dicto:
Alschakik Aflata, frater aufugit?
(Sol. Alach i. q. Alschakik, Târa i. q. Aflata; utrumque conjunctum, Alachtâr, pericula.)

Tum octavum audire jussit, dicens:

O tu, cujus virtutis horti humectatos rore habent flores, nitentes!
Quid simile, si diceres aenigmata proponenti: aenigmatum
possessor[9] Ma Achtâra Fidhdhet, non praehabuit argentum?
(Sol. Abâ i. q. Ma Achtâra, et Fidhdhet; utrumque conjunctum Abâriket, quaelibet res albo
nigroque distincta, gladii valde splendentes, gutturnia.)

Nonum deinceps acuto obtutu petivit dicens:

O tu, in quem digitos intendunt ob animum ingenuum et
excellentem scientiam!
Expedi nobis, quid simile dicto tuo proposita quaestione
contendenti: Dus Gamâet, calca turbam?
(Sol. Tâ i. q. Dus, et Fijet i. q. Gamâet; utrumque conj. Tâfijet, quod aquae innatat, uva.)

Perrexit referens. Et cum venisset ad me, concussit humeros meos et
dixit:

O tu, qui tenes dictiones implicitas, quibus angis adversarios et
confodis!
Facundus es explicator; profer igitur simile dicti: Chalî Uskut,
avuncule mi tace!
(Sol. Chali i. Chali, et Zah i. q. Uskut; u. c. Chalizah, sincera amicitia.)

His effatis adjecit. Jam ego sitim vestram restinxi, vosque pavi[10]. Si
vero vultis, altera vice vobis potum praebebo. Dixit; et cepit nos vehementia
sitis, ita ut peteremus, denuo nobis bibendum daret. Respondit: ego non
sum, qui, se praehabens fratri, sibi soli vindicat, nec ut ille, qui nonnisi in
cute pinguedinem habet[11]. Rediens ergo ad primum inquit:

O tu, cujus, cum obscura videtur abstrusa sententia, solvunt subtiles
cogitationes!
Si quando aenigmata proponens dicit: Chud Tilk, teneas hanc; quid
huic dicto revera simile?
(Sol. Ha i. q. Chud, et Tik i. q. tilk; u. c. Hâtik, teneas hanc.)

Dein conversus collo ad secundum:

O tu, cujus facundia praestantiam declarat!
Quid simile proverbio: Himar Vahsch Suijina, onager ornatus[*]?
(Sol. Ferâ i. q. Himâr Vahsch, et Sina i. q. Suijina; u. c. Ferasin, pl. vocis Firsan, regina in
latrunculorum ludo.)

Tum oculi nictu innuit tertio, dicens:

O tu, qui es virtute et ingenio ut Azmaï!
Quid simile esset dicto tuo aenigmatibus certanti: Anfik! Takma!
eroga, repelles!?
(Sol. Mun i. q. Anfik, et Takim i. q. Takma; u. c. Muntakim, ulciscens.)

Porro quartum apertis oculis intuens:

O tu, qui, quando difficile carmen obscurum est, tenebras illustrat!
Quid simile dicto: Istanschi Rih Mudamet, odorare vini odorem?
(Sol. Rah i. q. Istanschi Rih, et Râh i. q. Mudamet; u. c. Rahrah, ampla res, ampla bonis
vita.)

Tum furtim adspexit[12] quintum et dixit:

O tu, cujus procul abest mens, ut ad sollicite cogitandum lenteque
respondendum adigatur, aut ad haesitationem adducatur!
Quid simile dicto: Rhatti Halka, tege perditos!?

(Sol. Zun i. q. Rhatti, et Bur, pl. vocis Bâir, i. q. Halkâ; u. c. Zunbur, palma solitaria,
calamitas.)

Nec non conversus ad sextum dixit:

O frater intellectus, in quo tua dubium omne superat perfectio!
Noctu quis pauxillum profectus est, Sâra Billail Muddet, quid huic
dicto simile?
(Sol. Sarâ i. q. Sâra, et Hin i. q. Muddet; u. c. Sarahin, plur. vocis Sirhan, idiom. Hudeil.
lupus.)

Dein convertit oculos ad septimum, dicens:

O tu, qui ornatus es intellectu, qui suum inter homines stabilivit
mercatum!
Tibi est elucidandi facultas; quid ergo simile dicto: Ahbib Farukah,
ama pavorem?
(Sol. Mik i. q. Ahbib, et La, pavor, i. q. Faruka; u. c. Miklah, funda.)

Octavum versus se convertit dicens:

O tu, cujus virtus ad cacumen pervenit, omnia superans cacumina!
Quid simile dicto: Aathi Ibrikan Ialuh Brhair Urvet, da splendens
gutturnium sine ansa!?
(Sol. Uss i. q. Aathi, et Cub i. q. Ibrik etc., u. c. Uskub, ocrearius, effusa fluensque aqua,
etc.)

Jam leviter arrisit nono dicens:

O tu, qui amplecteris optimam scientiam, et elucidandi facultatem
nullum relinquentem dubium!
Quid, si aenigmatibus tecum concertanti, prudenti, diceres: Althaur
Milki, bos est possessio mea, huic dicto esset simile?
(Sol. Allaá i. q. Thaur, et Li i. q. Milki; u. c. Allâli, uniones.)

Postremo volae contractione apprehendit manicam meam inquiens:

O tu, qui fulgore intellectus tui in dubiis et sideris tui luce excelsus
es!
Quid est simile sibilo labii, Zafir Gahfalatin? Explica hoc perfecte
explicans!
(Sol. Mokâ i. q. Zafir, et Schafet i. q. Gahfilet; u. c. Mokaschifet, detectio.)

Perrexit referens. Et cum nos exhilaravisset eo, quod audiveramus, et
cuperemus expositionem, diximus ei: non sumus ex equis hujus
hippodromi, nec manus sunt nobis ad solvendos hos nodos; quod si tu
explicaveris, gratum nobis feceris, si vero celaris, moerore affeceris. Hic
substitit paullum, binas suas voluntates consulens, sagittasque suas binas
versans, usque dum ei placuerat dare, quod petiveramus. Mox ad coetum
accessit sic faciens verba. Docebo vos, quod nescivistis nec cogitastis, vos
edoctum iri; jam igitur vestris illigate memoriis et exornate his floribus
prata vestra! Interpretationem aggressus rubiginem ingeniis nostris detraxit,
simulque evacuavit manicas, ita ut intellectus sole clariores evaderent,
manicae vero fierent, quasi heri non fuissent habitatae. Cum autem fugam
pararet et de mansione ejus quaereretur, suspiria trahens ut liberis orbatus,
haec effatus est.

Omnis pagus mihi est patria et ampla in eo mansio;
Nisi quod cor Sarugi amore flagrat, ejusque desiderio teneor.
Haec est terra mea virgo, hic aether, unde flavi[13].
Ejus prati herbosi desiderio, prae omnibus aliis, gemo;
Non suave post hoc mihi suave, nec dulce dulce est.

Perrexit Haret Hammamita. Dixi sociis meis: ille est Abu Seid
Sarugensis, cujus dictorum elegantium pars sequior aenigmata sunt; et
incepi eis describere pulchritudinem ornatae ejus eloquentiae, quamque
obsequentem habeat linguam. Tum me converti et en! jam ille abierat et
cum lucro suo evaserat. Mirati ergo sumus de facto ejus, nescii quo
terrarum tetenderit, ceciderit.

1. ↑ Malatia, Malatija, Maltija, eadem est urbs ac Meledni, Melitene, non sita in Mesopotamia,
sed cis Euphratem, in finibus terrae Rûm.
2. ↑ I. e. diversos.
3. ↑ D. S. legit Gumlet, i. e. totum.
4. ↑ D. S. Scholl. explicant: e sermone eorum.
5. ↑ Soham, stellam obscuriorem in ursae majoris astro, quaerendo, oculos probabant Arabes.
6. ↑ Israelitae cujusdam oves alius satum noctu depastae erant; qui cum accessisset conquerens
ad Davidem, hic judicavit, ovium gregem ei esse dandum, ei ut satisfieret. Rectius vero
Salomo, qui, undecim annorum puer, forte aderat, statuit: gregem quidem tradendum ei, cui
factum sit detrimentum, ut pullos ejus et lac sibi vindicet, campum vero illi, cujus oves
detrimentum fecerint, ut eum ipse conserat proximoque anno consitum reddat, gregem
suum recipiens.
7. ↑ Secundum ed. Sac.: in virtute; sed praeplacet legere fazl.
8. ↑ Proprie: accendens igniarium, vel, fomes igniarii.
9. ↑ Vel: ingenii possessor, ingeniosus.
10. ↑ Vel: moram vobis concessi.
11. ↑ D. S. Scholl.: cujus pinguedo est in ipsius cibo, vel, qui in vase suo retinet pinguedinem.
Mihi dicere voluisse videtur: doctrina mea est profunda, copiosa.
12. ↑ D. S. Scholl.: arrisit.
13. ↑ I. e. ortus sum.

↑ Rhythmi finales in nonnullis libris sunt mugalijâ et hallijâ.

XXXVII

Zaädensis.

N arravit Haret Hammamita. Procerus ut hasta et agilitate
praevertens onagros[1] ascendi Zaädam; cujus cum adspicerem
pulchritudinem et spectarem viriditatem, interrogavi gnarures narratores,
quem illa includat e nobilibus et fodinis bonorum? eum ut sumerem prunam
lucentem in tenebris et auxilium in oppressionibus. Et describebatur mihi
judex amplus ulnam, abundans statum, Taimita[2] genus et indolem. Nec
desinebam visitatione ei appropinquare, et erogare in eum cumulando[3],
usque dum echo vocis ejus et Salmân[4] eram domus; et eximens mel ejus
odoransque laurum, nunquam non interfui disceptatorum litibus, defensum
et vituperatum conciliare studens. Cum autem aliquando judex sederet ad
judicium exercendum, die conventus et congregationis, intravit senex tritus
plumas[5], tremorem simulans, qui concilium adspiciens adspectu egregie
videntis narrabat, adversarium sibi esse, qui non sponte secutus sit. Et haud
diutius erat quam scintilla, aut indicium nutus, cum in modum leonis
juvenis adduceretur et, Deus, diceret ille, corroboret et a conniventia
custodiat judicem! Iste filius meus, calamus corruptus, gladius rubiginosus,
ignorans praecepta aequitatis, sugit papillas repugnantiae. Nam quando
equidem progressus sum, restitit, quando arabice locutus, barbare ille
garriit, quando ignem accendi, extinxit, quando assavi, cineribus inquinavit;
quamvis ex eo inde, quo repsit, tempore, usque dum adolevit, curam ejus
sustinui et benignissimus educatorum et altorum fui. Judex grave id habuit,
quod ille questus erat, et omnes, qui circumsedebant, inauditum
existimarunt; tum ille ita incepit. Testor repugnantiam ex orbitatibus unam
esse, imo saepius oculo frigidius esse[6], prolem omnino non habere!

Regessit adolescens, quem hic sermo ira affecerat: Per illum, qui constituit
judices ad justitiam exercendam, et illis tradidit habenas probitatis et
decisionis! nunquam ille vocavit, quin dixerim Amen, et praetendit quid,
quin crediderim, nec peregrinationi se dedidit unquam, quin et ego
Naziraeatum susceperim, nec ignem protudit, quin accenderim; nisi quod
comparandus est viro quaerenti Rachamarun[7] ova aut volatum a camelis
flagitanti. Resumsit judex: quanam re difficultatem tibi fecit et probavit
tuam obedientiam? Contra ille: Ex quo tempore vacuus fuit pecuniae et
tentatus est inopia, imposuit mihi, ut linguam petendo exercerem[8], et
pluviam deprecarer ex nubibus gratiae; ut redundaret potus ejus, qui
subsederat, et coalesceret, quod fractum erat in statu ejus. At cum me
edocere inciperet et virtutes animam decentes mihi exponeret, cor meum
intelligere fecit, aviditatem esse rem laboriosam, exosi quid cupiditatem,
gulositatem movere nauseam, mendicari esse abjectionem animi; tum
recitavit mihi e scissura oris sui et ex arte rhythmorum suorum:

Contentus sis infima sorte, et in ea acquiescas ut ille, penes quem et
pauxillum est multum.
Abstineas ab aviditate, quae non desinit humiliare dignitatem ejus,
qui ad ipsam ascendit.
Existimationem tuam custodi, eamque defende, ut leo defendit jubas
suas.
Et patiens sis, si quid ingruit egestatis, ut solent constantes,
animoque aequo[9].
Nec funde aquam pudoris, etiamsi dives daret, quantum ambae
manus continent.
Generosus est qui, cum affectus est oculus ejus, palpebras laesas
tegit a pupillis suis[10];

Et qui, cum trita sit vestis ejus serica, non consultum habet terere
etiam genas.

Dixit; at austere contraxit vultum senex, tetricus; et irruens in filium
cum detestatione, increpavit ita. Tace, o inobsequens! qui me praefocas et
angis, instar ossis guttur praecludentis. Vae tibi! matremne tuam docere vis
concubitum, aut nutricem tuam lactatum? Jam conflictatur scorpio cum
vipera, et pulli vix depulsi intento cursu versus admissarios prosiliunt[11].
Dein, quasi eum poeniteret eorum, quae ex ore suo nimis celeriter elapsa
essent, et amore ad reconciliationem adigeretur, aspiciebat oculo propenso,
submittebatque alam blandientem[12], pergens: Vae tibi, o mi fili! non jussi
sunt contenti esse, nec interdicti sunt submissione, nisi qui divitiis suis
quaestum faciunt et arte sua lucrantur; verum qui necessitatibus sunt pressi,
illi excepti sunt in his legibus prohibitoriis[13]; pone autem, te ignorasse hanc
accuratiorem explicationem, nec pervenisse ad te quod circumferri solet,
nonne tu tamen es, qui adversatus est patri suo, in iis, quae dixit, eumque
non respexit[14]?:

Ne acquiescas in oppressione et injuria, quo dicatur en! magnanimus
et patiens.
Et probe circumspicias, utrum terra sit vacua plantarum ut cincta
arboribus.
Vultumque averte ab eo, quod tibi suadere volunt imprudentes; quod
pretium arbori sine fructu?
Propelle jumentum tuum a mansione, quâ siti laboras, in oram, ubi
defluit pluvia.
Atque largam tibi expete irrigationem ex copia nubis; et si ambo
manus tuae adsperguntur, proficiat tibi consecutio!

Quod si non obtines, in repulsa non est dedecus, quam jam ante te
tulerunt Moses et Pinehas.

Finivit. Judex vero, cum animadverteret sermonem et facta juvenis sibi
repugnare, et quod se exornarit laude sibi non conveniente, succensente
oculo eum adspexit, an prima, dicens, vice Taimita et altera Kaisita[15]?
phui! qui destruit quod dixit, et varios induit colores, instar daemonis
sylvatici, hominibus et brutis inimici[16]. Regessit juvenis: Per illum, qui te
posuit clavem veritatis et arbitrum creatorum! ibi demum dedoctus sum,
cum sollicitudines me invaserunt, et ex eo intellectus meus rubiginem
contraxit, quo sitivi. Ubi enim est porta aperta, ubi dona facile acquirenda?
Num superest, qui lubenter dona offerat et, cum cibus ab eo petitur, dicat,
teneas!? Respondit judex: Inter multas aberrantes a scopo sagittas una
tamen solet ferire, nec omnis nubes fulgurans decipit; discerne nubes,
quando observas, nec testare nisi quod exploratum habes. Senex cum
videret judicem irasci pro liberalibus, et aegre ferre omnes homines
avaritiae insimulari, scivit illum verba sua esse confirmaturum, ipsumque
liberaliter tractaturum; ideo non cessavit ponere rete suum, et ad ignem
pisces suos torrere[17], sed ita illum allocutus est:

O judex! cujus sapientia et clementia firmior est quam Radhwa[18].
Nunc ille in ignorantia sua contendit, toto in mundo non esse
fratrem pluviae largae[19].
Nescit enim te esse ex societate, quorum dona (tam larga), quam
manna et coturnices.
Largire ergo, quod eum depellat, pudore suffusum, ob mendacium
asserti sui,

Ut et ego redeam laetus, laudans quod me, cum beneficio affeceris,
tum juveris!

Dixit; et sermone delectatus judex ei abunde ex divitiis suis
impertiebatur; quo facto conversus ad juvenem, vituperii sagittas ei armavit,
vidisti, inquiens, vanitatem opinationis tuae, et errorem suspicionis? Ne
igitur posthac festina vituperando, nec dola lignum antequam probasti; et
cave, ne recuses obsequium patri tuo; nam si iterum morem non geres,
descendet in te, quo dignus fueris. His dictis juvenem poenituit et confugit
ad succinctorium patris sui, tum surrexit properanterque abivit; senex
quoque secutus est canens:

Quem fortuna injuria aut noxa affecit, adeat judicem Zaädae!
Liberalitas ejus detrectat laudibus antecessorum, aeque ac
defatigabit posteros.

Addidit historiam referens: Ambigui, habeamne senem illum pro noto,
an pro ignoto; usque dum aggrediebatur iter suum; ibi clanculum induxi
animum, ut eum sequerer, vel usque ad domicilium, eo fine, ut perspicerem
arcana ejus et cognoscerem, quae sit arbor ignis ejus. Abjectis ergo protinus
negotiis, tetendi, quo ille tetendit; nec ille desivit progredi, me pone
sequente, et longius discedere, me appropinquante, donec uterque nostrum
alterum conspiciebat, et ambobus amicis certa erat agnitio. Hic ille laetitiam
prodidit et deposuit tremorem, dicens: qui mendacia obtrudit fratri suo, ne
sit salvus! Tum non amplius dubitavi, illum esse Sarugensem, nec enim ulla
erat habitus mutatio. Proinde festinavi ad eum, ut manu prehensa salutarem,
et quaererem, quid boni aut mali acciderit. Ille vero: en filium fratris tui
obsequentem[20]! Et continuo dereliquit me proripiens sese. Juvenis autem

tantum risit, dein aufugit ut ille aufugerat. At ego redii, eos ipsos postquam
cognoveram, nescius licet ubi uterque versaretur[21].

1. ↑ Vel: puellas Zaädae, ob venustatem claras. Zaäda autem urbs Jemanae perhibetur magna,
sexaginta parasangas a Zanaa remota.
2. ↑ Taim fuit matruus Nadhari, auctoris Koreischitarum. Praeterea vero posteri ejus etiam ob
fortitudinem et prudentiam magna gavisi sunt gloria.
3. ↑ D. S. Scholl.: et instar distractae mercis ei esse, quietem ci concedendo, i. e. non
visitando; quae interpretatio est artificiosior.
4. ↑ Primus Persarum, qui Mohammedis religioni se addixit, eique tam carus, ut diceret,
paradisum majore Salmani, quam Salmanum paradisi desiderio teneri.
5. ↑ I. e. vestem.
6. ↑ I. e. jucundius.
7. ↑ Anuk est aquila vel ossifraga mas, qui ova non parit. Alii proverbium hine ortum putant,
quod hoc avium genus ova sua in altissimorum montium cacuminibus condat.
8. ↑ D. S. Scholl.: ut mendicationem gustarem.
9. ↑ A. v. et oculos connive super eo.
10. ↑ A. v. a duobus videntibus suis.
11. ↑ D. S. Scholl.: adversus pullos pustulis Kara dictis laborantes. Proverbium, quo taxentur, qui
cum eis colloqui audent, coram quibus loqui non debent.
12. ↑ Lenem se simulabat.
13. ↑ Proprie: in vetitis.
14. ↑ Var. lect. in edit. Percivalensi.
15. ↑ Kaisitae, oriundi a Kaiso, filio Aljasi, semper bella gerebant cum Taimitis, dicebanturque
optimi equites, sed homines avari.
16. ↑ Rhauli.
17. ↑ Intellige: opportunum. Non bene D. S. Scholl.: fluxit hoc proverbium inde, quod fures
conspecto igne accederent ad furandum, detecti autem dicerent: pisces nostros assare
voluimus.
18. ↑ Radhwa non est mons in Medinah, ut D. S. Scholl, docent, sed ab oriente urbis Jambiae,
suntque inter eum et Medinam septem stationes. Vid. Abulfed. Arab. Descript. ed. Rommel
p. 63.
19. ↑ Vel: liberalitatis, doni.
20. ↑ Vel: bonum. Dicere vult, non verum est, quod de inobedientia filii mei protuli coram judice.
21. ↑ Verti sec. var. lect. ed. Percival. Secundum Sacyanam reddendum: ubi vero locorum illi?!

XXXVIII

Marvensis.

N arravit Haret Hammamita. Ex eo tempore, quo pes meus
currere et calamus spuere incepit, ita deditus eram doctrinae,
ut mihi esset rivo, quo adaquarer, et lumen inde petitum pabulo, ac
quotiescunque, scrutans ejus magistros arcanorumque reconditoria,
assecutus eram talem, qui ex voto esset mendicantis, pruna ignem flagitanti,
alligata stapedi ejus manu mea, eleemosynae pluviam rogabam de thesauro
ejus. Neminem tamen inveniebam copiosioris fluxus, et majoris in racemo
masculo palmae foeminae appendendo dexteritatis[1], quam Sarugensem;
nisi quod magis vagus erat quam proverbium, celerior in loco commutando
quam luna. Sed ei occurrendi cupidus, pulchros existimans ejus consessus,
longissima non fastidiebam itinera, immo dulces habebam viae molestias,
quae pars sunt poenarum. Cum autem vagando etiam pervenissem
Marvam[2], in quo nihil est miri, me eum obvium habiturum esse,
indicaverunt auguria et omina, laetorum praenuntia. At, quamquam eum
quaerebam in congregationibus itineratorumque frequentatis diversoriis,
non repperi quemquam, qui de eo referre posset; nec ullum ejus vestigium;
ne levissimum quidem, excitatum ab eo, pulvisculum; ut desperatio vinceret
desiderium, spesque omnis extraheretur et percuteretur in capite. Die tamen
quodam, cum versarer apud Marvae praefectum, virtutis cultorem et
generosum, en! ascendit Abu Seid, veste usu laevigata, moribus blandis,
impertivitque praefectum salute egentis, quando obvium habet dominum
coronae, tum dixit: scias tu, qui custoditus sis a vituperio, intactus ab
aerumnis! Cui traduntur praefecturae, ab eo suspenduntur spes; cujus elati
sunt dignitatis gradus, ad eum tolluntur preces; et bene illi, qui, si potest et

fato prosperatur, decimas dat bonorum suorum, ut decimas accipit de
gregibus, gentique nobilium adhaeret, ut amplectitur familiam et
gynaeceum. Nunc tu es columen urbis tuae, palus tui temporis; cameli
onerarii pelluntur ad te, ut eis sis praesidio; egregia dona sperantur a
liberalitate tua; desiderata descendunt in area tua; tranquillitas petitur e vola
tua; Dei liberalitas largissima in te fuit; beneficia ejus te totum involverunt.
Ego vero sum senex, inops, postquam opibus abundaverat; pabulo
destitutus, cum advenit canities; et e longe dissita domo ad te contendi,
statu deterrimo, sperans e mari tuo fluctum, a dignitate tua elationem; spes
autem pulcherrima est intercessio pro petente; donum, quod datur datori.
Ergo, quod te decet, in me statue, et bene mecum age, ut tecum bene egit
Deus; et cave, genam avertas ab eo, qui te visitat, domumve tuam adit, aut
manum contrahas ei, qui a te petit aquam, aut a liberalitate tua commeatum!
Per Deum! non laudatur, qui congelatus est, nec recta tendit, qui cumulat;
sed prudens est, qui, quando habet, largitur, et quando beneficum se
ostendit, iterat; et nobilis est, qui, quando petitur ab eo aurum, dare non
veretur, nec retinet, ut consideret plantarii sui fructum et contempletur
delicias animae. Praefectus ibi cognoscendi cupidus, limpidane ejus aqua sit
pauca, an fons scaturiens abundet, demisso vultu stabat, cogitans, quomodo
igniarium ejus tunderet, undulatumque ensis nitorem probaret. Hanc
secretam silentii donationisque dilatae causam non perspiciens, Abu Seid
exarsit ira et declamavit ex tempore:

Ne contemnas tu, qui a facinoribus diras afferentibus procul sis,
eruditum, quod apparuit detrita tunica, egenus[3];
Nec permittas, spei fratrem amittere familiam suam, sive facundiam
monstraverit, sive conticuerit;
Affla liberalitatis odore, quicunque advenerit fructus decussum;
vivifica auxilio tuo, quemcunque videris projectum!

Nam optimum viri est peculium, quod aedificavit memoriam et
famam, cum proficiscentibus de loco in locum migrantem,
Nec, qui laudes emit donis, decipitur, si, quod dedit, est hyacinthus.
Quod si non esset honor, parum excusationis haberet prudens,
quando ei inhiat, quod ultra panem est quotidianum;
Sed gloriae struendae studet, liberalitatem amans collum tendit ad
divitias.
Nec odoratur laudis diffusos odores munificus, nisi contemserit
spiramenta Musci contriti;
Et adeo difficilis est avaritiae et laudis conjunctio, ut hanc
existimaverint piscem, illam lacertam.
Nam liberalis, mores ejus a hominibus laudantur; manus congelatae
vir non desinit esse odiosus;
Argumenta, quibus avarus, dum facultates retinet, se excusat,
cumulant eum vituperio et reprehensione.
Liberaliter ergo largire, quas manus collegerunt, divitias, ut imbrem
hauriens sit attonitus,
Tuamque laudum partem vindica, antequam terrens infortunium
arborem monstret excisam!
Durius enim est tempus, quam, ut statum diu permanere sinat, sive
displiceat, sive placeat.

Praefectus ei dixit: per Deum! pulchre locutus es; cujus tu te viri dicis
filium? Sed a latere illum adspexit, tum declamavit, oculos ira comprimens:

Ne interroga virum, quis pater ejus sit; indole examinata, ei jungere,
vel separare!

Succo uvarum primo, si dulcis repertus fuerit ejus sapor, non
opprobrio erit, descendisse de omphace.

Dixit; et praefectus eum, ob spectatam facundiam, tam prope sibi
admovit[4], ut loco haberet circumcisoris[5]; tum de absconditis opum suarum
pretiosis ei impertivit, quod indicabat longitudinem syrmatis, brevitatem
noctium[6]. Hic vero surrexit manica plena, corde laeto, me sequente ejus
gressum, vestigiumque imponente vestigio, donec egressus erat domo et
reliquerat leonis illius lustrum. Tunc ego acclamavi: conducat tibi, quod
accepisti; diu fruere munere, quo dignus habitus es! Et lucente facie et
fulgente Deo gratias egit, incessit superbiens, ac declamavit non
praemeditatus:

Qui stultitia consecutus est bonam sortem, aut altum tenet dignitatis
gradum propter originem,
Me, sciat, virtute elatum esse, non copiis, et oratione prosperatum,
non atavis regibus!

Adjecit: pereat ille, qui doctrinam vituperat, felix sit ille, qui seriam ei
navat operam et studet! Tum valedixit et abiit, pectori meo relinquens
flammas.

1. ↑ Vel, in pice camelorum vulneribus applicanda.
2. ↑ Urbs Chorasanae, cujus incolae maxime proclives dicebantur ad avaritiam.
3. ↑ Ut terra sterilis et deserta.
4. ↑ Honoravit.
5. ↑ Circumcisor proximus est ei, qui circumciditur.
6. ↑ Opulentiam.

XXXIX

Omanensis.

C ommemoravit Haret Hammamita. Ex quo virere incepit
cingulum, et germina protrudere gena[1], deditus eram secandis
desertis, in jumentis Mohariticis; petens nunc montosa, nunc depressa, ut
perscrutarer cognita et incognita, probarem loca mansionis et adaquationis;
et sanguine tinxi ungulas equorum, ut plantas camelorum, macilentos feci
celeres altaque vestigia imprimentes. Cum autem Zacharam[2] pererrare
fastidio esset, et negotium me cogeret, adire Zucharam[3], inclinavi ad
experiendas undas et eligendam navem itinerariam, in eamque contuli me et
pertinentia ad me, comites, commeatum et peram viatoriam; tum eâ vectus
sum modo caventis, vota facientis, animam reprehendentis et excusantis.
Sed navi vix propulsa, velis ad festinandum elatis, audivimus a littore
portus, per noctis obscurae tenebras, vocantem: o habitatores navis illius
erectae, propulsae in mare vastum decretis Summi, Omniscientis! mihine
licet mercem vobis indicare, quae vos servare possit a poena cruciante?
Diximus: de igne tuo nobis communices, o index, et dirigas nos, ut amicus
ducit amicum! Respondit: vultisne vos comitari viae filium, qui
commeatum suum habet in canistro, umbrâ non est gravi, nec aliud quaerit,
quam locum, ubi dormiat? Convenit ergo, ut ei faveremus, nec quod peteret,
recusaremus. Iam cum staret in navi, dixit: Regem universi imploro, ut me
servet a viis interitus! Tum adjecit: relatum nobis est narrationibus, traditis a
doctissimis, Deum non jubere discere ignorantes, antequam jusserit docere
doctos. Habeo autem amuletum, acceptum a prophetis; habeo bona vobis
consilia, quorum firma sunt fundamenta; nec possum abscondere, nec a
natura mihi proprium est, prohibere. Considerate ergo, quod dico, et

intelligite, teneteque, quod vos doceo! Hic clamavit, ut qui gloriatur, num
scitis — inquiens — quid hoc sit rei[4]? Per Deum! praesidium est
itineratorum, tendentium in mari; clypeus protegens ab aerumna, fervente
maris unda; quo Noach ipse se defendit tempore diluvii servatusque est cum
assumtis animalibus, ut clare exponitur versibus Corani. His dictis recitavit
futilia quaedam, quae meditatus erat, et figmenta, quae exornaverat, quorum
in fine adjecit: vehimini eâ, nomine Dei (navis) currat et consistat! Tum
suspiria duxit, ut perdite amantes, aut Dei cultores maximi habendi et
perrexit: ego vobis fui loco adducentis ad scopum vestrum; admonui vos, ut
qui strenue monendi officium explet, praeivique regiâ dirigentium; testor te
Deum, qui directorum es optimus! Dixit Haret Hammamita. Et, admirati
facundiae ejus gratiam manifestam, vocem extulimus recitatum. Pectus
autem sono ejus sensit, notum sibi esse solis illius oculum, eique dixi: per
imperantem mari profundo, quaeso, nonne es Sarugensis? Respondit: certe,
et num absconditus esse potest filius gloriae? Ibi laudavi iter, et me ipse
detexi se detegenti, nec cessavimus una proficisci, dum mare erat
tranquillum, vita serena, tempus jucundum, et occursu ejus tam felix eram,
quam dives, qui invenit purum aurum suum, laetabarque confabulatione
cum eo, ut demersus extractione; donec vehemens spirabat auster,
inclinabant latera navis; itineratores tranquillitatis, quae fuerat,
obliviscebantur; fluctus in nos irruebant undique. Hujus ob infortunii
impetum nos recepimus ad insulam quandam, ut quietem daremus et quiete
frueremur, usque dum faveret ventus. Sed itineris difficultas non cessabat,
donec de commeatu nonnisi pauxillum supererat. Hîc mihi dixit Abu Seid:
ramorum fructus non colliguntur sedendo; visne igitur felicitatem venari
surgendo? Respondi: propensior sum ad sequendum te quam umbra,
obedientior quam calceus. Processimus itaque in insulam, firmo fune
propositi, commeatum inquirendi; quamquam nostrum neuter nec
pelliculam ossis dactyli possidebat, nec rectam cognitam habebat viam.
Progressi vero, ut scrutaremur insulae medium, et nos conferremus in ejus

umbram, pervenimus ad arcem firmam, portâ instructam ferreâ, ante quam
caterva stabat servorum. Hos leniter interrogando exploravimus, ut nobis
essent scalae ascensionis, funes adaquationis. Sed omnes invenimus quasi
tectos cute fracti, aerumnâ vincti, dicentibusque nobis: o juvenes, cur haec
vobis est anxietas? nec vocationi responderunt, nec effati sunt verbulum
pulchrum, malumve. Animadvertentes itaque, ignem eorum esse ignem
Hubahabi[5], eosque experientibus inveniri similes apparenti falsae
desertorum aquae, exclamavimus: sordidae fiant facies, sitque exsecratus
avarus, et qui eum rogat! At approperavit famulus, annis provectus, lacrimis
mersus, et dixit: o homines, ne cumulate nos convitiis, nec dolorem create
increpationibus! nos enim in tristitia sumus involvente et negotio loquendi
otium negante. Dixit Abu Seid: tristitiae angustias pande, et magiam vince
magia! nam me invenies medicum sufficientem, remediorum designatorem
sanantem. Regessit: scias, hujus arcis dominum cardinem esse hujus vallis,
regem hujus latrunculorum ludi; sed semper tristem, ob defectum
liberorum. Nec desiit conjuges ducere nobiles, eligere thori socias eximias,
donec ei nuntiata est pretiosae cujusdam graviditas, indicatus est palmae
suae nascens surculus. Et nuncupabantur vota, numerabantur dies et
menses; at instante pariendi tempore, et conflata torque et corona, tam
magnus est parientis labor, ut metuatur ramo et radici; nec cuiquam nostrum
est quies, aut somnum, nisi parum. Tum paravit flere et ejulavit,
repetivitque, nonnisi in Deo esse opem, ac continuavit. Dixit ei Abu Seid:
quietus sis et hilaris; laetitiam speres et nunties! mihi est incantamentum
partus dolorum, cujus fama dispersa est per orbem. Iuvenes ergo ad
dominum properabant, certatim laeta nuntiantes, citiusque, quam
pronunciatur non! non! aderat, qui nos ad istum duceret. At cum
intrassemus et coram eo staremus, dixit Abu Seido: optima assequeris, si
vera sunt promissa, nec vanum est augurium. Ille vero petiit calamum
aptatum, spumam maris et crocum, aqua rosarum purissima maceratum;
hisque prius, quam redditur spiritus, allatis, adoravit, faciem in pulvere

volutavit, Deum laudavit et peccatorum remissionem rogavit; tum calamo
prehenso, in prolixam orationem se diffundens, spumae inscripsit croco:

O embryo! bonus tibi monitor sum; nam ut bene moneamus,
praecipitur a lege.
Tu nido custodiris tecto et loco quietis firmo,
Quo non vides, quod terreat, ab amico simulante, aut inimico
declarato;
Si autem prodis, migras in mansionem doloris et contemtus,
Continua igitur vitam tuam commodam et prospice, ne, quod vere
habes, des pro opinato;
Et cave a deceptore, magia circumveniente, ut te conjicias in
cruciatum miserabilem!
Per vitam meam! bonum tibi consilium dedi; sed quoties, qui bene
consulebant, pares habebantur merito suspectis.

Dein, multitudine non advertente, scriptum obliteravit, centies adspuit,
spumam panniculo serico involvit, postquam Abiro[6] illeverat, ac jussit, ut
appenderetur parturientis femori, nec tangeretur a manu menstruantis[7].
Moraque interjecta minore gustu bibentis, aut tempore inter duos mulctus
medio, excidit corpus infantis, vi spumae, concurrente auxilio Unius,
Aeterni. Et impleta est arx laetitia, domini et servi volabant alacritate,
circumdabatque Abu Seidum coetus, laudantes, manus osculantes, se
benedictos reputantes vestium ejus tactu, ut mihi videretur Carnensis Avîs[8],
aut Asadensis Dabis[9]. Tum in eum effundebatur donorum remunerantium,
et favorem contrahentium munerum, copia, quae mansurum ei promitteret
plutum, ac ridentes faceret votorum facies. Nec desinebant iterum
iterumque accedere reditus, ex quo editus erat foetus, usque dum mare

promittebat securitatem et facile videbatur iter Omanum. Tunc Abu Seidus,
satiatus muneribus, praeparabat abitum. Verum princeps non concedebat
ejus discessum, postquam expertus erat benedictionem; sed jussit, ut
annumeraretur familiae suae, et manum e gaza sua impleret pro lubitu. Dixit
Haret Hammamita. Equidem, cum illum viderem inclinantem eo, ubi
lucraretur pecuniam, ad eum, me converti graviter exprobans, et vituperavi,
quod relinqueret patriam et familiares. Sed regessit: haec tua tibi serva, et
accipe, quae ego consulo!

Ne dilige locum, quo injuste tractaris et pro servo haberis;
Relinque locum, ubi valles efferuntur super colles;
Fuge in asylum tutans, in latera adeo Hadhanae[10],
Et prospice animae tuae, ne maneas, ubi te opprimat spurcitia;
Peragra terras, et quae tibi placet, eam elige patriam,
Et mitte memoriam locorum consuetorum et desiderium
cohabitantium!
Scias enim, ingenuum in patria sua obvium habere neglectum,
Ut margarita in conchis occulta spernitur nec ullius habetur pretii.

Addidit: satis est, quod audivisti; bene tibi, si sequeris! Ibi
excusationes ei meas explicans dixi: tu ipse mihi sis excusator! Quo audito
excusavit me et se, nec non commeatu me instruxit, ut nihil relinqueret
inopiae, et comitatus est, ut comitari solemus propinquos, donec ascendi
scapham; ubi ei valedixi, flens et vituperans separationem, ac optans, ut
embyro periisset cum matre.

1. ↑ Pubes et barba crevit.

2. ↑ Desertum.
3. ↑ Forum in urbe Oman.
4. ↑ Scriptum, puta, quod manu tenebat.
5. ↑ Alii virum fuisse dicunt, qui ignem noctu non accenderet, aut, animadvertens visitaturos,
exstingueret; alii putant, sic dictum esse insectum lucens; alii scintillas, equorum ungulis é
lapidibus excussas.
6. ↑ Odoramentorum facta cum croco miscella.
7. ↑ Quod ejusmodi mulieribus sacros textus tangere vetitum est.
8. ↑ Religiosissimus Cufensium, Carnâ oriundus.
9. ↑ Rex Arabum, Haririi aequalis, trucidatus a. p. H. DXXIX.
10. ↑ Mons in superiore parte Nagdi.

XXXX

Taurisensis.

N arravit Haret Hammamita. Constitueram egredi Tauriso,
tempore, quo nec humili, nec honorato, conveniebat,
deficientibus in ea tutore et benefico. Cum autem in eo essem, ut pararem
itineris necessaria et quaererem comites, offendi Abu Seidum Sarugensem,
indutum ampliore veste, cinctum mulieribus. Interrogavi igitur de negotio
ejus, et quo exspatiaretur cum caterva sua. Digitum intendens in mulierum
unam, vincentis pulchritudinis, manifestae contumaciae, inquit: hanc duxi,
ut amica esset in terra peregrina, et liberaret a miseria status solitarii. Sed
imposuit mihi sudorem utris[1], distulit debitum, potestatem meam
excedentia injunxit, sumque maciatus dolore, socius moeroris et angoris.
Proinde ecce! currimus ad judicem, ut injuste agentem puniat, et inter nos
stabiliatur consensus; si non - divortium fiat et separatio. Dixi; ego vero
cupiebam audire, quis vinceret, et quid reportaturi essent. Negotiis itaque
post aurem[2] conjectis, comitem me praebui, quamvis nihil afferrem
utilitatis. Iam, cum coram judice essent, qui erat ex eis, qui avaritiam
existimant virtutem, et colligunt, quod dentifricio[3] inhaeserit, Abu Seidus
in genua procumbens dixit: Deus juvet judicem eique benefaciat! Hoc
meum jumentum est inobsequens, deditum contumaciae, dum ego ei magis
obsequor, quam ejus digitorum pulpae, et majore ejus desiderio teneor,
quam cor ejus. Affatus est illam judex: vae tibi! nescisne, mulierem
immorigeram ad iram provocare Dominum et verberibus castigari?
Respondit: ex eis est hicce, qui post domum gyrant et vicinum sumunt pro
vicino[4], quod ego non diutius ferre possum. Allocutus est judex virum: vae
tibi! terra tu seris sterili, foetificasque ubi non eduntur pulli? non pulchre tu

habes, nec securum est corium tuum[5]! Objecit Abu Seid: illa, per ventos
mittentem, mendacior est quam Sigach[6]! Respondit mulier: ipse potius, per
eum, qui columbas torque praedidit et struthiones alis, mendacior est quam
Abu Tamama[7], cum mentiretur in Iamama! Abu Seidus hic, suspirans ut
flamma fumi expers, ebulliens ut maxime iratus ebullit, vae tibi — inquit —
o foetida, o lutosa, o praefocans maritum et vicinum! Privatim tu me audes
cruciare et in publico pro mendace declarare? Ipsa me scis, cum domum
deductam spectarem, te invenisse magis informem simiâ, sicciorem pelle
hoedina, asperiorem fibris palmae, foetidiorem cadavere, graviorem
cholerâ, sordidiorem menstruis, magis prostitutam cortice, frigidiorem
frigida nocte, stolidiorem Rigla[8], patentiorem Tigride. Sed texi vitia tua,
nec palam feci dedecus; quamquam, etiamsi Schirin[9] tibi dedisset
pulchritudinem suam, Subeidah[10] divitias, Balkis thronum suum, Buran[11]
tapetum, Sobbâ[12] regnum suum, Rabia[13] pietatem, Chindaf[14] gloriam
suam, Chansa[15] carmina in Sachrum, detestatus essem, ut consideres meo
in pilento, et percutereris ab admissario meo. Dixit; et murmuravit foemina,
pardi instar succensens, brachiisque nudatis ac substrictis manicis, inquit: o
avarior Madêro[16], infelicior equo in certamine ultimo, pavidior ave prae
metu totam noctem canente, inconstantior pulice! Tu me vis dedecore
adspergere, et honorem meum cultris lacerare, cum tamen scias, te minoris
haberi praesegmine unguium, vitiosiorem esse mula[17] Abi Dulamae, magis
infamem ventris crepitu in hominum corona, et stupidiorem culice in
aromatum capsula? Quod si Hasan Basrensis[18] tibi daret verba sua et
admonitiones, Schaäbensis[19] scientiam et memoriam, Chalil[20] prosodiam
et grammaticam, Garir erotica et satyras, Kuss facundiam et eloquentiam,
Abdulhamid[21] disserendi et scribendi facultatem, Abu Amru[22] legendi et
declinandi artem, Ibn Kureib[23] traditiones ab Arabibus auditas; num credis,
te a me electum iri coenaculi Imamum, vaginae gladium? Non, per Deum!
ne janitorem quidem te sumerem januae, nec fustem, quo suspenderem

peram. Dixit eis judex: videmini mihi Schannus et Tabca[24], Hadata et
Bundaca[25]. Quare tu, vir, mitte rixam et incede via tua plana; tu vero,
abstine exprobrare, et quietam te praebe, quando domum intrat per portam!
Mulier inquit: non coercebo linguam, nisi me vestiat, nec concedam aditum,
nisi me satiet! Abu Seid autem juravit per sacramenta repudii tertii, se nihil
possidere, quam lacinias suas laceras. Hic judex, incipiens amborum rem
considerare oculo perspicacis, cogitatione prudentis, accessit ad eos fronte
austera, clypeoque adverso, ac dixit: nonne sufficit vobis coram tribunali
certare stultitia, et eo ipso committere magnum crimen, ut a turpitudine
convitiandi procedatis ad infamiam fraudis? Sed, sanctissimum interpono
juramentum, anus vester aberravit a fovea, et sagitta vestra non feriit
cavitatem juguli! Nam fidelium imperator, cujus vitâ diu servandâ Deus
religionem juvet, constituit me, ut lites adversariorum dirimam, non, ut aere
alieno pressorum debita solvam, et per gratiam, quae hac sede me
collocavit, deditque vinciendi ac solvendi licentiam, si mihi non revelatum
monstrabitis negotium vestrum et decipiendi consilium, ego vos infamiae
exponam per urbes, et exemplum faciam possidentibus oculos! Abu Seid,
his auditis, vultum demisit ut serpens; tum dixit: obsequar! obsequar!

Ego sum Sarugensis; haec mea mulier; nec par est plenae lunae
aliud, quam sol;
Nec dispulsus est noster amor; nec reliquit monasterium ejus meus
presbyter;
Nec praeteriit meum meus imber plantarium; sed a quinque inde
diebus.
Mane et vespere sumus veste famis; nescimus, quid sit manducare
aut sorbere,
Ut animae imbecillitate similes simus cadaveribus sepulchro ejectis.

Cum itaque patientia deficeret et solatium, et emaciaret malum,
dolore afficiens tactu,
Duce fortunâ bonâ aut malâ sic coram te stetimus, ut acquireremus
argentum.
Paupertas enim quando durat, ingenuum cogit, induere vestem
fraudis.
Haec mea est conditio; hoc in votis: adspice diem meum et
consolare de praeterito,
Ac jube, ut vulnera mea obligent, aut me ligent! Nam in manu tua
est salus mea et miseria.

Fatus est judex: convalescat hilaritas tua, bene habeat anima! Iam enim
decretum est, ut peccatum tibi condonetur, largumque porrigatur donum. Ad
haec mulier assilivit, protendit collum et, ad praesentes conversa, inquit:

O Taurisenses! judicem habetis judicibus omnibus liberalitate longe
praestantem.
Nihil in eo est vitii, nisi, quod die largitionis partitur inique.
Ego et senex eum accessimus, ut fructus decerperemus de arbore
ejus, quae non desinit concuti,
Et dimisit senem rigatum, praehabitum, donatum separatim;
Me vero repellit magis frustratam, quam considerantem fulgur,
parum quod fulget mense Iunio.
Quasi nesciret, me docuisse senem rhythmos,
Et, si velim, ipsum ludibrio facere posse populo Taurisensium.

At judex, cum videret ejus animum audacem et effrenatam linguam,
animadvertens, se ab eis tentari morbo medicum ad desperationem adigente,
et infortunio haud avertendo, seque, alterutro tantum donato, altero vacuis
manibus dimisso, ei similem fore, qui aes alienum solverit aere alieno, aut
preces vespertinas duobus tantum absolverit genuflectionibus; tetricum
reddidit vultum, oculos defixit, nasum prae ira extulit, austerus intumuit,
murmuravit et infremuit; modo ad dextram, modo ad sinistram, se convertit;
non quietus stare potuit prae moerore et poenitentia, reprehendere coepit
judicis munus et ejus molestias, enumerare turbas ejus et afflictiones;
delirare inquit eum, qui id expetat et quaerat; tum spiritum duxit ut
spoliatus; ploravit, ut fletus eum paene probro exponeret, et dixit: haec res
sane est mira! unone loco duabus petar sagittis; adigar ad duo solvenda
debita; ipse libertatem habeam, ut adversarios placem? Unde, quaero, unde?
Tum, conversus ad cubicularium mandata ejus peragentem, dixit: hic non
est dies judicii et decretorum, diremtionis et exsecutionis; hic est dies
calamitatis; hic est dies gravis calore; hic dies est, quo praeda sumus, non
praedamus! Libera me ab his duobus vilibus, linguam eorum praecide
duobus denariis, tum abire jube socios, claude portam et nuntia: hunc diem
esse infaustum, judex quo sit curis oppressus; ne ad me accedant causam
proposituri! Dixit; et cubicularius verbis ejus addidit Amen, flere se
simulans ob ejus fletum; posthaec, Abu Seido et conjugi duobus numeratis
siclis, dixit: attestor, vos esse hominum et geniorum vaferrimos[26]! At
reveremini sedes judicum et abstinete in eis turpibus verbis! Nam non est
omnis judex Taurisi judex, nec omni tempore audiuntur carmina
tremulantia. Ambo reposuerunt: qualis vero tu es, talis dignus est munere
cubicularii, et incumbit nobis, tibi gratias agere. Quae cum dixissent
abierunt, prosperati duobus denariis, judicis corde ustulato duobus ignibus.

1. ↑ Molestiam; quod sudant utrem ferentes.

2. ↑ I. e. post tergum.
3. ↑ Proprie, quod dentifricium exspuit.
4. ↑ Venerem more exercet a natura non probato.
5. ↑ Vel, nec vanus est metus tuus.
6. ↑ Falsa prophetissa tempore Muhammedis.
7. ↑ Vir, qui eodem tempore pro propheta haberi voluit.
8. ↑ Planta crescens aquae tam propinqua, ut facillime undis diripiatur.
9. ↑ Mulier ab imperatore Graeco donata Persarum Aberviso.
10. ↑ Conjux Haruni Arraschidi.
11. ↑ Filia Abervisi; secundum alios, conjux Mamuni.
12. ↑ Regina Hirae.
13. ↑ Mulier pietate celebris.
14. ↑ Mater Modrekae, Tabechae, Mamae; Modreka autem erat ex avis Mohammedis.
15. ↑ Chansa, celeberrima poetria, Arabum Sappho.
16. ↑ Avarus, qui, camelos suos abigens, piscinam coeno inquinabat, ne aliorum cameli ex ea
sitim possent restinguere.
17. ↑ Mula valde spurca.
18. ↑ Vir admonitionibus, vel orationibus sacris, clarus, natus sub finem imperii Omari bin
Alchathabi.
19. ↑ Vir ingentis memoriae, mort. Cufae circiter a. p. H. CIV.
20. ↑ Chalil primus dicitur animadvertisse prosodiam in carminibus deserticolarum.
21. ↑ Celeberrimus scriba, tempore Marvani, occisus a Manzuro.
22. ↑ E celeberrimis grammaticis, mort. Cufae a. CLIV. p. H.
23. ↑ I. e. Azmäi, dictus a parvis auribus.
24. ↑ Schannum et Tabcam, nonnulli dicunt, tribus duas fuisse, se invicem debellantes. Azmai
censet, Schaun esse vas coriaceum, Tabca aptum operculum. Aliorum haec est expositio:
Schann erat ex astutis Arabum, qui sibi proposuerat, nonnisi talem matrimonio ducere,
quae aeque astuta esset, et quaerendi causa terras peragrabat. Comitem itineris aliquando
assumserat, cui, cum jam processissent: utrum tu me portabis — dixit — an ego te?
Respondit iste: o absurde! num eques equitem portabit? Conticuit ergo, donec ad satum
pervenerant; ibi resumsit Schann: an credis hoc satum jam comesum esse, nec ne? Regessit
comes: o ignorans! nonne id vides in spicis? Iterum ergo conticuit, donec obviam forte
ferebatur feretrum; hic interrogavit Schann: an putas incumbere vivum, nec ne? Reposuit
comes: non vidi te stolidiorem; num putas vivum sepeliri? Postea, cum ad pagum
venissent, ubi comes habitabat, hic illum hospitio excepit et filiac suae Tabcae, joci causa,
ejus sermonem retulit. Quae eum resecuta est: recte dixit, nonnisi ea contatus, quae similes
ejus contari solent. Quod ad quaestionem: an ego portabo te? sententia fuit: utrum ego tibi
novi quid narrabo, an tu mihi? Quaestione de sato intendit: possessoresne pretium mutuo
acceperint? Verbis, an mortuus vivus? interrogavit: an reliquerit prolem, cujus in memoria
vivat, nec ne? Cum autem ad virum exisset, filiaeque interpretationem ei narrasset, hic eam
petiit uxorem, ille dedit.
25. ↑ Etiam de Hadata et Bundaca divergunt sententiae. Alii censent Hadatam esse avis genus, sc.
milvum, et Bundacam globulum, qui balistario arcu vel alio instrumento jacitur; alii dicunt,
duas esse gentes, quae mala alteri inferendo certarint.
26. ↑ Proprie, duorum ponderum.

XXXXI

Taniticus.

N arravit Haret Hammamita. Alacritate juventutis meae morem
gessi affectibus amoris[1], nec desii confabulari cum mollibus
cervicem, et aures praebere suaviter modulantibus[2]. Tandem vero,
adveniente monitore et aufugiente florida aetate, magno latus sum appetitu
ad rectam et consideratam vitam, poenituitque me eorum, quae deliqueram
contra deum. Incepi igitur malos mores benefactis luere et caespitationes
corrigere, antequam excederem e vita; ac transii a matutina visitatione
tenellarum foeminarum ad conversationem cum probis, et a conventione
cum fidicinis ad frequentandos pietatis studiosos, juravique, me non
futurum socium alii, quam recedenti ab errore, cujusque animus solutus[3]
rediisset in plicam; quod si inveniebam effrenatum, diuque dormientem,
removebam domum meam a domo ejus, fugiebamque a scabie ejus et
infamia. Cum autem peregrinatio me projecisset Tanim[4], induxissetque
synagogam ejus laetificam, vidi in ea circumdatum hominum circulo
conferto, spectatoribusque arcte consertis, declamantem firmo pectore et
voce clara: Miser est filius Adami, et quam miser! Nititur in mundo nullo
firmo fulcimento, apprehendit sustentacula fallentia, mactaturque amore
ejus sine cultro. Occupatus est eâ, ut negligat se; inhiat ei ad miseriam
suam; acquirere studet, quo possit gloriari, nec comparat ab ea commeatum
mundo futuro. Juro per eum, qui libere dimisit maria, splendere fecit lunam,
extulitque dignitatem duorum lapidum! si homo intelligeret, certe non
consideret in symposiis, et si reputaret facinora perpetrata, sanguinem
fleret; si reminisceretur retributionem, quod omisit[5] assequi studeret, et si
perpenderet reditum ad deum, facinoribus malis bona substitueret. O

miraculum miraculorum, qui se praecipitem dat in gehennam colligendo
aurum, et reponit opes cognatis! Et o transcendens maxime mira mirum,
quod te monet tinctura canitiei, et sol tuus nuntiat occasum, necdum
permoveris ad poenitentiam et vitiorum emendationem! Tum progressus est
ad recitandum, modo in rectam viam ducentium.

Vae illi, quem sua monet canities, et celer est in erroribus
juventutis[6],
Caecus currit in cupiditatis ignem, postquam debilitate jam tremere
incepit,
Et inequitat ludo, eumque aestimat mollissimum, quod straverit
strator;
Non reveretur canitiem, cujus astra prudens non videt sine
conturbatione,
Nec se cohibet ab eo, quod interdicit prudentia, nec curat famam[7]
laniari!
Ille si moritur, eheu sit procul! si vivit, similis est non viventi.
Nil boni in vita hominis, cujus odor[8] ut mortui, post decem dies
effossi.
Euge vero, cujus fama bona pulchre splendet, ut vestis acupicta!
Dic ei, quem peccatum suum vulnerat: periisti o miser, nisi spinam
extrahis,
Et sinceram age poenitentiam, extirpaque, quod peccatorum
nigrorum infixum est[9];
Conversare cum hominibus bene moratus, benigneque tracta levem
mente et constantem;

Pluma alam generosi, si fortuna eum vulsit; ne vivat, qui non
plumet!
Auxiliare afflicto injuria et, si non potes adjuvare, fac alios ad
adjuvandum exhorteris;
Erige, si quis te advocat, qui cecidit; forsan illo die resurrectionis
sustentaberis;
Et cape poculum admonitionis, bibeque, ac liberaliter propina
redundans illi, qui sitit!

Dixit; et cum finiisset sermonem ad lacrimas commoventem,
recitassetque versus, surrexit juvenis jam robustior nudavitque corpus
inquiens: O intellectu praediti, jam audivistis admonitiones recitatas,
percepistisque doctrinam ad viam rectam ducentem! Qui eam accipere
futurumque tempus sibi prosperare vult, is mihi benefaciendo manifestet
studium suum, nec deflectat a me donis suis! Per secreta scientem omnia et
condonantem perseverantiam in peccatis! secretum meum est, quod videtis,
quamvis vultus meus postulat, ut recondam[10]. Adjuvate me ergo, quibus
detur auxilium! Dixit; et senex sermones habuit corda hominum juveni
propensa facientes, facilitavitque petiti assecutionem, donec scaturivit fons
ejus, nudumque desertum luxuriavit herba. Cum autem impleta esset
crumena, abiit, jactanter incedens, laudavitque Tanim. Seni quoque non
placuit ultra manere, postquam discesserat juvenis, sustulitque manus ad
precationem, tum se convertit ad abitum. Perrexit referens: Et correptus
desiderio eum explorandi solvendique ejus arcanum, secutus sum currentem
recta via, nec rumpentem velum silentii firmiter consutum. Cum vero,
securus ab inopinato irruente, copiam mussitandi consecutus esset, inflexo
ad me collo suo, salutansque salute humanitatis, dixit: complacuitne tibi
acumen hujus adolescentuli? Respondi: per fidum et tutantem deum!
Perrexit: ille est puer Sarugensis senis, instrumentum producendi margaritas

e profundo maris[11]. Regessi: juro, te esse arborem fructus et flammam
scintillae ejus! Quam conjecturam affirmans sagacitatemque laudans
interrogavit: placetne tibi ad domum aliquam properare, ibique una
poculum rufi vini bibere? Hic dixi: vae tibi! homines pios esse jubetis et
obliviscimini animas vestras? At diduxit os, ut diducere solet ridens,
transiitque haud litigans. Tum ei visum ad me redire, meque allocutus est:
serva haec a me et occulta:

Pelle moerorem mero vino, tranquillaque pectus, nec excruciare
aerumnis!
Te reprehendenti vero ob id, quo abigis curas, dic: sufficiat tibi!
pudore suffundor[12].

Tum adjecit: equidem nunc abibo, ubi haurire possim potum
matutinum et vespertinum. Quod si societatem inire non vis, sed
reprehendis eum, qui boni est animi, tu mihi non es comes, nec tua via mea
est. Fac igitur me missum et devita, nec perscrutare de me, nec sciscitare.
Hinc se convertit ad fugam, nec respexit. Dixit Haret Hammamita: ego vero
flagrabam moerore ad discessum ejus, cupiebamque, ei ne occurrissem.

1. ↑ Vel: stimulis ad pueriliter ludendum.
2. ↑ Proprie: suavibus cantibus.
3. ↑ D. S. Scholl.: cujus peccatorum rationarium.
4. ↑ Tanis, arab. Tinnis, urbs et insula est inferioris Aegypti.
5. ↑ Proprie: praeteriit, fugit. Assequi hic notat corrigere delicta.
6. ↑ Vel: juvenilis amoris.
7. ↑ D. S. Scholl.: animam.
8. ↑ I. e. fama.
9. ↑ D. S. Scholl.: scriptum est, scil. in libro judicii.
10. ↑ D. S. Scholl.: ut conservetur aqua faciei (pudor) a vobis.
11. ↑ De Sacyo praeplacet vertere ut juramentum: per producentem margaritas e profundo maris!
Contextui tamen magis convenit, ni fallor, interpretatio supra recepta, nitens variante

lectione, quae machrag exhibet pro mochrig.
12. ↑ Vel: irascor. Cfr. Giggejum.

XXXXII

Nagranensis.

N arravit Haret Hammamita. Peregrinationis machinae
jaculatoriae, cupiditatis itinera nocturna, jactaverunt me,
donec eram omnis terrae filius, omnis regionis longinquae frater.
Quamquam nullam secabam vallem, nulli aderam conventui, nisi cupidus
doctrinae ignis, consolantis in aegritudine, evehentis hominis pretium, ita ut
haec mea indoles innotuisset, certatim traderetur narrantium linguis,
mihique esset proprior, quam amor filiis Usrae[1], aut virtus genti filiorum
Zufrae[2]. Cum autem camelus meus collum posuisset Nagrani, et elegissem
in ea amicos et vicinos, conventus ejus mihi erant quasi sacrae
peregrinationis scopus, circus solennis delectationis et confabulationis. Huc
me conferebam mane et vespere, nova auditum tristia et laeta. Ita cum
aliquando essem in conventu conferto, coetu frequentissimo, ecce! cubuit
prope nos vietus, quo super vestitus obsoletus, impertivitque salute blanda,
lingua prompta, tum dixit: o plenae conventuum lunae, maria donorum!
aurora clara est possidenti duos oculos, et adspectus sufficit pro duobus
testibus. Quid igitur vobis videtur de eo, quod videtis? Vultisne pulchram
ferre opem, an vos avertere rogati? Dixerunt: per Deum! ad iram
provocasti; desiderasti, ut scateat, et causa fuisti, ut deficiat. Per Deum
itaque eos obtestatus est, ut dicerent, qua eos ab re averterit, ut sibi
contraxerit repulsam? Responderunt: certavimus aenigmata proponendo, ut
certatur die proelii. Nec abstinere potuit, quin detraheret honori ejus, qui
aenigmatum ludo vinceretur, et virtutibus annumeraret in eis proponendis
solvendisque praestantiam. Quo facto hominum linguae eum impetebant,
reprehensionis cuspidibus fodiebant, et frustra a delicto se liberare tentabat,

se dicti sui poenitere monstrans; ei castigando inhaerebant, auremque
praebebant incitanti ad eum impugnandum, donec eis dixit: peccata ferre
naturae est liberalis; desinite igitur pungere et jacere; tum agitedum,
aenigmatibus certemus et victorem statuamus (praemii) arbitrum! His dictis
ignis eorum sedatus, (irae) nodus solutus est; contenti conditionibus, quas
eis et ab eis servandas proposuerat, flagitabant, ut inciperet. Conticuit ergo,
donec lorum nodaverat, antilenamve nexerat; dein inquit: audite vos, quos
ab errore custodiri et longissima vita frui velim! protulitque aenigma, quo
intenditur linteum refrigerans[3].

Puella est incessu velox, sed eodem vestigio redit;
Pellit eam agitator ejusdem generis, et simul cum ea incitatur[4];
Tempore aestivo vides eam stillare rorem; cum abierit aestas,
apparet sterilis.

Perrexit: nunc hoc tenete, o domini virtutis, castra prudentiae, et
declamavit de fune palmas ascendentibus usitato:

Est, qui refertur ad matrem, ejus e qua radix prodierit.
Hanc complectitur, postquam remotus ab ea fuit longum temporis
spatium;
Aditumque per eum quaerit peccans[5], nec reprehenditur, nec
prohibetur.

Tum dixit: hoc quoque habete, notae tectae, obscuritatis densae,
dictum, descripsitque aenigmatice calamum:

Est vulneratus caput, quo cognoscitur precantium caput[6] (Imam),
cujusque societate gloriantur nobiles.
Hic, quando satiatus est, currit ut sitiens; quando obruitur siti,
quiescit;
Quando incitatur, spargit lacrimas, placentes ut placet risus.

Adjecit: jam advertite evidens, ea, quae praecesserunt, pudore
suffundens, et aenigma protulit de specillo oculari:

Quis est, qui duabus se sororibus jungit publice et clam, nec potest
ideo accusari;
Nunc rem habet cum hac, nunc cum illa, et nunquam maritorum
more despicit;
Senectute superveniente magis frequentat et largitur, pauca in
maritis habens exempla?

Insuper hoc, inquit, o intellectu praediti, eruditorum trutinae! et rotam
aquariam aenigmatice descripsit:

Reperitur discedens, qui semper tamen conjunctus est; et iterum
iterumque
conjunctionem renovans, qui tamen non discedit;
Se mergens simul ac emergens; mirus adspectu, ut in aquae
superficie natat, eâque simul subsidet.
Effundit lacrimas ut injuria affectus, dum se ipse privat ut opum
decoctor,
Et metuitur ab ejus acie, sed cor[7] ejus est purum.

Dixit; et cum haec quinque nexa[8] projecisset, o homines, inquit, haec
quinque considerate et quinque[9] vestros eis admovete[10]; tum sententiam
proferte et substringere syrma[11] jubete! Homines autem, quamquam imbuti
stupore, plura audiendi cupiditate impleti erant; hinc responderunt: habitus
noster, acie tua inferior, impedit nos, tundere igniarium tuum; quodsi vero
ipse numerum denum vis complere, benignitatem tuam agnoscemus. Ibi
laetitia agitatus, ut ille, cujus vicit sagitta et falsus est adversarius,
praemisso „nomine Dei,“ aenigmatice descripsit hydriam involutam[12]:

Est omni tempore laeto[13] simul corde et pressa[14], quamquam
nescit, quid sit laetitia et tristitia.
Nunc admovetur ob embryonem; et quot matres repudiatae essent,
ni fuisset infans!
Nunc amovetur, quamquam non declinavit de pacto, et injustitia est,
amovere fidum.
Quando noctes sunt breves, conjunctio ejus gaudio est; quando
longae sunt, placet ejus remotio.
Vestitum habet quando conspectui exponitur, pulchrum; involvitur
autem eo, quod contemnitur, quamvis non contemnenda est
ratio.

Posthaec dentes suos flavos nudavit et aenigma protulit de ungue:

Timentur ejus acies, et crescit, nec pascens, nec bibens.
Decem conspicitur diebus[15], praeterquam die sacrificii; audi hanc
descriptionem et mirare!

Hîc, contractis palpebris, acute prospexit ut daemon, et aenigma dixit
de virgula naphtha linenda:

Contemta est; nunc admovetur, nunc procul abjicitur; nec ea, si bene
consideraveris, carere potes.
Duo capita habet persimilia, alterum alteri adversum;
Quae quando tinguntur, comburitur; quando non tincta manent,
negligitur nec usui est.

Tunc superbe se extulit, ut admissarius, declamavitque aenigma,
intendens lac vitis.

Quid est, quod, quando corrumpitur, ex improbo fit rectum,
Et, si clarum est et purum, malum excitat, ubicunque apparuerit,
Patremque habet, cujus pura est radix, sed malum est, quod ille
generat?

Tandem, itineris baculum brachio subdens, carmine aenigmatico
descripsit stateram aurificis.

Et inconstans est, cujus alterutrum latus semper declinat, nec ideo
vituperatur a prudentibus.
Semper apparet in excelso, ut se effert rex justus;
Glaream et auri baccas aequi aestimat; cum tamen non comparari
debeat veritas vano.
Sane! mirandae ei sunt proprietates, si contemplatus fueris modo
solertis, ingeniosi;

Litigantes acquiescunt ejus judicio, non nescii, eum in alterutrum
latus inclinare.

Dixit; et mentes errabant in vallibus cogitationum, ut attonitus, donec
nimis prorogatus videbatur terminus apparebatque moeror. Cum itaque eos
videret igniarium tundere, ita, ut nihil appareret splendoris, et diem
transigere votis, o homines, inquit, quid exspectatis, et quousque differetis?
Nonne advenit tempus (sententias) producendi aut fatendi ignorantiam?
Dixerunt: per Deum! perplexa loquens, rete constituisti et venatus es; pro
arbitrio igitur praemium statue et collige praedam ac venationem! Pro
unoquoque ergo occulto[16] certum postulavit pretium; quod obtinuit ab eis
numeratum; tum aperuit seras[17], semitas monstravit in desertis, voluitque
abire. Sed retinuerunt eum coetus primores[18], dicentes: nulla maneat
obscuritas, postquam apparuit dies! Gentem ergo tuam indica, antequam
abis; hoc sit quasi apparatus repudiatae concessus! Oculos ibi demisit, ut
eum cogitaremus dubium; at respondentibus sibi lacrimis declamavit:

Sarugi ortus est sol meus; illa mansio gaudii mei et laetitiae;
Sed non mihi licet frui amoenitate ejus, animi deliciis.
Ejus loco mihi incumbit peregrinatio, amarum faciens diem et
vesperem.
Nullâ in terrâ firma mihi est habitatio, aut quies meae camelae;
Hodie Nagdo, alio die Syria, auroram video aut vesperem.
Tempus transigo victu turbido, ignobili;
Pernoctare soleo sine ullo obolo; quis enim mihi obolum?
Qui vitam, qualem ego, agit, vitam ille vili vendit pretio!

His dictis, et reconditis splendidis nummis, properavit circumvagatum
in terra. Et rogaveramus quidem, ut rediret, promittentes pulcherrima; sed,
per patrem tuum! non reversus est, nullum cupidinem ejus excitasse habuit
effectum.

1. ↑ Arabum gens eo inclyta, quod juvenes ejus vehementi amore mori solebant.
2. ↑ Abu Zufra est Shalem, cujus filii et nepotes, Mohalleb, Murhira, Iasid etc. noti sunt
bellatores.
3. ↑ Linteum aquis beneolentibus tinctum, quod per aestatem, tempore meridiano, funiculi ope, a
tecto demittitur.
4. ↑ Funiculus, quo tracto devolvitur.
5. ↑ Dactylos decerpturus, qui tali fune utitur; amphibolia perfrequens.
6. ↑ Imam designat antistitem et epistolam.
7. ↑ I. e. aqua, quam vasa, quibus haurit, continent.
8. ↑ Aenigmata.
9. ↑ Digitos.
10. ↑ Scil. eis numerandis et enodandis.
11. ↑ Abire.
12. ↑ Scil. stramine et linteo, ut per aestatem aqua in ea maneat frigida.
13. ↑ Vox Arabica simul notat laeta et foramine praedita in medio; posterius hîc postulat
sensus.
14. ↑ Alia vocis Arabicae notio est involuta, quae hic attendatur.
15. ↑ Ungues praecidere non licet illis, qui sacras caerimonias Meccae peragunt.
16. ↑ Aenigmate.
17. ↑ Aenigmata explicavit.
18. ↑ Vel, qui pro aliis verba faciebant.

XXXXIII

Virgo et mulier.

N arravit Haret Hammamita. Huc illuc agitans peregrinatio,
molestiis gravis profectio, pertulit me in regionem, qua timet
viae quoque gnarus, errat acerrimus, et pressus tristitiâ consilii expertis,
destituti, vidi, a quo mihi metueram. Confirmabam tamen cor meum
territum, propellebam camelum emaciatum, defatigatum; proficiscebar, ut
qui fortunam suam duabus credidit sagittis aleatoriis, dediditque se fato; nec
cessabam, modo struthionis celeritate, modo cursu vacillante provehi, et
conficere milliare de milliari; donec sol prope aberat ab occasu, lux
velabatur. Diffundens tandem sese tenebrarum caligo, irruens exercitus
Chamiticus, terrorem injecit, ut nescirem, meliusne esset, syrma recipere et
loco inhaerere, an nocte uti et absque ullo indice porro tendere. Dum autem
volvebam propositum, debutyrabam prudentiam, apparuit mihi species
cameli, montis protectione utentis. Sperans itaque, sedem ibi esse quietem
captantis, eo tetendi Et ecce! opinionem repperi vaticinium, jumentum illud
camelam velocitate referentem onagrum; quiescens autem ille, involutus
amiculo, oculos tingebat linimento somni. Consedi ergo ad caput ejus,
donec expergisceretur. Cum autem radiarent ambae illius lampades, et eum,
qui obruerat, animadverteret, fugit, ut fugere solet suspicans, ac
interrogavit: fraterne est iste, an lupus? Respondi: neutiquam; sed nocte
errans, qui viam amisit; lucem da mihi! scintillas tibi ex igniario eliciam.
Dixit: abeat cura tua! saepe est frater, quem non tua peperit mater. Hic,
timore me deserente, somnus se insinuavit oculorum meorum angulis. Sed
ille inquit: lucem referente aurora laudantur itinera nocturna; nonne idem
censes? Reposui:, equidem tibi soleâ tuâ sum obedientior, et alimento tuo

convenientior. Ibi ille, profitens mei amorem, gratulatus est societatem.
Tum proficiscebamur festinantes, vehebamur tenebris nocturnis, nec
cessabamus itineris molestiis fatigari, et rebellare somno, donec nox
attigerat extremum, et aurora extollebat vexillum. Iam cum revelatus esset
collustrans, nec de stellis alia superesset quam lucifer, consideravi socium
itineris, confabulatorem noctis; et ecce! erat Abu Seid, desiderium
quaerentis, signum recta via incedere conantis. Postquam autem nos
impertiveramus salute amicorum, sibi occurrentium post absentiam,
revelavimus secreta, expectoravimus historias, dum jumentum meum
lassitudine ingemebat, illius vehiculum se movebat more pulli
struthiocameli. Cujus corporis constitutio et longa patientia eo me adduxit
admirationis, ut naturae ejus gemmam[1] attentius considerarem, et
sciscitarer, unde selegisset? Respondit: quod hanc adtinet camelam,
narranda est de ea historia dulcissima gustatu, jucundissima prosecutu;
quam si audire volueris, jumentum fac procumbat; si non, aurem nega!
Camelum ergo meum procumbere sinens, auditum meum scopum constitui
ei, quod esset narraturus. Dixit igitur: Scias, me eam emisse Hadhramuti
prostantem, et pericula mortem minantia subiisse, ut acquirerem, nec
cessavisse secare terras, ungulisque ejus conculcare lapides, donec eam
reperirem itineribus assuetam, promptum apparatum fugienti. Hinc
lassitudine non tangitur, nullâ durae carnis camelâ certamine superatur,
ignorat unguentum vulneribus illinendum, reservatur auxilium in rebus
secundis et adversis, loco amici laetantis mihi habetur. Accidit autem, ut
ante aliquod tempus fugeret, nec mihi sine ea esset quies; sed tristitiam
conciperem, exitio imminerem, omnem aerumnam, quae antea obruerat,
obliviscerer. Triduum quidem non poteram incedere, nec somnum gustare,
nisi parum. Tum operam dabam sectandis viis, lustrandis pascuis et
decumbendi locis. Nullum vero percipiebam ejus odorem, nec desperatione
opprimebar quietem creante; nam quoties recordabar ejus incessum et
cursum cum avium volatu certantem, mentis fere impotem faciebat